Muhaddis Sûfî Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm El-Gülâbâdî (El-Kelâbâzî) ve Kayıp Mezarının Keşfi

Öz

Mezar yerleri ve önemli şahsiyetlerin mezarları devletler ve halklar için hem dini anlamda hem de kültürel ve tarihi anlamda önemli yerlerdir. Ancak savaş ve işgal dönemlerinde mezar yerleri de olumsuz etkilenmektedirler. Mezarlara zarar verilmesi bazen hakaret etmek için bazen de o coğrafyanın tarihiyle olan bağlarını kopartmak için yapılmaktadır. Özbekistan’ın Buhara şehrinde içerisinde Ebû İshâk el-Gülâbâdî, ed-Debûsî ve Nureddin es-Sâbûnî gibi büyük İslam alimlerinin mezarlarının da bulunduğu Dahme-i behiştiyan mezarlığı (DAXMAI BEHISHTIYON) (cennetlikler kabristanı) ile hadis alimlerinden Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm el-Gülâbâdî ve onun yakınlarına ait mezarlığın Sovyet Sosyalist Rusya (SSCB) döneminde yok edilmesi bunun en üzücü örneklerindendir. Yapılan çalışmalarda bugüne kadar akademik bir makale veya kitapta Ebû Bekr el-Gülâbâdî’nin mezar yeri güncel adres vererek tespit edilmemiştir. Ben ve eşim 2024 yılı ağustos ayında Ebû Bekr el-Gülâbâdî’nin mezar yerini bulmak niyetiyle Buhârâ şehrine gittik ve saha çalışması yaptık. Aramalarımız sonucunda mezar yerini tespit ettik ve fotoğrafladık. Bu makalede Ebû Bekr el-Gülâbâdî’nin kısmen ilmi kişiliği ve mezar yerinin tam olarak tespit edilmesi incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Kayıp mezarlar
• Ebû Bekr el-Gülâbâdî (el-Kelâbâzî) Gülâbâd medresesi
• Ebû Bekr el-Gülâbâdî’nin mezarı.

The Ḥadīth Scholar and Ṣūfī Abū Bakr Muḥammad ibn Ibrāhīm al-Gulābādī (al-Kalābādhī) and the Discovery of His Lost Grave

Öz

Grave sites and the graves of important figures are significant places for states and peoples, both in religious terms and in cultural and historical terms. However, during periods of war and occupation, grave sites are also negatively affected. Damage to graves is sometimes carried out as an act of insult and sometimes as an attempt to sever ties with the history of that particular geography. In the city of Bukhārā, Uzbekistan, the Daxmā-i Bihishtiyān cemetery (DAXMAI BEHISHTIYON) (paradise cemetery), which contains the graves of great Islamic scholars such as Abū Isḥāq al-Gulābādī, Debūsī, and Nūr al-Dīn al-Ṣābūnī, and the destruction of the cemetery belonging to the ḥadīth scholar Abū Bakr Muḥammad ibn Ibrāhīm al-Gulābādī and his relatives during the period of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR), constitute some of the most tragic examples of this phenomenon. In the studies conducted to date, no academic article or book has identified the location of the grave of Abū Bakr al-Gulābādī with reference to a current address. With the intention of determining the location of the grave of Abū Bakr al-Gulābādī, my wife and I traveled to the city of Bukhārā in August 2024 and carried out fieldwork. As a result of this investigation, we identified the location of the tomb and documented it photographically. This article examines the scholarly personality of Abū Bakr al-Gulābādī and determines the precise location of his tomb.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• lost graves
• Abū Bakr al-Gulābādī (al-Kalabadhi)
• Gulābādī madrasa
• the grave of Abū Bakr al-Gulābādī.

