Mobil LiDAR Teknolojisinin Arkeolojik Belgelemedeki Uygulanabilirliği: Malazgirt Savaş Alanının Tespiti, Tarihi ve Arkeolojik Yüzey Araştırması Projesi Örneği

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 40 - 48

İskender Dölek , İhsan Tuğal , Adnan Çevik

Öz

Bu çalışma, mobil cihazlarda entegre halde bulunan LiDAR teknolojisinin arkeolojik belgeleme süreçlerindeki uygulanabilirliğini, Malazgirt Savaş Alanı özelinde değerlendirmektedir. Geleneksel belgeleme yöntemlerinin zaman alıcı ve hata riski yüksek doğasına karşılık, mobil LiDAR sistemleri düşük maliyet, taşınabilirlik ve hız gibi avantajlar sunmaktadır. Çalışmada, iPhone 15 Pro cihazı ile "Malazgirt Savaş Alanının Tespiti, Tarihi ve Arkeolojik Yüzey Araştırması" projesi kapsamında seçilen kazı alanlarında üç boyutlu (3D) modelleme gerçekleştirilmiştir. Tarama işlemleri Polycam 3D Scanner ile yapılmış; nokta bulutu verileri işlenerek görselleştirilmiştir. Elde edilen modeller, yapı kalıntılarının, yüzey morfolojisinin ve gömü alanlarının detaylı biçimde analizine olanak tanımıştır. Verilerin GPS’siz tarama sonucu oluşmasına rağmen bağıl doğruluğu yüksek bulunmuştur. Mobil LiDAR sisteminin özellikle küçük ve açık arkeolojik alanlarda hızlı, erişilebilir ve tahribatsız belgeleme imkânı sunduğu ortaya konmuştur. Ancak 8 metreyle sınırlı menzil, ışık ve yüzey koşullarına duyarlılık gibi sınırlamalar dikkatle ele alınmıştır. Çalışma, mobil LiDAR teknolojisinin özellikle ön inceleme, afet sonrası durum tespiti ve bellek alanlarının belgelenmesi gibi senaryolarda tamamlayıcı bir dijital araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

LiDAR teknolojisi , Mobil LiDAR tarama , Arkeolojik belgeleme , Kültürel miras , Malazgirt Savaş Alanı

Etik Beyan

Bu çalışma da herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Destekleyen Kurum

Kültür ve Turizm Bakanlığı

Teşekkür

Kültür ve Turizm Bakanlığı. Müzeler Daire Başkanlığı. Ahlat Müze Müdürlüğü.

Applicability of Mobile LiDAR Technology in Archaeological Documentation: The Case of the Malazgirt Battlefield Identification, Historical and Archaeological Surface Survey Project

Öz

This study evaluates the applicability of LiDAR technology integrated into mobile devices for archaeological documentation, with a specific focus on the Malazgirt Battlefield. In contrast to traditional documentation methods, which are time-consuming and prone to errors, mobile LiDAR systems offer advantages such as low cost, portability, and rapid data acquisition. Within the scope of the “The Malazgirt Battlefield Detection, Historical and Archaeological Surface Research Project” project, three-dimensional (3D) modeling was conducted in selected excavation areas using an iPhone 15 Pro Scanning was performed with the Polycam 3D Scanner application, and the resulting point cloud data were processed for visualization. The generated models allowed detailed analysis of structural remains, surface morphology, and burial areas. Although the scanning was conducted without GPS, the relative accuracy of the data was found to be high. The study demonstrates that mobile LiDAR systems provide fast, accessible, and non-invasive documentation, particularly in small and open archaeological sites. However, limitations such as the 8-meter range, sensitivity to lighting conditions, and surface characteristics were carefully considered. The findings suggest that mobile LiDAR technology can serve as a complementary digital tool, especially in scenarios such as preliminary surveys, post-disaster assessments, and the documentation of heritage or memory sites.

