The Poems of Father and Son Bosnian Poets Turâbî and Selmân Çelebi

Öz

Since The Balkan region became one of the major centers of Ottoman culture and literature beginning in the 15th century, when it was conquered. Within this region, Bosnia emerged as one of the key centers where prominent poets of classical Turkish literature emerged, both in terms of quantity and quality. According to research, there are numerous poets and writers who grew up in Bosnian cities or worked in this region. It appears that a significant number of these poets are mentioned in biographical sources and that their works have been published. However, thanks to literary journals, the works and poems of some poets—about whom no information is available in primary sources for various reasons—as well as those of poets whose names are known but whose works have remained obscure, are now coming to light. Some literary journals hold particular significance in literary history due to the contributions they have made based on the geographical regions from which their poets hail. The journal featured in this article, which includes poems by the poets discussed here, is noteworthy for featuring works by many number of poets from various cities across the Balkans. This study will feature the poems of Turâbî and Selmân Çelebi, a father-and-son pair of poets from Travnik, about whom no information can be found in biographical sources. Based on various characteristics of the anthology, it has been determined that these poets lived in the 17th century. Three ghazals by Turâbî and eleven by Selmân Çelebi have been identified; these ghazals were analyzed in terms of form and content, and inferences regarding their poetic styles were drawn based on the data obtained.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• poetry collection
• Bosnian divan poets
• Turâbî
• Selmân Celebi

Proje Numarası

HZP26S01

Baba Oğul Bosnalı Divan Şairleri Turâbî ve Selmân Çelebi'nin Şiirleri

Öz

Balkan coğrafyası, fethedildiği XV. yüzyıldan itibaren Osmanlı kültür ve edebiyatı açısından önemli merkezlerden biri haline gelmiştir. Bu coğrafya içerisinde Bosna, hem nicelik hem de nitelik bakımından klasik Türk edebiyatının önemli şairlerinin yetiştiği yerlerden biri olmuştur. Araştırmalara göre Bosna şehirlerinde yetişen veya bu bölgede görev yapan çok sayıda şair ve yazar bulunmaktadır. Bu şairlerin önemli bir bölümünün biyografik kaynaklarda kendilerine yer bulabildikleri ve eserlerinin neşredildiği görülmektedir. Ancak çeşitli nedenlerle birincil kaynaklarda haklarında bilgi bulunmayan kimi şairler ile isimleri bilindiği halde kimi şairlerin meçhul kalmış eserleri ve şiirleri mecmualar sayesinde gün yüzüne çıkabilmektedir. Bazı mecmualar, şair kadrosuna göre derlendikleri coğrafya açısından edebiyat tarihine sağladıkları katkılarla ayrı bir önem arz ederler. Bu makalede şiirlerine yer verilecek şairlerin şiirlerinin bulunduğu mecmua, Balkan coğrafyasının çeşitli şehirlerinden birçok şairin şiirini barındırması açısından dikkat çekicidir. Bu çalışmada, biyografik kaynaklarda kendilerine dair bir bilgiye rastlanamayan, Travnikli baba-oğul şairler Turâbî ve Selmân Çelebi’nin şiirlerine yer verilecektir. Mecmuanın çeşitli özelliklerine göre XVII. yüzyılda yaşadıkları belirlenen bu şairlerden Turâbî’ye ait üç, Selmân Çelebi’ye ait on bir gazel tespit edilmiş ve bu gazeller şekil ve içerik bakımından incelenerek elde edilen verilerden hareketle şairlikleri hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyatı
• mecmua
• Bosnalı divan şairleri
• Turâbî
• Selmân Çelebi

Destekleyen Kurum

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi BAP Birimi

Proje Numarası

HZP26S01

Kaynakça

1. Aslan, Ü. (2014). Şeyhî, Merhabâzade Ahmed Efendi. Türk edebiyatı isimler sözlüğü içinde. 02 Temmuz 2026 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyhi-merhabazade-ahmed-efendi adresinden erişilmiştir.
2. Aydemir, Y. (2011). Biyografi kaynağı olarak mecmualar. F. Kılıç (Ed). Prof. Dr. Mustafa İsen Adına Uluslararası Sempozyum Klasik Türk Edebiyatında Biyografi Bildiriler, 6-8 Mayıs 2010, Nevşehir, Türkiye. AKM Yayını (s. 87-100).
3. Çeltik, H. (2008). Divan sahibi Rumeli şairlerinin şiir dünyası. MEB Yayınları.
4. Gürbüz, M. (2011). Biyografik değer bakımından şiir mecmuaları. F. Kılıç (Ed). Prof. Dr. Mustafa İsen Adına Uluslararası Sempozyum Klasik Türk Edebiyatında Biyografi Bildiriler, 6-8 Mayıs 2010, Nevşehir, Türkiye. AKM Yayını (s. 315-328).
5. İsen, M. (1997) Ötelerden bir ses. Divan edebiyatı ve Balkanlarda Türk edebiyatı üzerine makaleler. Akçağ Yayınları. 512-537.
6. İsen, M (2014). Gazâyî. Türk edebiyatı isimler sözlüğü içinde. 26 Ağustos 2026 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/gazayi adresinden erişilmiştir.
7. İsen, M. ve Durmuş, T. I. (2023). Balkanlarda Türk edebiyatı tarihi-Başlangıcından günümüze kadar. Türkiye Maarif Vakfı. Tiran New York Üniversitesi Yayınları.
8. Kalyon, A. (2011). Peşteli Hisali Metali'ün-neza'ir (II cilt) inceleme-metin. [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.

9. Köksal, M. F. (2011). Biyografik kaynak olarak şiir mecmuaları ve Kastamonulu İshâk-zâde Fevzi Mecmuası. F. Kılıç (Ed). Prof. Dr. Mustafa İsen Adına Uluslararası Sempozyum Klasik Türk Edebiyatında Biyografi Bildiriler, 6-8 Mayıs 2010, Nevşehir, Türkiye. AKM Yayını (s. 449-468).
10. Mecmua. Ali Emiri Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Manzum Koleksiyonu, No: AeMnz 771.
11. Mecmua. Süleymaniye Kütüphanesi, Ali Nihat Tarlan Koleksiyonu, No: 00182.
12. Mulabdic, A. (2016). Mehmed Meylî Gûrânî’nin Mecmû‘atü’l-Letâ’if Sandûkatü’l-Ma‘ârif Mecmuası (Tenkitli Metin-Tahlil). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
13. Nametak, F. (1989). Pregled Književnog Stvaranja Bosansko-Hercegovačkih Muslimana Na Turskom Jeziku, El Kalem.
14. Şentürk A. A. ve Kartal A. (2012). Üniversiteler için eski Türk edebiyatı tarihi (6. Baskı). Dergâh Yayınları.
15. Tarlan, A. N. (1948). Şiir mecmualarında XVI. ve XVII. asır divan şiiri (Rahmî ve Fevrî). İÜEF, Seri 1, Fasikül 1.
16. Tok, E. (2025). Bosnalı divan şairleri. Kesit Yayınları.