Kaynakça

1. Aclûnî, İsmail b. Muhammed. (ty.). Keşfu’l-hafâ. Dâru’t-turâs.
2. Arberry, A. J. (1977). Kelâbâzî. İslam Ansiklopedisi (C. 6, s. 537-538). Milli Eğitim Basımevi.
3. Bağdatlı İsmâîl Paşa. (ty.). Hediyyetü’l-ârifîn. Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.
4. Battalgazi Belediyesi. 25.12.2025 tarihinde https://www.google.com/search?q=malatya+ battalgazi+Zeynelabidin. adresinden erişilmiştir.
5. Bedir, M. (2020). Ebû Hafs el-kebîr. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. EK-1., s. 364- 366). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
6. Brockelmann, C. (ty.). Târîhu’l-edebi’l-Arabî. (Seyyid Ya‘kûb Bekir-Ramazan Abdüttevvâb, Çev.) Dâru’l-Meârif. Buhârî, S. S. (ty.). Üç evliya Şeyh Ebu Bekir Kelâbâzi, Hoca Pârsâ, Kızbibi Âgâ-yı Buzurg haklarında bir risale. Buhârâ Neşriyatı.
7. Câmî, Abdurrahmân. (1858). Nefehâtü’l-üns, (William Nassau Lees, Nşr.). Lees Matbaası.
8. Çınar Büyük. 25.12.2025 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=irBD00Sp7oc. adresinden erişilmiştir.