Anahtar Kelimeler

LiDAR technology , Mobile LiDAR scanning , Archaeological documentation , Cultural heritage , Malazgirt Battlefield

Kaynakça

• Abbas, S. F., & Abed, F. M. (2024). Revolutionizing Depth Sensing: A Review Study of Apple LiDAR Sensor for as-built Scanning Applications. Journal of Engineering, 30(04), 175–199. doi:10.31026/j.eng.2024.04.11
• Alican, M. (2018). Malazgirt Zaferi: Bin Yıllık Miras. Kronik Yayınları.
• Antón, D., Mayoral-Valsera, J., Simón-Vallejo, M. D., Parrilla-Giráldez, R., & Cortés-Sánchez, M. (2025). Built-in smartphone LiDAR for archaeological and speleological research. Journal of Archaeological Science, 181, 106330. doi:10.1016/j.jas.2025.106330
• Askar, C., & Sternberg, H. (2023). Use of Smartphone Lidar Technology for Low-Cost 3D Building Documentation with iPhone 13 Pro: A Comparative Analysis of Mobile Scanning Applications. Geomatics, 3(4), 563–579. doi:10.3390/geomatics3040030
• Błaszczak-Bąk, W., Suchocki, C., Kozakiewicz, T., & Janicka, J. (2023). Measurement methodology for surface defects inventory of building wall using smartphone with light detection and ranging sensor. Measurement, 219, 113286. doi:10.1016/j.measurement.2023.113286
• Çetin, O. (2017). Türk-İslam Devletleri Tarihi. Düşünce Yayınları.
• Chase, A. F., Chase, D. Z., Weishampel, J. F., Drake, J. B., Shrestha, R. L., Slatton, K. C., … Carter, W. E. (2011). Airborne LiDAR, archaeology, and the ancient Maya landscape at Caracol, Belize. Journal of Archaeological Science, 38(2). doi:10.1016/j.jas.2010.09.018
• Comer, D. C., & Harrower, M. J. (2013). Mapping Archaeological Landscapes from Space. Mapping Archaeological Landscapes from Space (Vol. 5).
• Dolek, İ. (2023). Dron Görüntüleri Kullanılarak Mezarların Gömü Mevsiminin Belirlenmesine Yönelik Bir Yöntem Denemesi: Malazgirt Projesi Örneği. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 5(1), 21–26. doi:10.51534/tiha.1206378
• Dölek, İ., & Çevik, A. (2023). CBS kullanılarak savaş alanı arkeolojisi çalışmaları için bir veri tabanı oluşturulması: Malazgirt savaş alanının tespiti, tarihi ve arkeolojik yüzey araştırması projesi örneği. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi, 5(2), 70–76. doi:10.56130/tucbis.1312340
• Dolek, İ., & Çevik, A. (2023). Malazgirt Savaş Alanının Tespiti, Tarihi ve Arkeolojik Yüzey Araştırması Projesi Kapsamında Malazgirt İlçesi Sınırlarında Bulunan Kültürel Miras Eserlerin 3B Modellemesi: Bir Kültür Envanteri Çalışması. Kültürel Miras Araştırmaları, 4(1), 43–48. doi:10.59127/kulmira.1294595
• Furlani, S., Antonioli, F., Colica, E., D’Amico, S., Devoto, S., Grego, P., & Gambin, T. (2023). Sea Caves and Other Landforms of the Coastal Scenery on Gozo Island (Malta): Inventory and New Data on Their Formation. Geosciences, 13(6), 164. doi:10.3390/geosciences13060164
• Gillihan, R. N. (2021). Accuracy Comparisons of iPhone 12 Pro LiDAR Outputs. University of Colorado.
• Günen, M. A., Erkan, İ., Aliyazıcıoğlu, Ş., & Kumaş, C. (2023). Investigation of geometric object and indoor mapping capacity of Apple iPhone 12 Pro LiDAR. Mersin Photogrammetry Journal, 5(2), 82–89. doi:10.53093/mephoj.1354998
• Janicka, J., & Błaszczak-Bąk, W. (2025). Various scenarios of measurements using a smartphone with a LiDAR sensor in the context of integration with the TLS point cloud. Reports on Geodesy and Geoinformatics, 119(1), 14–22. doi:10.2478/rgg-2025-0003
