Nazirecilik Geleneği Bağlamında Mihrî Hâtun ve Necâtî Bey’in “Açılur” Redifli Gazellerinin Karşılaştırmalı İncelenmesi
Öz
Edebiyat dünyasında şairlerin edebî çevrelere dahil olabilmelerinde önemli bir araç niteliği taşıyan nazireler, yazılı kurallara sahip olmasa da köklü ve belirli ölçütlere dayanan bir geleneğin ürünüdür. Bu gelenek, şairlerin sanatsal gelişimine katkı sağlarken bir milletin edebî hafızasını da canlı tutar. Nazirenin belirlenmesinde vezin, redif ve kafiye temel ölçütler olup bu unsurlar nazireyi zemin şiirle uyumlu kılar. Klasik Osmanlı şiirinde nazirelerin büyük ölçüde gazel formatında kaleme alınması, gazelin dönemin edebî atmosferindeki merkezî konumunu açıkça göstermektedir. XV. yüzyılın önde gelen şairlerinden Necâtî Bey (ö. 1509), atasözü ve meselleri ustalıkla kullanan, halkın diline yakın akıcı Türkçesiyle geniş kitlelere ulaşmış; bu nedenle kendisine çok sayıda nazire yazılmıştır. Onunla aynı çağda yaşamış Mihrî Hâtun (ö. 1506) ise cesur kalemi ve içtenliğiyle temayüz etmiş; en çok nazire yazdığı şairin Necâtî Bey olması, ikisi arasındaki sanatsal ilişkinin derinliğini ortaya koymaktadır. Kadınların edebî hayatta oldukça sınırlı yer bulduğu bir dönemde Mihrî Hâtun’un büyük bir üstada nazire yazması ve duygularını özgürce ifade etmesi, onu dönemini aşan güçlü bir şair figürü olarak öne çıkarmaktadır. Bu çalışmada mukayeseli tahlil yöntemiyle iki şair arasındaki edebî etkileşimin yapısal ve tematik boyutları incelenerek Mihrî Hâtun’un nazireciliğinin edebî gelenekteki yerine dikkat çekilmesi amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışmanın özgün bir çalışma olduğunu; çalışmamı, Yüzüncü Yıl Üniversitesinde tamamladığım “Mihrî Hâtun’un Necâtî Bey’e Yazdığı Nazirelerin Mukayeseli Tahlili” başlıklı yüksek lisans tezinden kısmen yararlanarak hazırladığımı, bununla birlikte makalede sunulan analiz ve bulguların makale formatına uygun olarak özgün biçimde üretildiğini; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın daha önce herhangi bir basılı ve/veya elektronik dergide yayımlanmamış ve halen başka bir dergide yayımlanmak üzere değerlendirme aşamasında olmadığını bildirir, Committee on Publication Ethics (COPE)'in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi taahhüt ederim.
Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildirir, aksi bir durumda aleyhime doğabilecek tüm hak kayıplarını kabullendiğimi beyan ederim.
GIYASETTİN EMEK
A Comparative Analysis of the Ghazals with the Redif “Açılur” by Mihrî Hâtun and Necâtî Bey in the Context of the Nazire Tradition
Öz
Nazires, which serve as an important means for poets to be included in literary circles, are products of a deeply rooted tradition based on certain established criteria, even though they do not follow strictly codified rules. This tradition not only contributes to the artistic development of poets but also helps preserve the literary memory of a nation. In identifying a nazire, meter, refrain, and rhyme constitute the main criteria, ensuring harmony between the nazire and the model poem. In Classical Ottoman poetry, the fact that nazire poems were predominantly written in the ghazal form clearly demonstrates the central role of the ghazal in the literary climate of the period. Necâtî Bey (d. 1509), one of the leading poets of the fifteenth century, reached wide audiences with his fluent Turkish, which remained close to the vernacular, and with his skillful use of proverbs and idiomatic expressions; for this reason, numerous nazire poems were written in response to him. Mihrî Hâtun (d. 1506), who lived in the same period, distinguished herself through her bold style and sincerity. The fact that Necâtî Bey was the poet for whom she composed the most nazires reveals the depth of the artistic relationship between them. In a period when women had very limited presence in literary life, Mihrî Hâtun’s composing of nazire poems for a master poet and expressing her feelings freely marks her out as a powerful poetic figure who transcended her time. This study aims to draw attention to the place of Mihrî Hâtun’s practice of writing nazire within the literary tradition by examining the structural and thematic dimensions of the literary interaction between these two poets through a comparative analysis method.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
I hereby declare that this study is an original work and has been prepared by partially utilizing my Master's thesis titled “A Comparative Analysis of Mihrî Hâtun’s Nazires Written to Necâtî Bey,” completed at Yüzüncü Yıl University. Notwithstanding, I confirm that the analyses and findings presented in this article have been uniquely produced in accordance with the article format.
I certify that I have adhered to scientific ethical principles and rules during all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information. I have cited all data and information not obtained specifically for this study and included them in the reference list. I declare that no alterations have been made to the data used and that this study has not been published previously in any printed and/or electronic journal, nor is it currently under evaluation for publication in another journal.
I undertake to comply with all ethical duties and responsibilities by accepting all terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). In the event that a situation contrary to this declaration is detected at any time, I declare that I accept all moral and legal consequences that may arise, and I acknowledge all potential losses of rights that may occur against me otherwise. Gıyasettin Emek
