Ebeveyn Kimliği Ölçeği: Psikometrik Özelliklerinin ve Belirleyicilerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 55, 36 - 52, 26.12.2025

Emine Uysal , Yeliz Kındap Tepe

Öz

Ebeveyn kimliği, bireyin belirli bir ebeveynlik anlayışının olmasını ve bunun derecesini ifade etmektedir ve bireyin ebeveynlik deneyimini, bireysel ve aile refahını etkileyen önemli bir yapıdır. Son yıllarda yürütülen çalışmalar ebeveyn kimliğinin ebeveynlik deneyimleri, ebeveyn çocuk ilişkisi, ebeveynlerin psikolojik iyilik halleri, tükenmişlik hisleri için oldukça önemli bir kavram olduğunu göstermektedir. Ulusal alanyazın incelendiğinde ülkemizde ebeveyn kimliğiyle ilgili ölçüm araçlarının bulunmaması, bu alandaki çalışmaları sınırlamaktadır. Bu araştırmada, Ebeveyn Kimliği Ölçeği Türkçe’ye uyarlanmış ve ebeveyn kimliği ile ilişkili faktörler incelenmiştir. Çalışmaya Türkiye’de yaşayan, 21 – 60 yaş aralığında ve yaş ortalaması 37.8 olan (S = 7.7) 443 ebeveyn katılmıştır. Çalışma kapsamında veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Demografik Bilgi Formu, Ebeveyn Kimliği Ölçeği, Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi, Temel Psikolojik İhtiyaç Doyum Ölçeği kullanılmıştır. Katılımcılara kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılmış, veriler çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması için faktör analizi yapılmış, orijinal ölçekten farklı olarak içsel yatırımda bulunma ve keşiflerin genişletilmesi boyutlarının tek bir faktörde toplandığı, seçeneklerin saplantılı araştırılması boyutunun ise ayrı bir faktörde yük aldığı belirlenmiştir. MANOVA, annelerin babalara kıyasla seçenekleri daha saplantılı araştırdığını göstermiştir. Ayrıca korelasyon analizleri, temel psikolojik ihtiyaçların desteklenmesinin içsel yatırımda bulunma ile pozitif; çocuk sayısının ise negatif yönde ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Öte yandan, temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi ve ebeveyn tükenmişliği, seçeneklerin saplantılı araştırılması boyutuyla pozitif yönde ilişkilidir. Regresyon analizleri, temel psikolojik ihtiyaçların desteklenmesinin ve çocuk sayısının içsel yatırımda bulunmayı pozitif yönde; temel ihtiyaçların engellenmesinin ise seçeneklerin saplantılı araştırılmasını pozitif yönde yordadığını göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, alanyazındaki bulgular ışığında değerlendirilmiş ve bu alanda yapılacak gelecekteki çalışmalara katkı sağlayabilecek öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Gelişim psikolojisi , ebeveyn kimliği ölçeği , ebeveynlik , ebeveyn kimliği , temel psikolojik ihtiyaç tatmini

Parental Identity Scale: Examination of Its Psychometric Properties and Determinants

Öz

Parental identity refers to an individual’s understanding of a specific parenting approach and its impact on parenting experience, well-being, and family welfare. Recent studies highlight its significance for parent-child relationships, psychological well-being, and burnout. The lack of measurement tools in Turkey limits research in this area. This study adapted the Parental Identity Scale into Turkish and examined factors related to parental identity. The study included 443 parents in Turkey, aged 21 to 60 (M = 37.8, SD = 7.7). Data were collected through online surveys using a Demographic Information Form, the Parental Identity Scale, the Parental Burnout Assessment, and the Basic Psychological Need Satisfaction Scale. Factor analysis revealed that, unlike the original scale, intrinsic investment and broadening of explorations formed a single factor, while obsessive pursuit of options remained separate. MANOVA results indicated that mothers scored higher on obsessive pursuit of options than fathers. Correlation analyses showed that support for basic psychological needs was positively associated with intrinsic investment, while the number of children was negatively associated. Conversely, frustration of basic psychological needs and parental burnout were positively linked to obsessive pursuit of options. Regression analyses confirmed that support for basic psychological needs and the number of children positively predicted intrinsic investment, while frustration of basic needs predicted obsessive pursuit of options. The findings were discussed in the context of the literature, providing insights for future research.

