BÖRKLÜCE MUSTAFA: THE AMBIGUOUS FIGURE OF SHEIKH BEDREDDIN'S REBELLION

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 9, 184 - 211, 31.12.2025

Şule İyigönül Atasağun

https://doi.org/10.60051/medbel.1742622

https://izlik.org/JA79JH54PE

Öz

This article examines the identity of Börklüce Mustafa, who entered history with the uprising of Sheikh Bedreddin, and his complex relationship with Sheikh Bedreddin. There are two main views on the role of Börklüce Mustafa. While some researchers consider him as an independent figure with a doctrine of common ownership who only coincided with Sheikh Bedreddin, others see him as an important disciple, commander, chamberlain and successor of Sheikh Bedreddin, and even as someone who played a major role with his oratory in the formation of the group of followers called Bedreddinis. In order to understand the main reasons for this uncertainty and the general tendency in the literature, the readings on Sheikh Bedreddin were carried out on the axis of Börklüce. In this comprehensive literature review, the chronicles that are seen as the closest witnesses to the subject were examined. In addition, the opinions of researchers in today's literature and important inferences on this subject were evaluated. This study aims to reveal the different interpretations and basic approaches in the literature around Börklüce Mustafa's relationship with Şeyh Bedreddin.

Anahtar Kelimeler

Sheik Bedreddin , Börklüce Mustafa , Rebellion

BÖRKLÜCE MUSTAFA: ŞEYH BEDREDDİN İSYANININ MUĞLAK FİGÜRÜ

https://izlik.org/JA79JH54PE

Öz

Bu makale, Osmanlı tarihinde Fetret Dönemi sonrasında merkezi otoriteyi zorlayan ve özellikle Batı Anadolu halkını derinden etkileyen Şeyh Bedreddin ayaklanmasıyla tarihe geçen Börklüce Mustafa’nın kimliği ve Şeyh Bedreddin ile olan karmaşık ilişkisini incelemektedir. Börklüce Mustafa’nın rolüne dair akademik literatürde iki temel görüş öne çıkmaktadır: Bazı araştırmacılar onu, Şeyh Bedreddin ile yalnızca aynı döneme denk gelen, ortak mülkiyet öğretisi gibi benzer fikirlere sahip bağımsız bir figür olarak kabul ederken; diğerleri, onu Şeyh Bedreddin’in önemli bir müridi, komutanı, kethüdası ve halefi olarak, hatta Bedreddinîler adı verilen taraftar kitlesinin oluşumunda hitabetiyle büyük rol oynamış merkezi bir şahsiyet olarak konumlandırmaktadır.
Bu tarihsel belirsizliğin temel nedenlerini ve konuyla ilgili literatürdeki genel eğilimi anlamak amacıyla, Şeyh Bedredddin üzerine yapılan okumalar, özellikle Börklüce Mustafa ekseni üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, konunun en yakın tanıkları olarak kabul edilen dönemin kroniklerini incelemenin yanı sıra, modern tarihçiler ve günümüz akademik literatürdeki araştırmacı görüşlerini ve bu konudaki önemli çıkarımları da değerlendirmektedir. Nihai olarak bu çalışma, Börklüce Mustafa’nın Şeyh Bedreddin ile olan ilişkisi etrafındaki farklı yorumları ve akademik çalışmalardaki temel yaklaşımları ortaya koyarak, isyanın bu muğlak ama kritik figürünün daha net anlaşılmasına katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Börklüce Mustafa’nın sadece bir dini lider olmanın ötesinde, dönemin sosyal ve siyasal dinamikleriyle nasıl etkileşim kurduğu da araştırmanın odak noktalarından biridir.

Anahtar Kelimeler

Şeyh Bedreddin , Börklüce Mustafa , isyan , Bedreddiniler , Manisa

Teşekkür

Doktora eğitimim süresince sağladığı destekten ötürü, 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı kapsamında Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı'na teşekkürü bir borç bilirim.

Kaynakça

• Arıkan, Zeki. “Börklüce Mustafa Ve Şeyh Bedreddin Ayaklanmaları Sırasında Osmanlı Devleti’nin Durumu”. İçinde Uluslararası Börklüce Mustafa Sempozyumu, 193-204, 2016. Âşıkpaşazâde. Âşıkpaşazâde Tarihi. Neşir N. Atsız. MEB, 1992.
• Babinger, Franz. Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin. Çev. İlhami Yazgan. İstanbul: La Kitap, 2014.
• Baldemir, Hamit. Şeyh Bedreddin’in Toplumsal Düzeni. İstanbul: Nam Yayıncılık, 1995. Behiştî Ahmed Çelebi. Tarih-i Behiştî (1389-1502). Haz. Fatma Kaytaz, editör: Mertol Tulum. Ankara: TTK, 2016.
• Cem, Semahaddin. İslam İlahiyatında Şeyh Bedreddin. İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1966. Coşkun, Ali. Mehdilik Fenomoni. İstanbul: İz Yayıncılık, 2004.
• Çelik, Bülent. “1402 Ankara Savaşı Sonrasında Osmanlı Devleti’nde İktidar Mücadelesi ve Börklüce Mustafa İsyanı”. İçinde Uluslararası Börklüce Mustafa Sempozyumu, 205-12, 2016.
• Çıpa, Erdem. “Contextualizing Seyh Bedreddin: Notes on Halil b. Ismail’s Menakib-i Seyh Bedreddin b. Israil”. İçinde Sinasi Tekin Anisina: Uygurlardan Osmanliya / In Memory of Sinasi Tekin. İstanbul: Simurg, 2005.
• Çıpa, H.Erdem. “Osmanlı Tarih Yazımında Şeyh Bedreddin Ve Börklüce Mustafa: Halil b. İsmail’İn Menâkıb-ı Şeyh Bedreddinb. İsrail İsimli Eseri”. İçinde Uluslararası Börklüce Mustafa Sempozyumu, 113-21, 2016.
• Daş, Mustafa. “Bizans’ta Sosyal-Dini İçerikli Bir Halk Hareketi: Bogomiller”. İçinde Uluslararası Börklüce Mustafa Sempozyumu, 293-97, 2016.
• Dindar, Bilal. “Bedreddin Simavî”. İçinde Diyanet İslam Ansiklopedisi, V:331-34. İstanbul, 1992.
• Dukas. İstanbul’un Fethi: Dukas kroniği (1341-1462). Çev. V. Mirmiroğlu. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2013.
• Duman, Filiz. “İslam İnancını Şeyhlerle Tahrif Etmek: Şeyh Bedreddin Örneği”. Eleştirel Bakış Dergisi I (2016): 45-72.
• Gramatikova, Nevena. “XIV. Yy Sonundan XV.yy Başına Kadar Gerçekleşen Olayların Biyografik ve Tarihsel Kaynağı Olarak Simavnalı Şeyh Bedreddi’in Hafız Halil Tarafından Yazılan Menâkıbnâme’si”. İçinde Uluslarası Börklüce Mustafa Sempozyumu (2-5 Haziran 2016), 2016.
• Gümüşoğlu, Dursun. “Börklüce Mustafa ve Tasvîrü’l-Kulûb Örneği”. İçinde Uluslararası Börklüce Mustafa Sempozyumu, 101-6, 2016.
• Hafız Halil bin İsmail. Şeyh Bedreddin Menâkıbnâmesi. Çev. Mehmed Kanar. İstanbul: Tekin Yayıncılık, 2015.