Hadislere Göre Hayvan Hakları ve Hayvanlara Karşı Sorumluluklarımız

Öz

Hayvan haklarının ihlal edildiği, hayvanların çeşitli şiddet ve işkencelere maruz kaldığı, en temel yaşama hakkının hiçe sayıldığı günümüzde İslam’ın rahmet, merhamet, şefkat ve adalet anlayışının bir yansıması olarak, hadislerde hayvanlara yönelik tutum ve davranışlara dair kapsamlı ilkeler ortaya konulmuştur. Hadislerde hayvan haklarına dair zikredilen ilkeler, öğütler, uyarı ve yasaklar, İslam dininin temel ahlaki ve hukuki prensipleriyle uyumlu olarak, hayvanlara karşı sorumluluklarımızı hem bireysel hem de toplumsal düzeyde kapsamlı biçimde belirtmektedir. Hz. Peygamber (s.a.v), hayvanların dövüştürülerek eğlence aracı yapılmasını, canlı hayvanların hedef haline getirilmesini ve bu şekilde eziyet edilmelerini kesin olarak yasaklamıştır. Bu tür davranışların hem hayvana zarar verdiğini hem de insana hiçbir fayda sağlamadığını belirtmiş, bu tür eylemleri lanetlemiştir. Aynı şekilde İslam, yalnızca kurban, av veya tehlikeden korunma gibi zorunlu durumlar dışında hayvanların öldürülmesini caiz görmemiştir; gereksiz yere öldürülen hayvanların ahirette davacı olacağı bildirilmiştir. Peygamberimiz, yavru hayvanlara ve yumurtalara dahi dokunulmamasını istemiş, hayvan neslinin bozulmasına veya tükenmesine sebep olacak her türlü müdahaleye karşı çıkmıştır. Bu anlayış, hayvanların sadece canlı iken değil, öldükten sonra da saygıyı hak ettiklerini ortaya koyar; hayvan ölülerinin uygun şekilde gömülmesi gerektiği vurgulanır. Hz. Peygamber’in hayvanlara gösterdiği merhamet, bizlere sadece insanlara değil, tüm canlılara şefkatle yaklaşmamız gerektiğini öğütlemektedir. İslam, hayvanları hem fiziksel hem de türsel olarak korumayı, onlara şefkat ve merhametle yaklaşmayı emreder; onları sadece Allah'ın yarattığı birer varlık değil, aynı zamanda korunması gereken birer canlı olarak görür.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Peygamber
• Merhamet
• Hayvan Hakları
• Sorumluluk

Animal Rights and Our Responsibilities Towards Animals According to Hadith

Öz

In today’s world, where animal rights are frequently violated and animals are subjected to various forms of violence and cruelty, their most basic right to live is often disregarded. In this context, Islam, as a religion of mercy, compassion, kindness, and justice, presents comprehensive principles regarding human attitudes and behaviors toward animals through the hadiths. The principles, admonitions, warnings, and prohibitions mentioned in the hadiths concerning animal rights, in harmony with the fundamental moral and legal tenets of Islam, comprehensively outline our responsibilities toward animals on both individual and societal levels. The Prophet Muhammad (peace be upon him) strictly prohibited using animals for entertainment by making them fight, turning living animals into targets, and causing them suffering in such ways. He emphasized that these acts harm the animals and bring no benefit to humans, and he condemned such behaviors. Similarly, Islam permits killing animals only in necessary situations such as sacrifice, hunting, or self-defense, and condemns killing animals unnecessarily, warning that those who do so will be held accountable in the hereafter. The Prophet also instructed that even young animals and eggs should not be disturbed, opposing any actions that would harm or endanger the continuity of animal species. This approach underlines that animals deserve respect not only while alive but also after death; their remains should be properly buried. The compassion shown by the Prophet towards animals teaches us to extend kindness and mercy not only to humans but to all living beings. In conclusion, Islam commands the protection of animals both physically and in terms of species preservation, advocating for a merciful and compassionate attitude toward them, recognizing them not just as creatures created by Allah, but as living beings deserving care and protection.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Prophet
• Compassion
• Animal Rights
• Responsibility

Kaynakça

1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned. Ürdün: Beytü’l-Efkâri’d-Düveliyye, 2005.
2. Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed, Umdetü’l-Karî, Beyrut, ty. Aynî, el-Binâye fî Şerhi’l-Hidâye, Beyrut: 1411/1990.
3. Azîmâbâdi, Ebu’t-Tayyib Muhammed, Avnu’l-ma’bûd şerhu Süneni Ebî Dâvud, Suriye: Darul Feyha, 2010.
4. Bilmen, Ömer Nasuhi, Hukuk-i İslâmiyye ve Istılahat-ı Fıkhıyye Kamusu, İstanbul: Ravza Yayınları, 2021.
5. Birgivi, Tarikatü’l-Muhammediye, İstanbul : Muallim Neşriyat, 2. Basım,2013.
6. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-Sahih. Arabistan: Dâru’s-Selâm, 2000.
7. Buhâri, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail, el-Edebü’l-Müfred, İstanbul: Konevi Yayınları, 2018.
8. Cânan, İbrahim, Ayet ve Hadislerin Işığında Çevre Ahlakı, İstanbul: Yeni Asya Yayınları, 2.Basım, 1995.