Anahtar Kelimeler

Developmental psychology , parental identity scale , parenting , parental identity , basic psychological need satisfaction

Kaynakça

• Alpar, C. (2016). Spor sağlık ve eğitim bilimlerinden örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlik güvenirlik, Detay Yayıncılık, Ankara.
• Arıkan, G., Üstündağ‐Budak, A. M., Akgün, E., Mikolajczak, M. ve Roskam, I. (2020). Validation of the Turkish version of the Parental Burnout Assessment (PBA). New Directions for Child and Adolescent Development, (174), 15–32.
• Bagozzi, R. P. ve Yi, Y. (1988). On the evaluation of structural equation models. Journal of the academy of marketing science, 16(1), 74-94.
• Beyers, W., Schrooyen, C., Soenens, B., Morbée, S., Waterschoot, J. ve Vansteenkiste, M. (2021). Bright and dark pathways between parental identity and burnout during Corona times: need satisfaction and frustration as mediators. In EADP Summer Tour September, Linz, Austria.
• Cast, A. D. (2004). Well-Being and the transition to parenthood: An identity theory approach. Sociological Perspectives, 47(1), 55–78.
• Chen, B. W., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J., Duriez, B., Lens W., Matos, L., Mouratidis, A., Ryan, R. M., Sheldon, K.M., Soenens, B., Van Petegem, S. ve Verstuyf, J. (2015). Basic psychological need satisfaction, need frustration, and need strength across four cultures. Motivation and Emotion, 39(2), 216–236.
• Choi, J., Peters, M. ve Mueller, R. O. (2010). Correlational analysis of ordinal data: from Pearson’sr to Bayesian polychoric correlation. Asia Pacific education Review, 11(4), 459-466.
• Demirhan, E., Icagasioglu, A., Eriman, E., Tezel, C., Baklacıoğlu, H., Haliloglu, S. ve Aras, H. (2011). Burnout of primary caregivers of children with cerebral palsy. Nobel Medicus, 7(3), 22-27.
• Erel, O. ve Burman, B. (1995). Interrelatedness of marital relations and parent-child relations: A meta-analytic review. American Psychological Association, 118(1), 108-132.
• Erikson, E. H. (1968). Identity, youth and crisis. Norton.
• Ersoy, A. F. ve Buluş, S. (2019). Engelli çocuğu olan annelerde tükenmişlik: Nitel bir çalışma. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23(3), 764-781.
• Fadjukoff, P., Pulkkinen, L., Lyyra, A. L. ve Kokko, K. (2016). Parental identity and its relation to parenting and psychological functioning in middle age. Parenting, 16(2), 87–107.
• Fornell, C. ve Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research, 18(1), 39-50.
• George, D. ve Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (17.0 update, 10th ed.). Boston: Pearson.
• Hair, J. F., Anderson, R. E., Babin, B. J. ve Black, W. C. (2010). Multivariate data analysis: A global perspective (7th Edn Pearson new international edition). Harlow, Essex: Pearson Education.
• Koçak, A., Mouratidis, A., Uçanok, Z., Selcuk, E. ve Davies, P. T. (2020). Need satisfaction as a mediator of associations between interparental relationship dimensions and autonomy supportive parenting: A weekly diary study. Family Process. 59(4),1874-1890.
• Kurt, D. (2010). Zihinsel Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Tükenmişlik Düzeylerinin Yordanması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
• Lebert-Charron, A., Dorard, G., Boujut, E. ve Wendland, J. (2018). Maternal Burnout Syndrome: Contextual and Psychological Associated Factors. Frontiers in Psychology, 9, 885. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00885
• Luyckx, K., Goossens, L. ve Soenens, B. (2006). A developmental contextual perspective on identity construction in emerging adulthood: Change dynamics in commitment formation and commitment evaluation. Developmental Psychology, 42(2), 366–380.
• Luyckx, K., Schwartz, S. J., Berzonsky, M. D., Soenens, B., Vansteenkiste, M., Smits, I. ve Goossens, L. (2008). Capturing ruminative exploration: Extending the four-dimensional model of identity formation in late adolescence. Journal of Research in Personality, 42(1), 58–82.
• Marcia, J. E. (1966). Development and validation of ego-identity status. Journal of Personality and Social Psychology, 3(5), 551–558.
• Mikolajczak, M. ve Roskam, I. (2018). A Theoretical and clinical framework for parental burnout: The balance between risks and resources (BR2). Frontiers in Psychology, 9, 886-897. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00886
