BORCUN SONA ERDİRİLMESİNDE YAPAY ZEKANIN HUKUKİ YETKİLENDİRİLMESİ SORUNSALI: İRADE, EHLİYET VE SORUMLULUK BAKIŞ AÇISIYLA BİR İNCELEME

Öz

Borç temelinde birçok sebepten kaynaklanabilmektedir. Borç kavramı esasında alacaklı, borçlu, borç ilişkisinin sona ermesi, borcun sona ermesi gibi birçok alt kavramı barındırmaktadır. Günümüzde yapay zekâ alanında ortaya çıkan gelişmeler yapay zekanın hukuk alanında uygulanabilirliğini gündeme getirmiştir. Yapay zekâ günümüzde Türk hukuk sisteminde düzenlenmiş sarih bir karşılığı bulunmamaktadır. Yapay zekâ ve hukuk ilişkisinde belirsizlikler bulunmaktadır. Bu çalışmada esas itibariyle yapay zekâ uygulamalarının borcu sona erdirme gücüne muktedirliği sorgulanmaktadır. Yapay zekanın muktedirliği sorgulanırken borcu sona erdiren haller tanım düzeyinde incelendikten sonra yapay zekâ kavramı, yapay zekanın hukuki niteliği, irade, ehliyet ve sorumluluk halleri eleştirel bakış açısıyla incelenmektedir. Eleştirel bakış açısı kullanılarak gelişen teknoloji karşısında tarafsız kalma amacı güdülmektedir. Örneğin teknolojilerin her daim her alanda ilerleme sağladığı varsayımına karşın yapay zekaya kölelik statüsü atfedilmesi halinde bu durumun ilerlemeden ziyade geri dönüş anlamına gelebilecektir. Bu nedenle esasında yapay zekâ ve borcu sona erdiren haller ilişkisinde yapay zekaya atfedilen kişilik önem arz etmektedir. Yapay zekaya belirli bir kişilik atfedilmesinden sonra irade, ehliyet ve sorumluluk kavramlarının tartışılması bir ön sorun olarak beklemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zeka
• Borcu Sona Erdiren Haller
• İrade
• Ehliyet
• Sorumluluk

THE PROBLEM OF LEGAL AUTHORIZATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN THE EXTINGUISHMENT OF OBLIGATIONS: AN ANALYSIS FROM THE PERSPECTIVES OF WILL, LEGAL CAPACITY, AND LIABILITY

Öz

Obligations may arise from numerous grounds. The concept of obligation inherently encompasses various sub-concepts such as the obligee, the obligor, the termination of the obligational relationship, and the extinguishment of the obligation. Recent developments in the field of artificial intelligence have brought the applicability of artificial intelligence within the sphere of law to the forefront. As of today, artificial intelligence does not have an explicit statutory definition within the legal system in Türkiye. Therefore there are uncertainties in the relationship between artificial intelligence and law. This paper primarily examines whether artificial intelligence applications are capable of extinguishing obligations. During the examination of such capability, the grounds for extinguishment of obligations are first analyzed at the definitional level. Then the concept of artificial intelligence, its legal nature, and the issues of will, legal capacity, and liability are analyzed from a critical perspective. The aim of this paper is to remain neutral in the face of rapidly evolving technology by adopting a critical perspective. For instance, contrary to the assumption that technological advancements invariably lead to progress in every field, attributing the status of slavery to artificial intelligence may signify regression rather than advancement. Therefore, the legal personality attributed to artificial intelligence becomes crucial in the relationship between artificial intelligence and the grounds for extinguishing obligations. Once a certain form of legal personality is attributed to artificial intelligence, the discussion of will, legal capacity, and liability emerges as a preliminary issue requiring resolution.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Grounds for Extinguishing Obligations
• Will
• Legal Capacity
• Liability

Kaynakça

1. Akkurt, Sinan Sami. “Yapay Zekânın Otonom Davranışlarından Kaynaklanan Hukukî Sorumluluk”. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi. 13 (2019): (ss. 39–59).
2. Akıntürk, Turgut ve Derya Ateş. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Özel Borç İlişkileri. İstanbul: Beta Yayınevi, 2022.
3. Atamula, İsmail ve Emre Köroğlu. “Türk Borçlar Hukukunda Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Birleşmesi Sebebiyle Borcun Sona Ermesi (TBK m. 135)”. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 13/1 (2018): (ss. 149–181).
4. Awang, Norhafiza. “Contract Law and Artificial Intelligence: Examine the Implications of AI on Contract Negotiation and Execution, Including the Challenges of Automated Contracting”. Internatıonal Journal Of Academıc Research in Busıness and Socıal Scıences. 14/11 (2024): (ss. 93-102).
5. Ber, Ahmet Said. “Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Kişilik Hakkı Kapsamında Değerlendirilmesi”. Dicle Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Dicle Adalet Dergisi. 6/1 (2022): (ss. 57–100).
6. Dost, Süleyman. “Yapay Zekâ ve İfade Özgürlüğü”. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28/49 (2023): (ss. 279-218).
7. Dural, Mustafa ve Tufan Öğüz. Türk Özel Hukuku Cilt 2 Kişiler Hukuku. İstanbul: Filiz Kitapevi, 2019.
8. Ekici, Şerafettin. “Hukuki İşlem Teorisi Bağlamında Yapay Zekâ Tarafından Gerçekleştirilen İşlemlerde İradenin İsnadı”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 10/2 (2025): (ss. 1283–1319).

9. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2016.
10. Furrer, Andreas, Markus Muller-Chen ve Bilgehan Çetiner. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2022.
11. Ganguly, Amrita, Aditya Johri, Areej Ali ve Nora McDonald. “Generative Artificial Intelligence for Academic Research: Evidence from Guidance Issued for Researchers by Higher Education Institutions in the United States”. AI and Ethics. 5 (2025): (ss. 3917–3933).
12. Görentaş, Muhammed Burak. “Hukukta Yapay Zekâ”. Social Science Development Journal. 8/41 (2023): (ss. 1–14).
13. Görgülü, Ülfet ve Sena Kesgin. “Yapay Zekâ Robotlara Ahlâkî ve Hukukî Statü Tanınması Problematiği – İslam Ahlâkı ve Hukuku Açısından Bir Değerlendirme”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 20 (2021): (ss. 37–65).
14. Kara Kılıçarslan, Seda. “Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar”. Yıldırım Bayezıt Hukuk Dergisi. 2 (2019): (ss. 363–389).
15. Kasap, Atilla. “Güncel Gelişmeler Işığında Türk Hukukunda Yapay Zekâ Varlıkları ve Hukuki Kişilik”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4/2, (2023): (ss. 485-556).
16. Kayar, İsmail. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Genel Hükümler Özel Borç İlişkileri. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2019.
17. Kibar, Ahmet Fevzi. “Sözleşmeden Doğan Yükümlülüklerin İhlali ve Sonuçları”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 14/2 (2024): (ss. 216-238).
18. Kingston, J. K. C. “Artificial Intelligence and Legal Liability,” arXiv preprint arXiv:1802.07782 (2018): (ss.1- 13).
19. Küçük, Emin Seyyid. “Yapay Zekâ Varlıklarının Hukuki Statüsü Üzerine Disiplinler Arası Bir Muhakeme”. Bilişim Hukuku Dergisi. 6/1 (2024): (ss. 198–269).
20. Meenu. “The Impact of Artificial Intelligence on Contract Law: Challenges and Opportunities,” Indian Journal of Law, 2/1 (2024): (ss. 24-31).
21. Mei, Ting, Lingyun Yuan ve Chenglong Li. “A Review of Research on the Impact of Artificial Intelligence on Learning – Based on Citespace Knowledge Mapping Analysis”. Scientific Journal of Intelligent Systems Research. 6/7 (2024): (ss. 10–17).
22. Mevbank Neo, https://mevbankneo.lebibyalkin.com.tr
23. Oğuzman, Kemal ve Turgut Öz. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2013.
24. Özçelik, Ş. Barış. “Sözleşmeden Doğan Borçların İfasında Hukukî İmkânsızlık ve Sonuçları”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 63/3 (2014): (ss. 569–622).
25. Özer, Fatih. “Klasik Türk Edebiyatı Çalışmalarında Yapay Zekâ Kullanımı Üzerine Gelecek Perspektifleri ve Öneriler”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 9/2 (2025): (ss. 884–903).
26. Peng, Soh Kian, NG, Vanessa. “Chatbots and Lıabılıty for Neglıgent Mısrepresentatıon Moffatt v Air Canada 2024 BCCRT 149 [2025] SAL Prac 16”, Singapore Academy of Law, (2025): (ss.1-10).
27. Savaş, Abdurrahman. “Türk Borçlar Hukukunda İkale Sözleşmesi”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. 7/26 (2016): (ss. 118–141).
28. St-Hilaire, Isabella. “Lyıng Chatbot Makes Aırlıne Lıable: Neglıgent”, UBC Law Review 58/2 (2025): (ss. 591-624).
29. Talen Energy, erişim tarihi 18 Ocak 2026, https://ir.talenenergy.com/news-releases/news-release-details/talen-energy-expands-nuclear-energy-relationship-amazon
30. Taşdemir, Özgür, Ümit Vefa Özbay ve Burhanettin Onur Kireçtepe. “Robotların Hukuki ve Cezai Sorumluluğu Üzerine Bir Deneme”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 69/2 (2020): (ss. 793–833).
31. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ (erişim: 28.12.2025).
32. Tsoukalas, Anastasios P., “Artificial Intelligence and Legal Personality: Obligations, Rights, and Liability in the Age of Autonomous Systems,” Information Law Journal, 6/1 (2025): (ss. 1-22).
33. T.C. Adalet Bakanlığı. Hukuk Sözlüğü. https://sozluk.adalet.gov.tr
34. Yargıtay, https://karararama.yargitay.gov.tr/
35. Yenice Ceylan, Özge. “Yapay Zekânın Hukuki Statüsünün Değerlendirilmesi”. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 10/1 (2024): (ss. 35–52).
36. Yücer, İpek. “Yenileme (Tecdit)”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 9/1 (2007): (ss. 233–260).
37. Zeytin, Zafer ve Eray Gençay. “Hukuk ve Yapay Zekâ: E-Kişi, Mali Sorumluluk ve Bir Hukuk Uygulaması”. Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 1/1 (2019): (ss. 39–70).