Araştırma Makalesi

La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek

Sayı: 4 26 Eylül 2025
PDF İndir
TR EN

La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek

Öz

Bu çalışma, Chris Marker’ın La Jetée (1962) adlı deneysel kısa filmi ile Terry Gilliam’ın onun sinemasal belleği üzerine inşa ettiği 12 Maymun (12 Monkeys, 1995) filmi arasında kurulan anlatısal ve biçimsel sürekliliği palimpsest ilkesi doğrultusunda incelemektedir. Palimpsest, bir anlatının yeni katmanlarla yeniden yazılırken alttaki yapının izlerini tamamen silmeden koruması ve yeniden biçimlendirilmesini ifade eder. 12 Maymun, La Jetée’nin zamansal ve travmatik çekirdeğini muhafaza ederek, onu postmodern bir estetik içinde yeniden işler. Böylece metinlerarasılığın görsel bir karşılığı olarak, sinemada belleğin yeniden yazımı üzerine düşünsel bir zemin oluşturur. La Jetée, neredeyse tamamen hareketsiz fotoğraflardan oluşan yapısıyla zamanı donmuş anlar aracılığıyla temsil eder. Başkarakterin çocukluk anısına dönüşü, aynı zamanda kendi ölümüne tanıklık etmesiyle kapanır. Bu yapı, Freud’un tekrar zorlantısı ve Caruth’un gecikmeli travma kuramları çerçevesinde ele alınır. Gilliam’ın 12 Maymun filmi ise aynı anlatı yapısını hareketli görsellik, distopik atmosfer, viral felaket korkusu ve psikotik bilinç yapısıyla genişleterek yeniden üretir. Bu bağlamda her iki film, zaman, travma ve belleğin sinemasal temsiline dair çok katmanlı bir tartışma açar. Makale, 12 Maymun’un yalnızca bir yeniden çevrim olmadığını, aynı zamanda La Jetée’nin silinmemiş izleri üzerine kurulmuş hem onu görünür kılan hem de dönüştüren sinemasal bir palimpsest olduğunu ileri sürmektedir. Bu iki film, sinemada hafızanın nasıl çok katmanlı bir yapısallıkla inşa edildiğini ve zamanın doğrusal olmayan doğasını açığa çıkarır. 12 Maymun, Marker’ın durağan belleğini kaotik bir görsel düzlemde yeniden işler; böylece izleyici, aynı travmatik çekirdeğin iki farklı estetik yapıda nasıl kurgulandığına tanıklık eder.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Agamben, G. (1998). Homo Sacer: Sovereign power and bare life (D. Heller-Roazen, Trans.). Stanford University Press.
  2. Barthes, R. (1981). Camera lucida: Reflections on photography (R. Howard, Trans.). Hill and Wang.
  3. Bellour, R. (2000). The analysis of film. Indiana University Press.
  4. Benjamin, W. (2007). Theses on the philosophy of history (H. Zohn, Trans.). In W. Benjamin, Illuminations (pp. 253–264). Schocken Books. (Original work published 1940)
  5. Caruth, C. (1996). Unclaimed experience: Trauma, narrative, and history. Johns Hopkins University Press.
  6. Deleuze, G. (1989). Cinema 2: The time-image (H. Tomlinson & R. Galeta, Trans.). University of Minnesota Press.
  7. Derrida, J. (1993). Specters of Marx: The state of the debt, the work of mourning and the new international (P. Kamuf, Trans.). Routledge.
  8. Derrida, J. (1995). Archive fever: A Freudian impression (E. Prenowitz, Trans.). University of Chicago Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Edebi Teori

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

14 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

2 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Sarıbaş, S. (2025). La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek. Melius: Journal of Narrative and Language Studies, 4, 18-25. https://doi.org/10.62425/melius.1699587
AMA
1.Sarıbaş S. La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek. Melius: Journal of Narrative and Language Studies. 2025;(4):18-25. doi:10.62425/melius.1699587
Chicago
Sarıbaş, Serap. 2025. “La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek”. Melius: Journal of Narrative and Language Studies, sy 4: 18-25. https://doi.org/10.62425/melius.1699587.
EndNote
Sarıbaş S (01 Eylül 2025) La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek. Melius: Journal of Narrative and Language Studies 4 18–25.
IEEE
[1]S. Sarıbaş, “La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek”, Melius: Journal of Narrative and Language Studies, sy 4, ss. 18–25, Eyl. 2025, doi: 10.62425/melius.1699587.
ISNAD
Sarıbaş, Serap. “La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek”. Melius: Journal of Narrative and Language Studies. 4 (01 Eylül 2025): 18-25. https://doi.org/10.62425/melius.1699587.
JAMA
1.Sarıbaş S. La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek. Melius: Journal of Narrative and Language Studies. 2025;:18–25.
MLA
Sarıbaş, Serap. “La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek”. Melius: Journal of Narrative and Language Studies, sy 4, Eylül 2025, ss. 18-25, doi:10.62425/melius.1699587.
Vancouver
1.Serap Sarıbaş. La Jetée ve 12 Maymun’da Posttarihsel Kaygı: Zamansal Palimpsestler ve Sinematik Bellek. Melius: Journal of Narrative and Language Studies. 01 Eylül 2025;(4):18-25. doi:10.62425/melius.1699587