• Jeftha, K. J., & Shoko, M. (2024). Mobile phone based laser scanning as a low-cost alternative for multidisciplinary data collection. South African Journal of Science, 120(11/12). doi:10.17159/sajs.2024/15437
• Kottner, S., Thali, M. J., & Gascho, D. (2023). Using the iPhone’s LiDAR technology to capture 3D forensic data at crime and crash scenes. Forensic Imaging, 32, 200535. doi:10.1016/j.fri.2023.200535
• Liang, D., Zhang, C., Zhang, P., Liu, S., Li, H., Niu, S., … Huo, Y. (2024). Evolution of laser technology for automotive LiDAR, an industrial viewpoint. Nature Communications, 15(1), 7660. doi:10.1038/s41467-024-51975-6
• Neubauer, W., & Doneus, M. (2005). Laser scanners for 3D documentation of stratigraphic excavations. International Workshop on Recording. In E. Baltsavias (Ed.), Modeling and Visualization of Cultural Heritage (pp. 193–204). London.
• Opitz, R. S., & Cowley, D. C. (2013). Interpreting Archaeological Topography. (R. S. Opitz & D. C. Cowley, Eds.). Oxbow Books. doi:10.2307/j.ctvh1dqdz
• Özdemir, E., Erdal, K., Veziroğlu, F., & Ateş, S. S. (2022). The Use of the Backpack LiDAR System in the Genarate of 3D Models in Salt Caves; The Example of Tuzluca, Igdir. Turkish Journal of Remote Sensing, 4(1), 36–42. doi:10.51489/tuzal.1112140
• Paukkonen, N. (2023). Towards a Mobile 3D Documentation Solution. Video-Based Photogrammetry and iPhone 12 Pro as Fieldwork Documentation Tools. Journal of Computer Applications in Archaeology, 6(1), 143–154. doi:10.5334/jcaa.135
• Polycam Uygulaması. (n.d.). Retrieved 18 June 2025, from https://poly.cam/
• Roux, J.-P. (2002). Türklerin Tarihi- Pasifik’ten Akdenize 2000 Yıl. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Saif, W., & Alshibani, A. (2022). Smartphone-Based Photogrammetry Assessment in Comparison with a Compact Camera for Construction Management Applications. Applied Sciences, 12(3), 1053. doi:10.3390/app12031053
• Sevim, A. (2023). Malazgirt Meydan Savaşı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Tavani, S., Billi, A., Corradetti, A., Mercuri, M., Bosman, A., Cuffaro, M., … Carminati, E. (2022). Smartphone assisted fieldwork: Towards the digital transition of geoscience fieldwork using LiDAR-equipped iPhones. Earth-Science Reviews, 227, 103969. doi:10.1016/j.earscirev.2022.103969
• Teppati Losè, L., Spreafico, A., Chiabrando, F., & Giulio Tonolo, F. (2022). Apple LiDAR Sensor for 3D Surveying: Tests and Results in the Cultural Heritage Domain. Remote Sensing, 14(17), 4157. doi:10.3390/rs14174157
• Tondo, G. R., Riley, C., & Morgenthal, G. (2023). Characterization of the iPhone LiDAR-Based Sensing System for Vibration Measurement and Modal Analysis. Sensors, 23(18), 7832. doi:10.3390/s23187832
• Tosun Çolak, Ş., & Çolak, A. T. (2023). Cam Kapların Mobil Uygulama ile 3B Modellenmesi: Aksaray Müzesinde Bulunan Amphoriskos ve Antropomorfik Kap Örneği. Kültürel Miras Araştırmaları, 4(2), 72–78. doi:10.59127/kulmira.1381618
• Vinci, G., Vanzani, F., Fontana, A., & Campana, S. (2025). LiDAR Applications in Archaeology: A Systematic Review. Archaeological Prospection, 32(1), 81–101. doi:10.1002/arp.1931
• wingtra.com Erişim:29.09.2024. (n.d.). LIDAR ve Fotogrametri. Retrieved from https://wingtra.com/drone-photogrammetry-vs-lidar/