Barışa Kesinti: Lozan Barış Konferansı’na Ara Verilen Dönemde Türkiye’de Meydana Gelen Siyasi ve Diplomatik Gelişmeler

Öz

24 Temmuz 1923’te, Lozan Barış Konferansı’nda Türkiye’yi temsil eden Dışişleri Bakanı İsmet Paşa, TBMM Başkanı ve Başkomutan Mustafa Kemal’in kendisine gönderdiği altın dolmakalemle Lozan Antlaşması’nı imzalamıştır. İsmet Paşa Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihe karıştığı, yeni Türk devletinin doğduğu bu antlaşmaya imza atabilmek için 8 ay geceli gündüzlü çalışmayla geçen yorucu bir süreçten geçmiştir. Türkiye 21 Kasım 1922’de başlayan Lozan Barış Konferansı’nda İtilaf Devletleri’yle müzakere masasına oturmuştur. İlk dönem Lozan Barış Konferansı 31 Ocak 1923’e kadar sürmüş, ilk dönemin bu son oturumunda İtilaf Devletleri Türk tarafına, Türkiye’nin bağımsızlığını ve ulusal egemenliğini hiçe sayan, Sevr’in değişik bir versiyonunu taslak antlaşma olarak sunmuşlardır. Aslında bu taslak antlaşma konferansı sadece çıkmaza sürükleyen bir belge olmuştur. Türk heyeti başkanı İsmet Paşa, İtilaf Devletleri’nin imzalanmaması halinde savaş çıkabilir sözlerine rağmen taslak antlaşmayı reddetmiş ve müzakereler 4 Şubat 1923 tarihinde resmen kesintiye uğramıştır. Kesinti döneminde Türkiye’de hem iç siyaset hem de dış politika bakımından önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu çalışmanın temel hedefi, Lozan Barış Konferansı müzakerelerine ara verilen dönemde Türkiye’de yaşanan siyasal ve diplomatik gelişmelerin, konferansın ikinci döneminin şekillenmesinde nasıl bir rol oynadığını analiz etmek olmuştur. Bu temel hedefin yanı sıra, Türkiye’nin ara dönemde İtilaf Devletleri’yle ilişkilerinin, bu bağlamda dış politika hamlelerinin konferansın ikinci dönemi ile nasıl eklemlendiğini ele almak olmuştur. Yapılan araştırma sonucunda, Lozan Barış Konferansı’na ara verilen dönemde, Türkiye’de meydana gelen her bir siyasal ve diplomatik gelişmenin, konferansın ikinci dönemine yönelik stratejik bir hazırlık ve konumlanma sürecinin parçası niteliği taşıdığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Lozan Barış Konferansı
• Lozan Konferansı Ara Dönemi
• Lozan

Kaynakça

1. Akbal, İsmail-Aslan Taner. “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Trabzon Mebusu Ali Şükrü Bey Muhalefeti”, Erdem. S.58, (2010): 45-76.
2. Akyol, Taha. Bilinmeyen Lozan. İstanbul: Doğan Yayıncılık, 4.Baskı, 2019.
3. Aşgargenç, Zahide. “The Times Gazetesi’nde Lozan Barış Konferansı”. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, 2021.
4. Atagenç, İhsan Ömer. “İzmir İktisat Kongresi’nin Türk Dış Politikasının İnşasındaki Rolü”. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. C.6. S.5. (2017): 91- 101.
5. Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri IV (1917-1938). Ankara: Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yayınları, Ankara Üniversitesi Basımevi, 1964.
6. Atatürk’ün Bütün Eserleri. Ankara: Kaynak Yayınları, C.14-15. 2004.
7. Budak, Mustafa. Misak- Millî’den Lozan’a İdealden Gerçeğe Türk Dış Politikası. İstanbul: Küre Yayınları, 5.Baskı, 2014.
8. Budak, Mustafa. 99 Soruda Lozan. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2018.

