An Evaluation on the Different Meaning Preferences Given to the Expressions “يَعِدُكُم” in Turkish Translations of al-Baqarah 2/268
Öz
This study aims to examine the different meaning preferences adopted in Qur’anic translation for the expressions (يَعِدُكُم), which occur twice in al-Baqarah 2/268 with reference to different fāʿil, and to reveal the linguistic bases of these preferences as well as their relationship with the interpretations found in the tafsīr literature. In the relevant verse, the fāʿil of the expression (يَعِدُكُم) is first Satan and then Allah. Accordingly, using the document analysis method, the differences in the translation of the expression in Turkish Qur’an translations were identified, and the rationales underlying the different translation choices were evaluated in light of explanations found in dictionaries and tafsir literatüre. An examination of the Turkish translations shows that when the fāʿil of the verb is Satan, the expression (يَعِدُكُم) is generally rendered as “frightens you or threatens you” whereas when the fāʿil is Allah, it is translated as “promises you”. Considering the generally accepted principle that, in order to preserve semantic coherence and translational consistency, identical expressions occurring within the same context should be rendered in a similar manner, it becomes important to determine the grounds on which a verb repeated within the same verse has been translated differently. The findings indicate that one reason for these different translation choices is the interpretation of the verse in relation to the preceding verse. In the preceding verse, Allah commands believers to spend (infāq) from the good portions of what they have earned, while the mufassirūn explain that Satan instils into people's hearts the thought that they will become poor if they spend from these possessions. Another important reason is that the second objects (mafʿūl) of the two verbs are different. Whereas Satan promises poverty, Allah promises forgiveness. Although Arabic lexicons state that the verb waʿada may be used with reference to both good and evil, the literal rendering “promises poverty” does not accord with the natural usage of Turkish, since the word vaat generally carries a positive meaning. For this reason, many Turkish Qur’an translators have preferred to render the expression as “Satan frightens you with poverty.” Thus, what may at first glance appear to be a case of translational inconsistency is, in fact, a consequence of the usage characteristics of words in the target language. Accordingly, the study concludes that expressions repeated within the same context cannot always be translated in a similar manner, as different linguistic and contextual considerations may justify different translation choices.
Anahtar Kelimeler
Bakara 2/268. Ayetteki “يَعِدُكُم” İfadelerinin Meallerdeki Farklı Anlam Tercihleri Üzerine Bir Değerlendirme
Öz
Bu çalışma, Bakara 2/268. ayette farklı fâillere nispetle iki kez geçen “يَعِدُكُم” ifadelerine Türkçe meallerde verilen farklı anlam tercihlerini incelemeyi ve bu tercihlerin dilsel temelleri ile tefsir literatüründeki yorumlarla olan ilişkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda doküman analizi yöntemi kullanılarak söz konusu ifadenin meallerdeki çeviri farklılıkları tespit edilmiş, sözlük ve tefsirlerdeki açıklamalar incelenerek farklı çeviri tercihlerinin gerekçeleri değerlendirilmiştir. İlgili ayette “يَعِدُكُم” ifadesinin fâili, önce şeytan daha sonra Allah’tır. Mealler incelendiğinde, fiilin fâili şeytan olduğunda ifade genellikle “sizi korkutur/tehdit eder.” şeklinde, faili Allah olduğunda ise “size vaat eder/söz verir.” şeklinde Türkçeye aktarıldığı görülmektedir. Genel olarak meallerde anlam bütünlüğü ve çeviri tutarlılığının sağlanması amacıyla aynı bağlamda yer alan lafızların benzer şekilde Türkçeye aktarılması gerektiği yönündeki kabul dikkate alındığında, aynı ayette mükerrer olarak kullanılan bir fiilin hangi gerekçelere binaen farklı şekillerde çevrildiğinin tespiti önem kazanmaktadır. Çalışma neticesinde, ilgili ifadenin farklı şekillerde çevrilmesinde etkili olan hususlardan birinin, 267. ayette ele alınan infak bağlamının dikkate alınması olduğu tespit edilmiştir. Zira önceki ayette Allah, kazanılan malların iyilerinden infakta bulunulmasını emretmekte, müfessirler de şeytanın bu mallardan infak edilmesi durumunda fakir kalınacağı düşüncesini insanların kalplerine telkin ettiğini ifade etmektedir. Diğer önemli bir gerekçe ise fiillerin ikinci mef‘ullerinin farklı olmasıdır. Nitekim şeytanın vadettiği fakirlik iken, Allah’ın vadettiği ise mağfirettir. Arapça lügatlerde hem hayrın hem de şerrin vaat edilebileceği ifade edilse de Türkçede vaat kelimesinin olumlu anlamda kullanılması sebebiyle “fakirliği vadeder.” şeklindeki lafzî çeviri dilin tabiî kullanımına uygun görülmemektedir. Bu nedenle birçok meal yazarı ilgili ifadeyi “Şeytan sizi fakirlikle korkutur.” biçiminde aktarmayı tercih etmiştir. İlk bakışta çeviri tutarsızlığı gibi algılanabilecek bu farklılığın, esasen hedef dildeki kelimelerin kullanım özelliklerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla aynı ayette mükerrer olarak kullanılan ifadelerin çeşitli gerekçelere binaen her zaman için benzer şekilde çevrilemediği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
