Tarihi Çeşmelerin Modellenmesinde Yersel Lazer Tarayıcıların Kullanımı

Öz

Tarihi yapılar, bir toplumun tarihini, kültürel kimliğini ve estetik değerlerini yansıtan önemli unsurlardır. Bu yapılar, geçmişten günümüze aktarılan bilgi, sanat ve yaşam tarzlarını barındırarak, toplumsal hafızanın korunmasına katkıda bulunur. Tarihi yapıların korunması ve belgelenmesi, bu mirasın gelecek nesillere aktarılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Tarihi yapıların modellenmesi, bu yapıların mevcut durumlarının yüksek doğrulukla kaydedilmesini ve dijital arşivler oluşturulmasını sağlar. Üç boyutlu (3B) modeller, restorasyon ve koruma çalışmalarında büyük avantajlar sunar ve yapıların orijinal hallerine sadık kalınarak yenilenmesine olanak tanımaktadır. Bu çalışma, Konya ili Selçuklu ilçesi Yükselen Mahallesi'nde bulunan tarihi bir çeşmenin yersel lazer tarayıcı (YLT) kullanılarak üç boyutlu modelinin oluşturulmasını amaçlamaktadır. FARO FocusS 350 yersel lazer tarayıcı kullanılarak çeşmenin geometrik verileri milimetre düzeyinde hassasiyetle toplanmış ve bu veriler kullanılarak çeşmenin detaylı 3B modeli oluşturulmuştur. Elde edilen yüksek çözünürlüklü veriler, çeşmenin restorasyon ve koruma çalışmalarında kullanılmak üzere dijital olarak arşivlenmiştir. Ayrıca, YLT'nin sağladığı zaman ve emek tasarrufu, geleneksel yöntemlere kıyasla önemli avantajlar sunmaktadır. Sonuçlar, YLT teknolojisinin tarihi yapıların belgelenmesi ve korunmasında sağladığı yüksek doğruluk, hızlı veri toplama ve çok yönlü kullanım imkanı gibi avantajları açıkça ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yersel lazer tarama
• tarihi çeşme
• nokta bulutu
• 3B model

The Use of Terrestrial Laser Scanners in Modelling Historical Fountains

Öz

Historical structures are important elements that reflect the history, cultural identity and aesthetic values of a society. These structures contribute to the preservation of social memory by harbouring the knowledge, art and lifestyles transferred from the past to the present. Preservation and documentation of historical buildings play a critical role in transferring this heritage to future generations. Modelling of historical structures enables the current state of these structures to be recorded with high accuracy and digital archives to be created. Three-dimensional (3D) models offer great advantages in restoration and conservation works and allow the buildings to be renovated faithfully to their original state. This study aims to create a three-dimensional model of a historical fountain located in Yükselen Neighbourhood of Selçuklu District of Konya Province by using a terrestrial laser scanner (TLS). The geometric data of the fountain were collected with millimetre-level precision using a FARO FocusS 350 local laser scanner and a detailed 3D model of the fountain was created using these data. The high-resolution data were digitally archived for use in the restoration and conservation of the fountain. In addition, the time and labour saving provided by TLS offers significant advantages compared to traditional methods. The results clearly demonstrate the advantages of TLS technology in the documentation and conservation of historical structures, such as high accuracy, fast data collection and versatility of use.

