Economic Structure and SWOT Analysis of Grape Production: Denizli, Türkiye

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 128 - 138, 15.12.2025

Bektaş Kadakoğlu , Hatice Özen , Bahri Karlı

https://doi.org/10.51532/meyve.1747504

https://izlik.org/JA35RC53EK

Öz

The aim of this study is to determine the economic analysis of grape farms. In addition, it is aimed to determine the strengths, weaknesses, opportunities, and threats of the farms and to develop recommendations based on these. Denizli province was determined as the study area because it is one of the important grape production centers of Türkiye. Since it would not be possible to survey all the farms in the main mass in terms of time and economy, the farms to be surveyed were selected by sampling method. The Neyman method was used to determine the number of samples to be surveyed in order to interpret the research findings more accurately and to create a more balanced structure of farm size groups. The primary data of the research were obtained from 71 farms through face-to-face surveys. The data of the research covers the 2022-2023 production season. Within the scope of economic analysis, production costs and profitability indicators were calculated, and SWOT analysis was used to determine the strengths, weaknesses, opportunities, and threats in the grape production of the region. According to the results of the research, grape production costs were calculated as $5358.73 ha-1 on average. The average selling price of grapes was determined to be $0.37 kg-1. The gross value of production from grape production was calculated as $9965.30 ha-1, gross profit as $7033.65 ha-1, net profit as $4606.57 ha-1, and relative profit as 1.86. In addition, agricultural subsidies in grape production increased GVA by 9%, gross profit by 14%, net profit by 23%, and relative profit by 9%. Although farm size is a fundamental determinant of profitability in grape production, factors such as production efficiency, cost management, and the effective utilization of government support also significantly influence financial outcomes.

Anahtar Kelimeler

Grape , vineyard , SWOT , fruit , economic analysis , relative profit

Etik Beyan

This study was performed with the permission of the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Isparta University of Applied Sciences with the decision numbered E-96714346-050.99 dated 04/11/2022.

Destekleyen Kurum

TUBİTAK

Teşekkür

The authors would like to thank TUBITAK (The Scientific and Technological Research Council of Türkiye) for their financial support through the projects of TUBITAK 2209-A (a program for university students at the undergraduate level).

Üzüm Üretiminin Ekonomik Yapısı ve GZFT Analizi: Denizli, Türkiye

https://izlik.org/JA35RC53EK

Öz

Bu çalışmanın amacı; üzüm üretimi yapan işletmelerin ekonomik analizinin belirlenmesidir. Bunun yanında işletmelerin güçlü ve zayıf yönleri ile fırsat ve güçlüklerinin belirlenmesi ve buradan hareketle önerilerin geliştirilmesidir. Denizli ilinin çalışma alanı olarak belirlenmesinde Türkiye’nin önemli üzüm üretim merkezlerinden biri olması etkili olmuştur. Ana kitledeki tüm işletmelerle anket yapılması zaman ve ekonomik anlamda mümkün olmayacağından, anket yapılacak işletmeler örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Araştırma bulgularının daha sağlıklı yorumlanması ve işletme genişlik gruplarının daha dengeli bir yapıda oluşturulması için anket uygulanacak örnek sayısının belirlenmesinde Neyman Yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın birincil verileri 71 işletmeden yüz yüze anket yoluyla elde edilmiştir. Araştırmanın verileri 2022-2023 üretim sezonunu kapsamaktadır. Ekonomik analiz kapsamında üretim masrafları ve kârlılık göstergeleri hesaplanmış olup, bölgenin üzüm üretimindeki güçlü ve zayıf yönleri ile fırsat ve tehditleri belirlemek için GZFT analizi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, işletmeler ortalamasında üzüm üretim masrafları 5358.73 $ ha-1 olarak hesaplanmıştır. Üzümün ortalama satış fiyatı ise 0.37 $ kg-1 olarak tespit edilmiştir. Üzümün üretim faaliyetinden elde edilen gayri safi üretim değeri 9965.30 $ ha-1, brüt kâr 7033.65 $ ha-1, net kâr 4606.57 $ ha-1 ve nispi kâr ise 1.86 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca üzüm üretimde tarımsal desteklerin GSÜD’ni %9, brüt kârı %14, net kârı %23 ve nispi kârı %9 artırdığı tespit edilmiştir. Üzüm üretiminde işletme büyüklüğü kârlılığın temel bir belirleyicisi olmakla birlikte, üretim verimliliği, maliyet yönetimi ve devlet desteklerinin etkin kullanımı gibi faktörler de finansal sonuçları önemli ölçüde etkilemektedir.