9. Coşkun, Alev. 1922-1923 Diplomat İnönü Lozan. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi, 2019.
10. Çalışlar, İzzeddin. Cumhuriyet’e Doğru 52 Hafta. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2023.
11. Demirci, Sevtap. Belgelerle Lozan Taktik-Stratejik Diplomatik Mücadele 1922-1923. İstanbul: Alfa Yayınları, 2011.
12. Ertan, T. Faik. “Lozan Konferansı’nda Türkiye’yi Temsil Sorunu”, Atatürk Yolu Dergisi. C.53. (2013): 61-76.
13. Güneş, Cihan. “1923 Yılındaki İktisat Kongresinin İsim Karmaşası: İzmir İktisat Kongresi mi, Türkiye İktisat Kongresi mi?”, Sakarya İktisat Dergisi, C.13, S.2 (2024):76-88
14. İlteriş, Kemal. Lozan’ın Deşifresi. Ankara: Kripto Yayınları, 2018.
15. İnan, Arı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 1923 Eskişehir-İzmit Konuşmaları. Ankara: TTK Yayınları, 2018.
16. İnönü, İsmet. Hatıralar. Ankara: Bilgi Yayınevi, Yayına Haz. Sabahattin Selek, 4. Basım, 2014.
17. Karacan, Ali Naci. Lozan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 5. Basım, 2017.
18. Kinross, Lord. Atatürk Bir Milletin Yeniden Doğuşu. İstanbul: Altın Kitaplar, 30. Baskı, 2017.
19. Kuyaş, Ahmet. Yüzüncü Yıl Notları 1918-1923. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi, 2024.
20. Kürkçüoğlu, Ömer. Çağrı, Erhan “Lozan Gelişmeleri.” Ed. Çağrı Erhan, Yaşayan Lozan. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2003: 17-109.
21. Loğoğlu, Faruk. “Heyet Başkanı İsmet İnönü.” Ankara ve Lozan Arasında Avrupa Yolundaki Türkiye Üzerine Bir Derleme, Der. Max Schweizer, Ankara: Phoenix Yayınları, 2005: 60-66.
22. Lozan Barış Konferansı tutanaklar-belgeler. çev. Seha L. Meray, İstanbul: YKY,2001.
23. Meydan, Sinan. Lozan Onurlu Barış Türkiye’nin Zaferi, Emperyalizmin Yenilgisi. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2024.
24. Nutuk-Söylev 1923-1927 (Cilt II). Ankara: TTK Yayınları, 9.Baskı, 2012.
25. Öpöz, Funda. “İsmet Paşa ile Lozan’a Gidenler”. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, 1998.
26. Öymen, Onur. Silahsız Savaş Bir Mücadele Sanatı Olarak Diplomasi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 4.Basım, 2003.
27. Pehlivanoğlu, Öner. Sevr, Lozan, Avrupa Birliği. İstanbul: Kastaş Yayınları, 2005.
28. Sonyel, Salahi. Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika II Büyük Millet Meclisi’nin Açılışından Lozan Anlaşmasına Kadar. Ankara: TTK Yayınları, 3. Baskı, 2003.
29. Sonyel, Salahi. Gizli Belgelerle Lozan Konferansı’nın Perde Arkası. Ankara: TTK, 2006.
30. Şimşir, Bilal, Lozan Telgrafları Türk Diplomatik Belgelerinde Lozan Barış Konferansı (1922-1923) (Cilt I). Ankara: TTK Basımevi, 1990.
31. Şimşir, Bilal Lozan Günlüğü. Ankara: Bilgi Yayınevi, 2012.
32. Tansel, Selahattin. Mondros’tan Mudanya’ya Kadar IV. Ankara: TTK Yayınları, 2019.
33. TBMM Zabıt Ceridesi, Cilt 28, Devre 1, İçtimai Senesi 4. Ankara: T.B.M.M. Matbaası, 1961.
34. Turan, İlhan. İsmet İnönü Lozan Barış Konferansı Konuşma, Demeç, Makale, Mesaj, Anı ve Söyleşileri. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2010: 54-57.
35. Türkgeldi, Ali. Moudros ve Mudanya Mütarekelerinin Tarihi. Ankara: Güney Matbaacılık ve Gazetecilik T.A.O, 1948.
36. Ünlü, Deniz. “İzmir İktisat Kongresi: Kongre öncesi ekonomik görünüm ve Türkiye ekonomisine etkileri” (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uşak: Uşak Üniversitesi, 2012.
37. Yıldız, Reyhan. “Lozan’ın Aktör Ülkeleri.” Bizim Lozan. Ed.Bülent Özükan, İstanbul: Boyut Yayıncılık, 2016: 72-95.
38. Yüksel, Erol. Mehmet Asım (US)’ın Kaleminde Gündem Lozan. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2020.