Anahtar Kelimeler

• Terrestrial laser scanning
• historical fountain
• point cloud
• 3D model

Kaynakça

1. Alptekin, A., & Yakar, M. (2021). 3D model of Üçayak Ruins obtained from point clouds. Mersin Photogrammetry Journal, 3(2), 37–40.
2. Alptekin, A., Çelik, M. Ö., & Yakar, M. (2019). Anıtmezarın yersel lazer tarayıcı kullanarak 3B modellenmesi. Türkiye Lidar Dergisi, 1(1), 1–4.
3. Balcı, D., & Ulvi, A. (2024). Kültürel mirasların korunmasına yönelik LiDAR ve İHA fotogrametrisi yöntemlerinin birlikte kullanımı. Türkiye LiDAR Dergisi, 6(1), 10–29.
4. Bernat, M., Janowski, A., Rzepa, S., Sobieraj, A., & Szulwic, J. (2014). Studies on the use of terrestrial laser scanning in the maintenance of buildings belonging to the cultural heritage. In 14th Geoconference on Informatics,
5. Geoinformatics and Remote Sensing, SGEM (Vol. 3, pp. 307–318). Albena, Bulgaria.
6. Cheng, L., Wu, Y., Wang, Y., Zhong, L., Chen, Y., & Li, M. (2014). Havadaki LiDAR verilerini kullanarak büyük çok katmanlı değişim köprüsünün üç boyutlu yeniden inşası. IEEE Journal of Selected Topics in Applied Earth Observations and Remote Sensing, 8(2), 691–708.
7. Döş, M. E., & Yiğit, A. Y. (2022). Tarihi minberlerin fotogrametri yöntemi ile belgelenmesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 4(2), 58–65.
8. Döş, M. E., & Yiğit, A. Y. (2023). Küçük ölçekli tarihi eserlerin fotogrametri yöntemi ile 3B modellenmesi ve web tabanlı görselleştirilmesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(1), 20–28.

9. Döş, M. E., Yiğit, A. Y., & Uysal, M. (2021). Documenting historical monuments using smartphones: A case study of Fakih Dede Tomb, Konya. Mersin Photogrammetry Journal, 3(2), 53–60.
10. Kabadayı, A. (2023). Kültürel mirasın dijital arşivlenmesi: Emirci Sultan Türbesi ve Camii örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(2), 82–88.
11. Kabadayı, A. (2023). Yersel lazer tarama yöntemi ile rölöve ve restütasyon projelerinin hazırlanması; Akşehir Kale Kalıntısı örneği. Türkiye Lidar Dergisi, 5(1), 17–25.
12. Kabadayı, A. (2023). Yersel lazer tarayıcıların tarihi köprülerin modellenmesinde kullanımı. Türkiye LiDAR Dergisi, 5(2), 68–75.
13. Kabadayı, A., & Erdoğan, A. (2023). İHA fotogrametrisi kullanarak Yozgat Çilekçi Türbesi’nin 3 boyutlu nokta bulutu ve modelinin üretilmesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(1), 29–35.
14. Kabadayı, A., & Kaya, Y. (2024). Tarihi sütunların yersel fotogrametri yöntemiyle 3 boyutlu modellenmesi ve web tabanlı görselleştirilmesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 6(2), 48–53.
15. Karataş, L., & Dal, M. (2023). Bir asırlık Bursa Tarihi Ziraat Mektebi İdare Binası’nın mimari özelliklerinin, yersel lazer tarama yöntemiyle belgelenmesi. Türkiye LiDAR Dergisi, 5(1), 26–37.
16. Kaya, Y., Yiğit, A. Y., Ulvi, A., & Yakar, M. (2021). Arkeolojik alanların dokümantasyonunda fotogrametrik tekniklerinin doğruluklarının karşılaştırmalı analizi: Konya Yunuslar örneği. Harita Dergisi, 165, 57–72.
17. Llabani, A., & Abazaj, F. (2024). 3D documentation of cultural heritage using terrestrial laser scanning. Journal of Applied Engineering Science, 22(2), 267–271.
18. Ulukok, A., & Ulvi, A. (2023). Yerel yönetimlerde kaçak yapı tespitinde İHA kullanımı: Keçiören Belediyesi örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(1), 7–19.
19. Ulvi, A., & Yiğit, A. Y. (2022). Comparison of the Wearable Mobile Laser Scanner (WMLS) with other point cloud data collection methods in cultural heritage: A case study of Diokaisareia. ACM Journal on Computing and Cultural Heritage, 15(4), 1–19.
20. Yılmaz, M., & Uysal, M. (2017). Comparing uniform and random data reduction methods for DTM accuracy. International Journal of Engineering and Geosciences, 2(1), 9–16.
21. Yiğit, A. Y., Hamal, S. N. G., Yakar, M., & Ulvi, A. (2023). Investigation and implementation of new technology wearable mobile laser scanning (WMLS) in transition to an intelligent geospatial cadastral information system. Sustainability, 15(9), 7159.
22. Zeybek, M. (2022). Havasal LiDAR nokta bulutlarından kentsel yol ağlarının çıkarımı, Bergama test alanı. Türkiye Lidar Dergisi, 4(2), 53–59.