Anahtar Kelimeler

Üzüm , bağ , GZFT , meyve , ekonomik analiz , nispi kâr

Etik Beyan

Bu çalışma, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu'nun 04/11/2022 tarihli ve E-96714346-050.99 sayılı kararı ile izin alınarak gerçekleştirilmiştir.

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Teşekkür

Yazarlar, TÜBİTAK 2209-A projeleri aracılığıyla sağladıkları mali destek için TÜBİTAK'a teşekkür ederler.

Kaynakça

• Açıl AF, Demirci R, 1984. Tarım Ekonomisi Dersleri. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 372p.
• Aslan O, Gül M, 2017. Economic Structure and the Problems of Thyme Producer Farms in Denizli. International Journal of Social and Economic Sciences 7 (1): 64-64.
• Aydın B, Kiracı MA, Aktürk D, Özkan E, Hurma H, 2017. Üzüm Üretiminde İyi Tarım Uygulamalarının Ekonomik Analizi: Trakya Bölgesi Örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 4 (4): 402-408.
• Balcı D, Bayav A, 2023. Üzüm Üreticilerinin Tarımda Kalma Eğilimlerinin Belirlenmesi: Isparta İli Yalvaç İlçesi Örneği. 5. International Hasankeyf Scientific Research and Innovation Congress, 05-06 Ağustos 2023, 107-117, Batman.
• Bayramoğlu Z, Gündoğmuş E, Çelik Y, 2010. Ankara İli Kalecik İlçesinde Yetiştirilen Sofralık ve Şaraplık Üzüm Üretiminin Kârlılık Analizi Üzerine Bir Araştırma. Tarım Ekonomisi Dergisi 16 (1): 25-31.
• Bayramoğlu, Z., Karakayacı, Z., Ağızan, K., Ağızan, S., Bozdemir, M, 2021. Başlıca Sebze Ürünlerinde Üretim Maliyetlerini Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi 24 (3): 603-613. doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.764181.
• Çiçek A, Erkan O, 1996. Tarım Ekonomisinde Araştırma ve Örnekleme Yöntemleri. Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları, Tokat, 119p.
• Emeksiz F, 1999. Orta Toroslarda Kiraz Üretim ve İhracatını Geliştirme Olanakları. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 14 (4): 37-46.
• Erkuş A, 1979. Ankara İli Yenimahalle İlçesinde Kontrollü Kredi Uygulaması Yapılan Tarım İşletmelerinin Planlanması Üzerine Bir Araştırma. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 112p.
• Erkuş A, Bülbül M, Kıral T, Açıl AF, Demirci R, 1995. Tarım Ekonomisi. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 298p.
• FAOSTAT, 2025. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) Grapes Production Statistics. http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC. Accessed 10 July 2025.
• Gargın S, Akol S, Ünal A, Bayav A, Götaş A, Öztürk Y, Emre M, Yılmaz K, 2023. Red Globe Üzüm Çeşidinin Üç Farklı Terbiye Sisteminde Yetiştiriciliğinde Ekonomik Analizi ve Karlılık Durumunun Belirlenmesi. Bahçe 52 (Özel Sayı 1): 469-481.
• Güler D, Saner D, Şengül Z, Saner C, 2021. Wine Grape Production In Turkey, Evaluation of Developments in the Wine Sector, and Forecasts. Ahi Evran International Conference on Scientific Research, 30 November-02 December 2021, 314-326, Kırşehir.
• Kaluman A, 2019. Kahramanmaraş İlinde Üzüm Üreten İşletmelerin Sosyo-Ekonomik Özellikleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 55p, Kahramanmaraş.
