BATI RESİM SANATINDA KARA SİNEK ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Sanat tarihi boyunca sinek, yalnızca biyolojik bir varlık olarak değil; kültürel, mitolojik ve teolojik çerçeveler içinde şekillenen, çok katmanlı anlamlar yüklü bir sembol olarak karşımıza çıkar. Görünürdeki önemsizliğine rağmen bu küçük böcek, farklı coğrafyalarda ve tarihsel dönemlerde ölüm, çürüme, yaşamın kırılganlığı ve ahlaki yozlaşma gibi temalarla tekrar tekrar ilişkilendirilmiştir. Teolojik ve mitolojik geleneklerde sinek, kimi zaman şeytanla, düzensizlikle ve kaosla bağlantılandırılmış; bu yönüyle insan varoluşunun karanlık yönlerine dair bir metafor işlevi görmüştür. Özellikle Kuzey Barok resminde, sinek motifi yalnızca simgesel bir unsur olarak değil, aynı zamanda resimsel gerçekliğe ve sanatsal yanılsamaya yönelik bilinçli bir meydan okuma olarak da kullanılmıştır. Bu çalışma, kara sineğin Yahudi-Hristiyan geleneği içerisindeki simgesel bir motif olarak geçirdiği dönüşümü incelemekte; bu dönüşümün kökenlerini Mezopotamya ve Antik Akdeniz inanç sistemlerine kadar geri götürerek izlemeye çalışmaktadır. İkonografik veriler ile metinsel kaynakları bir arada ele alan araştırma, mitoloji, dinler tarihi ve sanat tarihi perspektiflerini buluşturarak, sinek betimlemelerinin kültürel anlam üretim süreçlerine nasıl katkıda bulunduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kara sinek
• sembolizm
• mitoloji
• mezopotamya
• yahudi-hristiyan geleneği

A Study on the Black fly in Western Art of Painting

Öz

In Western art history, the fly has appeared not merely as a biological creature but as a symbol charged with layered meanings shaped by cultural, mythological, and theological frameworks. Despite its seemingly insignificant nature, this small insect has repeatedly been associated with themes such as death, decay, the fragility of life, and moral corruption across different regions and historical periods. In theological and mythological traditions, the fly has at times been linked to the devil, disorder, and chaos, thereby functioning as a metaphor for the darker aspects of human existence. Its use in Northern Baroque painting, where the motif also operates as a deliberate challenge to pictorial realism and artistic illusion. This study investigates the transformation of the black fly as a symbolic motif within the Judeo-Christian tradition, tracing its roots back to Mesopotamian and Ancient Mediterranean belief systems. By drawing on both iconographic evidence and textual sources, the research brings together perspectives from mythology, the history of religions, and art history in order to explore how visual representations of flies contribute to processes of cultural meaning-making.

Anahtar Kelimeler

• Black fly
• symbolism
• Mythology
• Mesopotamia
• Jewish-Christian tradition

Kaynakça

1. Hewitt, C. G. (1913). The house-fly, Musca domestica Linn.: Its structure, habits, development, relation to disease and control. Cambridge University Press.
2. Link, L. (1995). The devil: The archfiend in art from the sixth to the sixteenth century. Harry N. Abrams.
3. Lucian. (1913). The fly (Myia) (Loeb Classical Library). Harvard University Press.
4. Smith, M. S. (1994). The Ugaritic Baal Cycle (c. 1). Brill.
5. Van der Toorn, K., Becking, B., & Van der Horst, P. W. (1999). Dictionary of deities and demons in the Bible (2. baskı). Brill / Eerdmans.
6. İBuskirk, J. (2014). The fly in the ointment: A Renaissance trompe-l’oeil. Renaissance Quarterly, 67(1), 107–162, https://doi.org/10.1086/676151.
7. Hewitt, J. W. (1908). The fly in classical literature. Harvard Studies in Classical Philology, 19, 61–120.
8. Kramer, S. N. (1966). Dumuzzi’s annual resurrection: An important correction to Inanna’s descent. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 183, 31–46, https://doi.org/10.2307/1359587.

9. Tosun, M. (1956). Mezopotamya silindir mühürlerinde görülen tanrı sembollerinin mahiyeti. Belleten, 20 (77), 37–47.
10. Bible Hub. (t.y.). Is there evidence Ekron worshiped Baal-zebub Bible Hub. https://biblehub.com/q/is_there_evidence_ekron_worshiped_baal-zebub.html (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
11. Bolen, H. (2023, November 11). Tiny intruders: The secret (and symbolic) life of insects in 17th-century still lifes. Salon. https://www.salon.com (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
12. Dannythedigger. (t.y.). Ekron (Tel Miqne). Dannythedigger. https://dannythedigger.com (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
13. Kenawy, M. A., & Abdel-Hamid, Y. M. (2015). Insects in ancient (Pharaonic) Egypt: A review of fauna, their mythological and religious significance and associated diseases. Egyptian Academic Journal of Biological Sciences. A, Entomology, 8(1), 15–32, https://doi.org/10.21608/eajbsa.2015.12919.
14. Panero, J. (2018, March). Exhibition note. The New Criterion. https://newcriterion.com (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
15. Schoonmaker, H. (2017). An examination of insects in 17th-century Dutch still lifes. The Journal of Student Research, 4(6). https://doi.org/10.47611/jsrhs.v4i6.178 (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
16. Foister, S. (2024). Portrait of a Lady (NG 722). In S. Foister, R. Billinge, M. Spring & L. Viehweger (Eds.), The German Paintings before 1800 (pp. xxx–xxx). National Gallery, London & Yale University Press, https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/catalogues/foister-2024/portrait-of-a-lady-ng-722.
17. The Art Institute of Chicago. (1998). Bernat Martorell: Saint George killing the dragon (1434/35) (J. H. Clarke & M. F. Farr, Eds.; Contributions by M. Erbach, D. Parker, & J. Poole). The Art Institute of Chicago.
18. Britannica Editors. (15.02.26). Trompe-l’oeil. In Britannica. https://www.britannica.com/art/trompe-loeil