CAMİ MÛSİKÎSİNDE İMAMETLİK GÖREVİNDE BULUNMUŞ HÂFIZ MÛSİKÎŞİNASLAR

Öz

Camiler, müslüman toplumların vazgeçilmez en önemli ibadet mekanlarıdır. Bir Müslümanın beş vakit uğrak yeri olan huzur bulduğu mekanlardır. Bir camiyi, cami yapan unsurlar yalnızca ustalıkla dizilmiş taşları veya oyma kapıları değil; minarelerinden beş vakit yükselen ve her vakti farklı makamda okunan ezanları, imamın mihrabda güzel bir kıraatla kıldırdığı namazı, müezzin hoş nağmelerle yaptığı tesbihatıdır. Osmanlı’dan günümüze camiler birer ibadet mekânı olmasının yanında aynı zamanda, eğitim öğretim faaliyetlerinin de yapıldığı yerlerde olmuştur. Tarihte, camilerde Kur’an ta’limi, hafızlık, ilmi dersler başta olmak üzere pek çok dersler buralarda okutulmuş ve hocalar yetişmiştir. Yaşadığı döneme mûsikîşinaslığı, yaptığı Kur’an tilavetleri, mevlidhanlığı ile iz bırakmış ve bu yönleri ile şöhret bulmuş pek çok kişiler camilerde imam-hatiplik görevlerinde bulunmuşlar ve yıllarca bu görevi yerine getirmişlerdir. Aynı zamanda musikişinaslıkları yerine getirdikleri imamet görevinde kendi ekollerinin oluşmasına ve tanınmalarına yardımcı olmuştur. Bu makalemizde XIX. ve XX. yüzyılda yaşamış olan hâfız, mûsikîşinas ve aynı zamanda İstanbul başta olmak üzere Anadolu’daki camilerde imamlık, hatiplik ve müezzinlik görevlerinde bulunmuş üstatları vefat tarihlerine göre tanıtmayı amaçlıyoruz.

Anahtar Kelimeler

• Mûsikî
• Cami
• İmamet
• Kur’an
• Hatiplik
• Tilavet.

Etik Beyan

Bu makale, “Kur’an Merkezli Camii Mûsikîsi” isimli tezden üretilmiştir.

MUSICAL HAFIZES WHO SERVED AS IMAMS IN MOSQUE MUSIC

Öz

Mosques are the most essential and indispensable places of worship for Muslim societies. They are peaceful sanctuaries where a Muslim visits five times a day. The elements that constitute a mosque are not merely skillfully arranged stones or carved doors; they are the adhans rising from its minarets five times a day, each recited in a different makam, the prayer led by the imam in the mihrab with a beautiful recitation, and the glorifications performed by the muezzin with pleasant melodies. From the Ottoman Empire to the present day, besides being places of worship, mosques have also been centers where educational and instructional activities are conducted. In history, numerous courses, particularly Quranic instruction, memorization (hafizship), and scholarly lessons, were taught in these places, and masters were trained. Many individuals who left a mark on their eras with their musicianship, Quranic recitations, and status as mevlidhans, and achieved fame through these aspects, served as imam-khatibs in mosques and performed this duty for years. At the same time, their musical expertise contributed to the formation of their own schools and recognition in their duties of imamate. In this article, we aim to introduce the masters who lived in the 19th and 20th centuries, who were hafizes, musicians, and also served as imams, khatibs, and muezzins in mosques in Anatolia, particularly in Istanbul, according to their dates of demise.

Anahtar Kelimeler

• Music
• Mosque
• Imamate
• Recitation
• Khatibship.

Etik Beyan

This article is derived from the thesis entitled "Qur'an-Centered Mosque Music."