• Mikolajczak, M., Raes, M.-E., Avalosse, H. ve Roskam, I. (2018). Exhausted Parents: Sociodemographic, Child-Related, Parent-Related, Parenting and Family-Functioning Correlates of Parental Burnout. Journal of Child and Family Studies, 27(2), 602-614.
• Morsünbül, Ü. ve Çok, F. (2013). Kimlik gelişiminde yeni bir boyut: Seçeneklerin saplantılı araştırılması. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 5(40), 232-244.
• Mouratidis, A., Michou, A., Sayıl, M., Alp, A., Koçak, A., Çuvaş, B. ve diğerleri. (2018, Nisan). In search of parsimony: Needs frustration as the flip side of needs satisfaction [Poster Sunumu] American Educational Research Association Yıllık Toplantısı, New York, ABD.
• Piotrowski, K. (2018). Adaptation of the utrecht-management of identity commitments scale (U-MICS) to the measurement of the parental identity domain. Scandinavian Journal of Psychology, 59(2), 157–166.
• Piotrowski, K. (2020). How good it would be to turn back time: Adult attachment and perfectionism in mothers and their relationships with the processes of parental identity formation. Psychologica Belgica, 60(1), 55–72.
• Piotrowski, K. (2021a). How many parents regret having children and how it is linked to their personality and health: Two studies with national samples in Poland. PLoS One, 16(7), Article e0254163.
• Piotrowski, K. (2021b). Parental identity status in emerging and early adulthood, personality and well-being: A cluster analytic approach. Scandinavian Journal of Psychology, 62(6), 820–832.
• Piotrowski, K. (2023). Trajectories of parental burnout in the first year of the COVID‐19 pandemic. Family Relations, 72(3), 680-696.
• Roskam, I., Brianda, M. E. ve Mikolajczak, M. (2018). A step forward in the conceptualization and measurement of parental burnout: The parental burnout assessment (PBA). Frontiers in Psychology, 9, 758-770. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00758
• Roskam, I. ve Mikolajczak, M. (2020). Gender differences in the nature, antecedents and consequences of parental burnout. Sex Roles, 83(7), 485-498.
• Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of ıntrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78.
• Schrooyen, C., Beyers, W. ve Soenens, B. (2019a). How to avoid that parenting burns you out: on the importance of having a clear identity as a parent. [Bildiri Sunumu] 19th European Conference on Developmental Psychology. Athens, Greece.
• Schrooyen, C., Beyers, W., Soenens, B. ve Vansteenkiste, M. (2019b). Parental burnout: The unique and interactive effects of general psychological need satisfaction, need frustration and parental identity. [Poster Sunumu] 7th International Self-Determination Theory Conference. Amsterdam.
• Schrooyen, C., Flamant, N., Soenens, B. ve Beyers, W. (2024). Parental Identity and Psychological Need Satisfaction as Resources Against Parental Burnout. Journal of Child and Family Studies, 33(10), 3229-3245.
• Schrooyen, C., Soenens B., Waterschoot, J., Vermote, B., Morbée, S., Beyers, W., Brenning, K., Dieleman, L., Kaap-Deeder, J. V. ve Vansteenkiste, M. (2021). Parental identity as a resource for parental adaptation during the COVID-19 lockdown. American Psychological Association, 35(8), 1053–1064.
• Sodi, T., Kpassagou, L. B., Hatta, O., Ndayizigiye, A., Ndayipfukamiye, J., Tenkué, J. N., Bahati, C. ve Sezibera, V. (2020). Parenting and parental burnout in Africa. New Directions for Child and Adolescent Development, 2020(174), 101-117. https://doi.org/10.1002/cad.20386
• Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. Baskı). Boston, MA: Pearson.
• Uysal, E. (2024). Okulöncesi Dönemde Çocuğu Olan Ana Babaların Ebeveyn Tükenmişliğinin Öncülleri Ebeveyn Kimliği, Temel Psikolojik İhtiyaç Tatmini, Ekonomik Endişe ve Evlilik Uyumu Olabilir mi? [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
• Uysal, E. ve Kındap Tepe, Y. (2024). Ebeveyn Kimliği Ölçeğinin Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi [Poster Bildirisi] 4. Gelişim Psikolojisi Sempozyumu, Ankara, Türkiye.
• Van de Vijver, F. J. R. ve Hambleton, R. K. (1996). Translating tests: Some practical guidelines. European Psychologist, 1(2), 89–99.
• Vigouroux, S. L. ve Scola, C. (2018). Differences in Parental Burnout: Influence of Demographic Factors and Personality of Parents and Children. Frontiers in Psychology, 9, 887. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00887
• Yönel, A. (2021). 3- 6 Yaş Arası Çocuğa Sahip Ebeveynlerin, Öz-Yeterlikleri, Tükenmişlikleri ve Çocuklarıyla Olan İletişimleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.