Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kadın-Şehir İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme
Öz
Tarihte kadının kimliği, onun pek çok alanda sınırlandırılmasına odaklanır ve kısıtlanmış özgürlüğünün, modernleşme veya batılılaşma adı verilen süreçte, pozitif anlamda nasıl dönüşüme uğradığı anlatısından beslenir. Yanlış olmayan bu önermede çoğunlukla gözden kaçırılan husus, kadının fiziksel çevresinin taşıdığı özellikler olmaktadır. Tarih yazımı erkek egemen bir dil üzerinden kurgulandığından çevre algısı da bu minvalde betimlenip zorluk veya kolaylıklar eril bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bu çalışmada Osmanlı devri ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında toplumsal tabakanın üstünde bulunmayan kadın figürlerin, evleri dışında kalan dünyayı nasıl gördükleri üzerine odaklanılacaktır. Seyahatnameler ve dergiler gibi dönemin çağdaş kaynaklarının sunduğu resmî ve öznel verilerden örnekler değerlendirilerek kadının sokakta görünmeyişinin ne kadar kendi tercihi olup olmadığı anlaşılmaya çalışılacaktır. Ardından 18. yüzyıldan itibaren kadınların kamusal alanda görülmeye başlaması, 19. yüzyılda eğitim hakkı tanınması ve devamında çalışma hayatında yer almaları değişen fiziksel çevre ile paralel okunacak, Cumhuriyet devrinin ulusal kimlik yaratma sürecinde şehirler gibi kadınların da fikrî dönüşümleri ele alınacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akgül, M. (2000). Türk Toplumunun Değişim Sürecinde Kamusal Alan ve Kadın. Selçuk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, X, 155-180.
- Akköy, Y. (2021). 17. ve 18. Yüzyıllar arası Osmanlı Devleti’nde Kadın ve Aile. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
- Altınay, A.R. (1987). Onuncu Asr-ı Hicrîde İstanbul Hayatı. Haz. Abdullah Uysal, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
- Altınay, A.R. (1988). Hicri On İkinci Asırda İstanbul Hayatı (1100-1200). İstanbul: Enderun Kitabevi.
- Altındal, A. (1977). Türkiye’de Kadın, İstanbul: Havass Yayınları.
- Altınöz, İ. (2015). İstanbul Çingeneleri. Antikçağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 4, 80-85. Erişim tarihi: 10.02.2024 https://istanbultarihi.ist/105-istanbul-cingeneleri Busbecq, O. G. (1946). Türkiye’yi Böyle Gördüm, Haz. Aysel Kurtluoğlu, İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser.
- Cerasi, M. M. (2001). Osmanlı Kenti. Osmanlı İmparatorluğu’nda 18. ve 19. Yüzyıllarda Kent Uygarlığı ve Mimarisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Çakır, S. (1994). Osmanlı Kadın Hareketi, İstanbul: Metis Yayınları.
- Çavuşoğlu, S. (2001). Kadızâdeliler. DİA, İstanbul, C. 24, 10-102.
- Çelik, Z. (1988). 19. Yüzyılda Değişen İstanbul, İstanbul: Türk Tarih Vakfı Yayınları.
