TR
EN
Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı
Öz
Davranış değiştirme sağlık, güvenlik, eğitim, ve klinik uygulamalar başta olmak üzere birçok psikoloji alt alanında temel bir hedef olarak öne çıkmaktadır. Ancak farklı disiplinlerde yürütülen müdahale çalışmalarında kullanılan yöntemlerin ve tekniklerin ortak bir dil ile kullanamaması, bilimsel birikimin karşılaştırılabilirliğini ve birikimli ilerlemesini sınırlamaktadır. Bu soruna çözüm sunmak amacıyla geliştirilen Davranış Değiştirme Teknikleri (DDT) Taksonomisi v1, farklı davranışlara yönelik müdahalelerde kullanılan teknikleri sistematik bir şekilde tanımlamakta ve sınıflandırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, DDT Taksonomisi v1’i Türkçeye kazandırmak, okuyuculara nasıl kullanılacağını örneklerle tanıtmak ve bu sistemin farklı davranış türlerine uygulanabilirliğini göstermektir. Bu bağlamda, fiziksel aktiviteyi artırma, gençlerde saldırganlığı azaltma ve iş yerinde güvenlik davranışlarını geliştirme gibi örnek davranışlar üzerinden seçili DDT’lerin nasıl kodlanabileceği ve uygulanabileceği gösterilmiştir. Ayrıca, taksonominin bazı metodolojik ve yapısal sınırlılıklarına da değinilmiş ve klinik uygulamalarda nasıl kullanılabileceğine dair öneriler sunulmuştur. Çalışma hem araştırmacıların hem de uygulayıcıların davranış değiştirme süreçlerinde ortak bir terminoloji kullanmalarını teşvik ederek, DDT Taksonomisinin Türkçe literatürde etkin bir biçimde kullanılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abraham, C. ve Michie, S. (2008). A taxonomy of behavior change techniques used in interventions. Health Psychology, 27(3), 379-387. https://doi.org/10.1037/0278-6133.27.3.379
- Aburumman, M., Newnam, S. ve Fildes, B. (2019). Evaluating the effectiveness of workplace interventions in improving safety culture: A systematic review. Safety Science, 115, 376-392. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2019.02.027
- Albarracín, D., Fayaz-Farkhad, B. ve Samayoa, J. G. (2024). Determinants of behaviour and their efficacy as targets of behavioural change interventions. Nature Reviews Psychology, 3(6), 377–392. https://doi.org/10.1038/s44159-024-00305-0
- Allison, A. L., Baird, H. M., Lorencatto, F., Webb, T. L. ve Michie, S. (2022). Reducing plastic waste: A meta-analysis of influences on behaviour and interventions. Journal of Cleaner Production, Makale 134860. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.134860
- Almulhim, A. N., Hartley, H., Norman, P., Caton, S. J., Doğru, O. C. ve Goyder, E. (2023). Behavioural change techniques in health coaching-based interventions for type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis. BMC Public Health, 23(1), Makale 95. https://doi.org/10.1186/s12889-022-14874-3
- Alper, S. J. ve Karsh, B. (2009). A systematic review of safety violations in industry. Accident Analysis & Prevention, 41(4), 739–754. https://doi.org/10.1016/j.aap.2009.03.013
- Andersen, J. H., Malmros, P., Ebbehoej, N. E., Flachs, E. M., Bengtsen, E. ve Bonde, J. P. (2019). Systematic literature review on the effects of occupational safety and health (OSH) interventions at the workplace. Scandinavian Journal of Work Environment & Health, 45(2), 103–113. https://doi.org/10.5271/sjweh.3775
- Anderson, C. A. ve Bushman, B. J. (2002). Human aggression. Annual Review of Psychology, 53(1), 27-51. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135231
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Klinik ve Sağlık Psikolojisi (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
11 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
19 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
13 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 56
APA
Doğru, O. C., Peker, M., & Yavaslar Dogru, Y. (2026). Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı. Türk Psikoloji Yazıları, 29(56), 45-87. https://izlik.org/JA33DR92NX
AMA
1.Doğru OC, Peker M, Yavaslar Dogru Y. Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı. Türk Psikoloji Yazıları. 2026;29(56):45-87. https://izlik.org/JA33DR92NX
Chicago
Doğru, Onur Cem, Mehmet Peker, ve Yesim Yavaslar Dogru. 2026. “Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı”. Türk Psikoloji Yazıları 29 (56): 45-87. https://izlik.org/JA33DR92NX.
EndNote
Doğru OC, Peker M, Yavaslar Dogru Y (01 Temmuz 2026) Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı. Türk Psikoloji Yazıları 29 56 45–87.
IEEE
[1]O. C. Doğru, M. Peker, ve Y. Yavaslar Dogru, “Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı”, Türk Psikoloji Yazıları, c. 29, sy 56, ss. 45–87, Tem. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33DR92NX
ISNAD
Doğru, Onur Cem - Peker, Mehmet - Yavaslar Dogru, Yesim. “Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı”. Türk Psikoloji Yazıları 29/56 (01 Temmuz 2026): 45-87. https://izlik.org/JA33DR92NX.
JAMA
1.Doğru OC, Peker M, Yavaslar Dogru Y. Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı. Türk Psikoloji Yazıları. 2026;29:45–87.
MLA
Doğru, Onur Cem, vd. “Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı”. Türk Psikoloji Yazıları, c. 29, sy 56, Temmuz 2026, ss. 45-87, https://izlik.org/JA33DR92NX.
Vancouver
1.Onur Cem Doğru, Mehmet Peker, Yesim Yavaslar Dogru. Davranış değiştirme teknikleri taksonomisi: Türkçe çevirisi ve psikoloji araştırmalarında kullanımı. Türk Psikoloji Yazıları [Internet]. 01 Temmuz 2026;29(56):45-87. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33DR92NX