9. Duman, S. Hoyladı, A. (2021). Teşekkül döneminde Hanefîliğin farklı coğrafyalara yayılması. Bilimname, 45(2), 1-42.
10. Ebu Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as. (1430/2009). es-Sünen. Dâru’r-Risâleti’l-âlemiyye. el-Ednevî. (1417/1997). Tabakâtü’l-müfessirîn. Mektebetu’l-ilm ve’l-hikem. Emeltyl. 25.01.2026 tarihinde https://www.instagram.com/p/DQdvhvHDMwX/?img_index=9. adresinden erişilmiştir.
11. Fahreddin Ali Safî. 29.7.2025 tarihinde Reşehat aynü’l-hayât, https://www.google.com.tr/books. adresinden erişilmiştir.
12. Formosus. 25.01.2026 tarihinde https://tr.wikipedia.org/wiki/Formosus. adresinden erişilmiştir.
13. Göktaş, V. (2007). Kelâbâzî ve tasavvuf anlayışı, [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
14. Gülâbâdî, Ebû Bekr Muhammed b. Ebu İshak. Me‘ân’il-ahbâr (Bahru’l-fevâid). Necmettin Erbakan Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi, nr., 1075/A.
15. Gülâbâd Medresesi. rusrav.uz. 25.7.2025 tarihinde https://rusrav.uz/2018/09/24/medrese- kalobod/. adresinden erişilmiştir.
16. el-Hamevî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn Yâkût. (1397/1977). Mu‘cemü’l-büldân. Dâru Sâdır. HT Bilim Tarih Felsefe. 25.01.2026 tarihinde https://www.instagram.com/reel/DJUkriwIqw_/ adresinden erişilmiştir.
17. İstanbul travel channel. 16.12.2025 tarihinde https://www.youtube.com/ watch?v= XlVSZmUKlgY. adresinden erişilmiştir.
18. Karapınar, F. (1999). Ebû Bekr Muhammed b. İshâk el-Kelâbâzî (v. 380/990)’nin miftâhu maâni’l- ahbâr adlı eserinin İlk 80 varağının tahkîk ve tahrîci, [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
19. Kâtip Çelebi. (1941). Keşfü’z-zünûn. Mektebetü’l-Müsennâ.
20. Kehhâle, Ömer Rıza. (1414). Mu‘cemü’l-müellifîn. Müessesetü’r-Risâle.
21. Kettânî, Muhammed b. Ca‘fer. (1994). Hadis literatürü (er-Risâletü’l-mustatrafe li beyâni meşhûri kutubi’s- sünneti’l-müşerrefe). (Y. Özbek, Çev.). İz Yayıncılık.
22. Konya Valiliği. 25.01.2026 tarihinde http://www.konya.gov.tr/sems-i-tebrz-turbesi-ve-cmii. dresinden erişilmiştir.
23. Muhammed b. Ebû Bekir. 11.12.2025 tarihinde https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-ebu-bekir. adresinden erişilmiştir.
24. Leknevî, M. A. (1324). el-Fevâidü’l-behiyye fî terâcimi’l-hanefiyye. Matba‘atü’s-Sa‘âde.
25. Madelung, Wilferd. (2025). Abū Bakr Kalābāḏī. Encyclopaedia Iranica (C. 1, fasc. 3, s. 262-263). 11.7.2025 tarihinde, iranicaonline.org/articles/abu-bakr-kalabadi. adresinden alınmıştır.
26. Mısır Piramitleri. 12.12.2025 tarihinde https://tr.wikipedia.org/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_ Piramitleri#/media/Dosya:All_Gizah_Pyramids.jpg. adresinden alınmıştır.
27. Mirza Bala. (1979). Buhârâ. İslam Ansiklopedisi (C. 2, s. 761-771). Milli Eğitim Basımevi.
28. Muhammed b. Ebû Bekir. 11.12.2025 tarihinde https://islamansiklopedisi.org.tr/ muhammed-b-ebu-bekir. adresinden erişilmiştir.
29. Müslim, Ebû’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. (1427/2006). el-Müsnedü’s- sahih. Dâru Taybe.
30. Orzukulovna, M. F. (2023). Hıstorıography and source study of schools and madrasas in Movarounnahr in the Mıddle Ages. Galaxy İnternational Interdıscıplınary Research Journal, 11(7), pp. 104-114.
31. Pârsâ, Ebü’l-Feth Celâlüddîn Hâce Muhammed. (1988). Tevhîde giriş (Faslu’l-hitâb). (A. Hüsrevoğlu, Çev.). Erkam Yayınları.
32. Rakhımov, Komıljon. (2017). Kelâbâzî el-Buhârî ve "At-ta'arruf" adlı eseri. Sharqshunoslık/ Orıental Studıes, 3, pp. 42-59.
33. Rahımov, Komiljon. (2025). “Abu Hafs Kabir buxoriyning 1255 yilligini xalqaro miqyosda nishonlaylik”, O‘zbekıston Respublıkası, Imom Buxorıy Xalqaro Ilmıy-Tadqıqot Markazı. 20.7.2025 tarihinde https://www.bukhari.uz/?p=17800&lang=oz. adresinden erişilmiştir.
34. Saklan, B. (1991). Ebû Bekir Muhammed el-Kelâbâzî ve meâni’l-ahbâr. (İSAM Demirbaş no: 58778-297.33 SAK:E).
35. Saklan, B. (2012). Hadis tarihinde muhaddis sûfîler. İnsan yayınları.
36. Sem‘ânî, Ebû Sa‘d Abdülkerîm b. Muhammed. (1408/1988). el-Ensâb. Dâru’l-Cinân.
37. Sezgin, F. (1411/1991). Târîhu’t-türâsi’l-Arabî. İdâratu’s-sekâfeti ve’n-neşr lilcâmia.
38. Şeyh Sadûk, Ebû Ca‘fer Muhammed. (2008). Men lâ yahduruhu’l-fakîh. el-Emîre matbaası.
39. Taç Mahal. 12.12.2025 tarihinde https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/da/Taj- Mahal.jpg. adresinden erişilmiştir.
40. Tirmizi, Ebû Îsâ Muhammed. (1996). es-Sünen. Dâru’l-Garbi’l-İslâmî.
41. Trt Avaz. 25.1.2026 tarihinde https://www.trtavaz.com.tr/haber/tur/ turkistandan/ semerkantta-bulunan-gur-i-emir-turbesi-turist-akinina-ugruyor/ 65b3c17d373154b560f4c738. adresinden erişilmiştir.
42. Trt Avaz. 25.01.2026 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=SK661r9sfXQ. adresinden erişilmiştir.
43. Türkiye Kültür Portalı. 12.12.2025 tarihinde https://www.kulturportali.gov.tr/ turkiye/ siirt/gezilecekyer/veysel karani-turbesi. adresinden erişilmiştir.
44. TRT Özbekistan. 25.01.2026 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=Lhy1lH4T6qc. adresinden erişilmiştir. Trt 2. 16.12.2025 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=NTHL0eVW8sk. Adresinden erişilmiştir.
45. Uludağ, S. (1992). Doğuş devrinde tasavvuf taarruf. Dergah Yayınları.
46. Uludağ, S. (2002). Kelâbâzî, Muhammed b. İbrâhîm. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 25, s. 192-193). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
47. Yuldashhodjaev, K. (2021). From the life hİstory and scİentİfİc herİtage of Abu Bakr Al-Кalabadı. International Journal of Socio-Economic And Environmental Outlook, 8(11), pp. 24-27.
48. Zakirovna, N. H. (2022). Buhara'daki ilk medrese veya Ebu Hafsi Kabir medresesi hakkında. 6. Uluslararası Eğitim ve Değerler Sempozyumu Tam Metin Kitabı. Korint Yayıncılık.
49. Zekî, Vecîh Kemâlüddîn. (1429/2008). Bahru’l-fevâid el-meşhûr bi me‘âni’l-ahbâr. Dârusselâm.