9. Çantay, Balıkesirli Hasan Basri, Kur’an-ı Hâkim ve Meal-i Kerim, İstanbul: Risale Yayınları, 1990.
10. Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahman, Sünenü’d-Dârimî, İstanbul: Darül Hadis Yayınları, 2000.
11. Davudoğlu, Ahmed, Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi, İstanbul: Şifa Yayınevi, 2020.
12. Dihlevî, Şah Veliyyullah, Huccetullahi’l-bâliğa, çev. Mehmet Erdoğan, İstanbul: İz Yayıncılık, 1990.
13. Dinler Tarihi Ansiklopedisi, Gelişim Yayınları, İstanbul: Gelişim Yayınları, 1976.
14. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. Arabistan: Dâru’s Selâm, 2000.
15. Ebu Hanîfe, Nu’man b. Sabit, Fıkh-ı Ekber şerhi, çev. Hüseyin S. Erdoğan, İstanbul: Hisar Yayınevi, 1987.
16. Erturhan, Sabri, ‘Hayvan Öldürme ile İlgili Fıkhi Hükümler’, Sivas: CÜİFD, 2009.
17. Gümüşhanevi, Ahmed Ziyaüddin Necatü’l-Gafilin. Konya: Vuslat Yayınları, 2.Basım, 2007.
18. Hayvanları Çaresizlik ve İlgisizlikten Koruma Derneği (Haçiko),’’Haçiko’’ (Erişim 11 Aralık 2025). https://haciko.org.tr
19. Hamidullah, Muhammed, İslâm Peygamberi, Çeviren: Salih Tuğ, İstanbul: İrfan Yayınevi, 1993.
20. Hatiboğlu, Haydar, Sünen-i İbn Mace Tercümesi ve Şerhi, İstanbul: Kahraman Yayınları, 1983.
21. İbn Abdisselam, Abdülaziz, el-Kavaidu’s-Suğra, Demmam: Haşimi Yayınları, 2009.
22. İbn Hacer, Ahmed b. Ali el-Askalânî, Fethu’l-bârî bi- şerhi Sahîhi’l-Buhârî, çev. M. Beşir Eryarsoy, İstanbul: Polen Yayınları, 2014.
23. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd Mâce el-Kazvînî. es-Sünen. Arabistan: Dâru’s Selâm, 2000.
24. İbn Saad, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Kâtib el-Hâşimî el-Basrî el-Bağdâdî, Kitabü-t Tabakati Kebir, İstanbul: Siyer Yayınları, 2015.
25. İmam Mâlik, Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes el-Asbahî. el-Muvatta. Kahire: Vizâretü"l-Evkâf, 1994.
26. İmam Mâlik, Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes el-Asbahî. el-Muvatta, Muhammed Fuâd Abdulbaki, İstanbul: Çağrı Yayınları 1992.
27. Kettânî, Muhammed Abdulhayy, et-Terâtibu’l-idâriyye, Çev. Ahmet Özel, İstanbul: İz Yayınevi, 1990.
28. Karaman, Hayreddin vd. Kur’ân Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020.
29. Koşum, Adnan, “İslâm’da Hayvan Hakları”, Diyanet Aylık Dergi, Şubat, 2007.
30. Kotku, Mehmed Zahid, Nefsin Terbiyesi, Kocaeli: Seha Neşriyat,2.Basım,1999.
31. Münavi, Abdurraûf, Feyzulkadir Şerhu Cami’is-Sağir-min Ehadisi’l-Beşiri’n-Nezir, Beyrut: Daru’l-Fikr, 1996.
32. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. El-Câmiu’s-Sahîh. Riyad: Dâru Taybe Basım ve Yayınevi, 1. Basım, 2006.
33. Nesâî, Ebû Abdurrahmân Ahmed b. Şu’ayb, es-Sünen, Arabistan: Dâru’s-Selâm, 2000.
34. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. El-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. çev. M. Beşir Eryarsoy. İstanbul: Karınca & Polen Yayınları, Ravza Matbaacılık., 2012.
35. Nisâburi, Hâkim, el-Müstedrek Ale’s-Sahihayn, İstanbul: Konevi Yayınları, 2013.
36. Sungurbey, İsmet, Hayvan Hakları, İstanbul: İ.Ü.Basımevi ve Film Merkezi, 1993.
37. Taberî, Ebû Cafer İbn Cerir Muhammed b. Cerir b. Yezid. Câmiü’l-beyân an Te’vili Ayi’l-Kur’an. Riyâd: Dârü’l-Âlemi’l-Kütüb, 2003.
38. Tayâlisî, Ebû Davud Süleyman b. Davud b. el-Carud el-Farisi. Müsnedu Ebî Davud et- Tayalisi, tahkik: Muhammed b. Abdülmuhsin et-Türki. Cize: Dâru Hicr, 1999.
39. Tirmizî, Muhammed b. İsâ, el-Camiü’s-sahih (Sünenu’t-Tirmizî), İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
40. Ukayli, Ebû Ca’fer Muhamed b. Musa, ed-Duâfâü’l-kebir, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l İlmiyye, 2012.
41. Yazır, Elmalılı M. Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. İstanbul: Zehraveyn, 1992.