Kaynakça

1. Ak, Ahmet Şahin. Türk Din Mûsikîsi. Ankara: Akçağ Yayınları, 4. Baskı., 2016.
2. Akakuş, Recep. “Hasan Akkuş”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2/275. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
3. Akgündüz, Murat. “Osmanlı Döneminde Camilerde Kur’an Okunmasıyla İlgili Görevliler”. Diyanet İlmi Dergi 56 (2020), 443-458.
4. Akkuş, Mustafa Asım. Kâni Karaca’nın Hayatı Eserleri ve Türk Din Mûsikîsindeki Yeri. Sivas: CÜİF, Basılmamış Yüksek Lisan Tezi, 2018.
5. Akyüz, Abdullah. “Osmanlı’dan Günümüze Reîsülkurrâlar” Usul İslam Araştırmaları 36/36 (Kasım 2021), 133-162.
6. Çoban, İbrahim. “Ayasofya’da Uygulanan Cami Mûsikisi Türleri”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 8 (2024), 354-391.
7. Demirci, Naci. “Gürses, Abdurrahman”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ek: I/493-494. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
8. Dini Haberler, “İsmail Coşar Kimdir?”. Erişim 15 Mayıs 2026. https://www.dinihaberler.com.tr/biyografiler/ismail-cosar-kimdir-59,

9. Düzenli, Hüseyin Abdülmuhsin. Hafız İsmail Biçer’in Bazı Kur’an Tilavetlerinin Makamsal Analizi. İstanbul: MÜSBE, 2020.
10. İlahi Sesler, “İsmail Biçer Belgeseli- Meşhur Kariler”, Youtube. Yayın Tarihi 05.07.2016. https://www.youtube.com/watch?v=igANi7s6KAg
11. İslam ve İhsan, "Abdurrahman Gürses Kimdir?". Erişim: 18.12.2025. https://www.islamveihsan.com/abdurrahman-gurses-kimdir.html
12. Kaynak, Günaydın - Özcan, Nuri. “Kaynak, Sadettin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 25/85-87. Ankara: TDV Yayınları, 2022.
13. Koca, Fatih. Hâfız Mûsikîşinaslar-1. Ankara: Mans Medya Yapım, 2017.
14. Koca, Fatih. İslam Medeniyetinde Salâ ve Salavât Geleneği -Anadolu Örneği-. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2017.
15. Kur’an Yolu Meali. çev. Hayrettin Karaman vd. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2023.
16. Küçükaşşcı, Mustafa Sabri. “İmam”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 22/178-181. İstanbul: TDV Yayınları, 2022.
17. Öncel, Mehmet. 20. Yüzyıl İstanbul’unda Cami Mûsikîsi Formlarından Kur’ân Tilâveti ve İcrâcıları. İstanbul: Esenler Belediyesi, 2022.
18. Önkal, Ahmet - Bozkurt, Nebi. “Cami”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 7/46-56. TDV Yayınları, 1993.
19. Özalp, Nazmi. Türk Mûsikîsi Tarihi I. İstanbul: M.E.B., 2000.
20. Özalp, Nazmi. Türk Mûsikîsi Tarihi II. İstanbul: M.E.B., 2000.
21. Özcan, Nuri. “Dini Mûsikî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 9/359-360. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
22. Özcan, Nuri. “Hâfız Hüsnü, Enderunlu”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 15/90. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
23. Özcan, Nuri. “Hâfız Sâmi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 15/102-103. TDV Yayınları, 1997.
24. Özcan, Nuri. Türk Din Mûsikîsi Ders Notları. İstanbul, 2001.
25. Paçacı Tunçay, Gönül. “Karaca Kâni”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 3/16-17. Ankara: TDV Yayınları, 2019.
26. Pakdil, Ramazan. Ta’lim Tecvîd ve Kıraat. İstanbul: İFAV Yayınları, 6. Basım, 2014.
27. Sağman, Ali Rıza. Meşhur Hafız Sâmi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 1.Baskı., 2014.
28. Sarı, Mehmet Ali. Kur’an Tilâvetinde İstanbul Tavrı ve Merhum Temsilcileri. İstanbul: Mihrabad Yayınları, 2023.
29. Sarı, Mehmet Ali. “Üsküdarlı Ali Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42/376. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
30. Sarı, Mehmet Ali. “Üsküdarlı Ali Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42/376. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
31. Sevinç, Muhammet. “Cumhuriyet Döneminde Dini Mûsikî”. Türk Din Mûsikîsi. ed. Mehmet Tıraşcı. 20-42. Ankara: Nobel Yayınları, 2023.