Son Dönem Divan Şairlerinden Nâtıkî’nin Manzum Kasîde-i Emâlî Tercümesi

Yıl 2026, Sayı: 21 , 1 - 23 , 30.03.2026

Yunus Kaplan

https://doi.org/10.32579/mecmua.1872518

https://izlik.org/JA36EC93NU

Öz

Oldukça zengin bir müktesebata sahip olan klasik Türk edebiyatı geleneğinde çeşitli vasıflarda sayısız eser kaleme alınmıştır. İslami umdelerin toplum nezdinde yerleşmesini sağlamak ve fertlerde sağlam bir itikadi şuur oluşturmak amacıyla Arapça yazılan eserlerin Türkçeye yapılmış olan manzum tercüme ve şerhleri de bunlar arasında yer alır. Ka‘b b. Züheyr’in Kasîde-i Bürde’si, Ebu’l-Feth Büstî’nin Kasîde-i Nûniyye’si, Ebû Nasr Muînüddîn Ahmed et-Tantarânî’nin Kasîde-i Tantarâniyye’si, İbnü’n-Nahvî’nin Kasîde-i Münferice’si, İbn-i Fârız’ın Kasîde-i Hamriyye’si ve Muhammed b. Saîd el-Bûsîrî’nin Kasîde-i Bür’e’si bu meyanda nazmen Türkçeye tercüme edilip akla gelen ilk eserlerdir. Bunlar dışında Sirâceddîn Ali b. Osman el-Ûşî’nin akaidname türünde nazmettiği Kasîde-i Emâlî de nazmen Türkçeye tercüme edilip şerhi yapılan eserlerdendir. Şimdiye kadar yapılan bilimsel çalışmalar vesilesiyle bu kasidenin 13 adet Türkçe manzum tercümesi tespit edilerek ilim âleminin istifadesine sunulmuştur. Kasîde-i Emâlî’ye nazmen yapılan tercümelerden biri de son dönem şairlerden Ahmed Dursun Nâtıkî’ye (öl. 1863) aittir. Kaynak metindeki Arapça beyitlerin ikişer beyitle Türkçeye çevrildiği ve tercüme tarihi belli olmayan bu eser toplam 138 beyitten müteşekkildir. Bu çalışmada Nâtıkî’nin bu manzum tercümesinin şekil ve muhteva özellikleri üzerinde bazı değerlendirmelerde bulunulmuş, akabinde çeviri yazılı metnine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Uşî , Kasîde-i Emâlî , 19. yüzyıl , Nâtıkî , manzum tercüme.

Translation of the Poetic Qasida-i Amali by Nâtıkî, One of the Late Period Divan Poets

https://izlik.org/JA36EC93NU

Öz

The classical Turkish literary tradition, possessing a rich heritage, has produced countless works of various kinds. Among these are the verse translations and commentaries into Turkish of works written in Arabic, aimed at establishing Islamic principles within society and fostering a strong sense of faith in individuals. Examples include Ka‘b b. Zuhayr’s Qasida-i Burda, Abu’l-Fath Busti’s Qasida-i Nuniyya, Abu Nasr Muinuddin Ahmed al-Tantarani’s Qasida-i Tantaraniyya, Ibn al-Nahwi’s Qasida-i Munfarija, Ibn Fariz’s Qasida-i Hamriyya, and Muhammad b. Sa'id al-Busiri's Qasida-i Bur'a is one of the first works that comes to mind in this context. Apart from these, the Qasida-i Amali, a work in the genre of creed composed by Sirâceddîn Ali b. Osman el-Ûşî, is also among the works that have been translated into Turkish in verse and commented upon. Through scholarly studies to date, 13 Turkish verse translations of this qasida have been identified, and their texts have been made available to the academic world. One of the verse translations of Kasîde-i Emâlî belongs to Ahmed Dursun Nâtıkî (d. 1863), one of the later period poets. This work, which consists of 138 verses in total, translates the Arabic couplets from the source text into Turkish in pairs, and the translation date is unknown. This study evaluates the formal and thematic characteristics of Nâtıkî's verse translation, followed by a presentation of the transcribed text.

Anahtar Kelimeler

Ushi , Qasida-i Amali , 19th century , Natiki , verse translation

Kaynakça

• Ahterî, Mustafa bin Şemseddin Karahisarî (1310). Ahterî-i kebîr. Matbaa-yı Âmire.
• Akçay, A. İ. (2011). Türk edebiyatında manzum akâidnâmeler. İnceleme metin. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Altuntaş, H. ve Şahin, M. (2011). Kur’ân-ı Kerîm meâli. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
• Bed’ü’l-Emâlî. Süleymaniye Kütüphanesi, İbn Mirza Koleksiyonu, No. 63-6.
• Çöğenli, M. S. (2005). ‘Âlî b. Osmân el-Oşî’nin (ö. 575/1179?) el-emâlî isimli manzum risâlesi ve Türkçe’ye çevirisi. EKEV Akademi Dergisi, 9(22), 177-184.
• Demir, G. (2017). Kudsî’nin şerh-i kasîde-i emâlî’si. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (9), 325-365. Devellioğlu, F. (2011). Ansiklopedik Osmanlıca-Türkçe lûgat. Aydın Kitabevi.
• Erkal, A. (2002). Ahmet Dursun Nâtıkî ve divanı üzerine. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 9(20), 127-137.
• Erkal, A. (2013, 07 Nisan). Nâtıkî, Ahmed Dursun. Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/natiki-ahmed-dursun
• Güler, M. (2022). Sâbir’in manzum kasîde-i emâlî tercümesi: Subha-ı sıbyân. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (9), 239-261.
• Gıynaş, K. A. (2022). Nâtıkiyye (kürrâse-i nâtıkî) manzum sözlük şerhi. Paradigma Akademi.
• İlhan, M. (2016). Kaside-i emâlî’nin türkçe tercümeleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
• Kaplan, Y. (2021). Fazlî ve manzum kasîde-i bürde tercümesi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 25(1), 66-89.
• Kaplan, Y. (2024). Mehmed Sa‘îd Efendi’nin manzum kasîde-i emâlî tercümesi: Tevhîdnâme. Kültürk, (9), 97-123.
• Kılavuz, A. S. (1989). Akaid. Diyanet İslâm Ansiklopedisi, (C. 2, s. 212-216). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Özbek, D. (1994). el-Uşî ve ‘kasîdetü’l-emâlî. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (5), 261-308.
• Özervarlı, M. S. (1995). el-Emâlî. Diyanet İslam Ansiklopedisi, (C. 11, s. 73-75). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Şimşek, Ş. (2020). Natıkî’nin takrîzâtu ebyâti muhtasari’t-telhîs adlı eseri. Diyanet İlmî Dergi, 56, 601-618.
• Yazar, S. (2011). Amasyalı Seyyid Hüseyin Efendi ve manzum kasîde-i bürde tercümesi. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(3), 145-187.
• Yılmaz H. (2016). Kur’ân meali bağlamında harfî tercüme ile tefsirî tercüme türü arasında bir mukayese. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6, 1-18.