Konya’da Eğitim ve Din Hizmetlerine Hayırsever Katkısı: Onsun Ailesi Örneği
Öz
Toplumların eğitim, sağlık ve ibadet gibi ihtiyaçlarının karşılanması, toplumun örgütlü yapısı olan devletin görevi olarak değerlendirilmektedir. Bu genel yargıya karşın tarih boyunca toplumda ekonomik durumu daha iyi birey ya da ailelerin kamu hizmetlerinin sağlanması için bağış yapması yaygın bir uygulama olarak bilinmektedir. Dinî kurallar ve gelenekler, hayırseverliği sürekli olarak teşvik etmişlerdir. Türk toplumlarında eğitim kurumları, ibadethaneler ve sağlık hizmetlerinin hayırseverler tarafından finanse edilmesi İslam dininin teşvik edici ve yönlendirici yaklaşımı ve devletin desteği ile kurumsal bir yapı kazanmıştır. Vakıf adı verilen bu kurumsal yapı sayesinde kamu hizmetlerinin daha nitelikli olması mümkün olmuştur. Türk-İslam kültürünün önemli merkezlerinden birisi olan Konya, Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde hayırseverlerin bağışları ile kamu hizmetlerinin sürdürülmesini ifade eden vakıfların en güçlü olduğu şehirlerin arasında yer almıştır. Konya, Türkiye Selçuklu Devleti döneminden Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar vakıf uygulamalarında önemli bir rol üstlenmiştir. Bu süreçte hayırseverlik konusunda bazı aileler öncü ve örnek bir rol üstlenmiştir. Cumhuriyet döneminde vakıflara ilişkin kanun düzenlemeleri ile birlikte bu örneklik devam etmiştir. Onsun ailesi Konya’da eğitim ve ibadet hizmetlerinin hayırseverler eli ile yürütülmesi işine, kurmuş oldukları vakıflar aracılığıyla ya da doğrudan bağış yapmak suretiyle katkı sağlamışlardır. Onsun ailesinin inşa edilmesine katkı sağladığı okullar ile cami ve kütüphane hâlen Konya’da hizmet vermeyi sürdürmektedir. Sadece devletin bir göreviymiş gibi algılanan sosyal yatırımların, hayırsever bireyler eliyle de yapılması, hem sınırlı kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına imkân sağlamakta hem de toplumsal barışa katkı sunmaktadır. Çalışma toplumun sosyal yatırımlara katkı sağlamasını motive etmeyi amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akyıldız, Yasin, Ali Rıza Abay, “Vakıf Müessesesinin Gelişimi Ve Mahiyeti Tarihsel Bir Değerlendirme”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, C.VII, S. 15/141-157.
- Arabacı, Caner, (2017). Osmanlı Dönemi Konya Medreseleri (1900-1924), 2. Baskı, Konya: Ticaret Odası Kültür ve Eğitim Yayınları.
- Arslan, Oğuzhan, (2019). “Türk Medeni Kanunu’na Göre Kurulan Vakıfların Ekonomik Yapısı ve Gelir Kaynakları”, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, C.VI, S. 17/184-196.
- Aydın, Vahdettin, (2011). “Türk Yönetim Tarihi Açısından Vakıfların Eğitim Yönetimine Katkısı”, Vakıf Medeniyeti 2011 Yılı Eğitim Sempozyumu, Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 41-54.
- Aytaç, Ömer, Gültekin Eroğlu, (2020). “Hayırseverliğin Değişen Yüzü ve Zenginlik: Geleneksel Hayırseverlikten Stratejik/Kurumsal Hayırseverliğe”, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.IX, S. I/211-227.
- Baltacı, Cahit, (1993). “Osmanlı Eğitim Sistemi”, Osmanlı Ansiklopedisi (Tarih-Medeniyet-Kültür), C. II, İstanbul: Ağaç Yayınları, İstanbul.
- Berki, Ali Himmet, (1946). Vakıflar, İstanbul: Aydınlık Basımevi.
- Berki, Ali Himmet, (1959). “Medeni Kanunda Tesis (Vakıf) III”, Mukayeseli Hukuk Dergisi, S. VI, Ankara, 286-289.
- Berki, Ali Himmet, (1969). “Vakıflar ve Vakıfların Maruz Kaldığı Tecavüz ve İhmaller”, Vakıflar Dergisi, Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, S. VIII/335-340.
- Berki, Şakir, (1969). “Vakfın Mahiyeti”, Vakıflar Dergisi, Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, S. VIII/1-7.