• Karadağ Gürsoy A, Gül M, Örmeci Kart Ç, 2018. General Characteristics of Vineyard Farms in Denizli Province. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development 18 (4): 163-172.
• Kenanoğlu Bektaş Z, Miran B, 2006. Manisa ve İzmir İllerinde Geleneksel ve Organik Çekirdeksiz Kuru Üzümün Karşılaştırmalı Ekonomik Analizi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 3 (3): 285-295.
• Kıral T, Kasnakoğlu H, Tatlıdil FF, Fidan H, Gündoğmuş E, 1999. Tarımsal Ürünler İçin Maliyet Hesaplama Metodolojisi ve Veritabanı Rehberi. Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 143p.
• Koral A, Altun A, 1998. Türkiye’de Üretilen Tarım Ürünlerinin Üretim Girdileri Rehberi. T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
• Official Gazette, 2022. 2022 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemeler ve 2023 Yılında Uygulanacak Sertifikalı Tohum Kullanım Desteğine İlişkin Karar (Karar Sayısı: 6243). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/10/20221020-8.pdf. Accessed 1 July 2025.
• Örmeci Kart Ç, Gül M, Karadağ Gürsoy A, 2018. Technical Efficiency in Grape Production: A Case Study of Denizli, Turkey. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development 18 (4): 211-218.
• Özkan B, Kuzgun M, 1997. Ana ve İkinci Ürün Susam Üretim Maliyeti ve Geliri. Akdeniz University Journal of the Faculty of Agriculture 10 (1): 25-40.
• Rehber E, 1993. Tarımsal İşletmecilik ve Planlama. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Uludağ Üniversitesi Basımevi, Bursa, 179p.
• Salık S, 2023. Badem Üreten İşletmelerin Sosyo-Ekonomik Analizi; Besni İlçesi Örneği. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 91p, Hatay.
• Sökmen A, 2005. Gaziantep İli Islahiye İlçesinde Bünyesinde Pazara Yönelik Bağcılığa Yer Veren Tarım İşletmelerinin Ekonomik Analizi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 106p, Ankara.
• Şirikçi BS, Gül M, 2016. Kahramanmaraş İlinde Üzüm Maliyet ve Karlılığındaki Gelişmelerin Analizi. Türkiye XII. Tarım Ekonomisi Kongresi, 22-27 Mayıs 2016, 1581-1588, Isparta.
• Taşkın H, Demircan V, 2014. Bağcılıkta Telli ve Goble Terbiye Sistemlerinin Ekonomik Yönden Karşılaştırılması: Isparta İli Örneği. Ziraat Fakültesi Dergisi 9(1): 95-110.
• TEAE, 2001. Türkiye’de Bazı Bölgeler İçin Önemli Ürünlerde Girdi Kullanımı ve Üretim Maliyetleri. Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü. Proje Raporu. Yayın No: 64, Ankara.
• Topcu E, 2024. Üzüm Üretiminin Dış Ticarette Rekabet Analizi ve Girdi Maliyetlerinin İncelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 62s, Samsun.
• Tutar İ, Karlı B, 2024. Üzüm Üretimi Yapan İşletmelerin Ekonomik Analizi: Denizli İli Baklan İlçesi Örneği. Meyve Bilimi 11 (1): 1-8. doi.org/10.51532/meyve.1387926.
• TURKSTAT, 2025. Türkiye İstatistik Kurumu Bitkisel Üretim İstatistikleri. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr. Accessed 10 July 2025.
• Yamane T, 2001. Temel Örnekleme Yöntemleri. Çev: Alptekin Esin, Celal Aydın, M. Akif Bakır, Esen Gürbüzsel, Literatür Yayıncılık, İstanbul, 509p.
• Yılmaz F, 2018. Trakya’da Bağcılık Yapan Tarım İşletmelerinin Ekonomik Analizi ve Planlanması. Namık Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 136s, Tekirdağ.