ARABULUCULUK ANLAŞMA BELGESİNİN ŞARTA BAĞLI OLMASI VE ETKİLERİ: HUKUK GENEL KURULU KARARININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ

Öz

Arabuluculuk, tarafların uyuşmazlıklarını yargı yoluna başvurmaksızın, karşılıklı serbest iradeye dayalı olarak çözmelerini amaçlayan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabuluculuk faaliyetinin anlaşma ile sonuçlanması halinde düzenlenen anlaşma belgesinin hukuki niteliği, bu belgenin geçerliliğinin hangi koşullara bağlı olduğu ve üzerinde anlaşılan hususlar bakımından “dava açma yasağı”nın uygulanabilirliği önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, arabuluculuk anlaşmasının şarta bağlanmasının hukuki sonuçları, sözleşme serbestisi ve arabuluculuğun amacı çerçevesinde ele alınmıştır. Özellikle “tam ve eksiksiz ödeme” gibi şartlara bağlanarak yapılan düzenlemelerin, anlaşma belgesinin, kesinliği ve bağlayıcılığı üzerindeki etkisi incelenmektedir. Bu kapsamda, şarta bağlı düzenlemelerin, arabuluculuk anlaşmasının geçerliliğini ortadan kaldırıp kaldırmadığı ve “dava açma yasağı”nın hangi koşullarda uygulanabileceği Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.05.2025 tarih, 2024/9-499 E, 2025/329 K sayılı kararı esas alınmak suretiyle değerlendirilmiştir . Çalışmada, arabuluculuk anlaşmasının sulh sözleşmesi niteliğinde olduğu, tarafların anlaşmayı şartlı olarak düzenleyebilmelerinin kural olarak mümkün bulunduğu; ancak şartın gerçekleşmemesi hâlinde, üzerinde anlaşılan hususların kapsamının ve “dava açma yasağı”nın sınırlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Bu yönüyle çalışma, arabuluculuk anlaşmalarında belirlilik ilkesinin önemine dikkat çekmekte ve uygulamada ortaya çıkan sorunlara yönelik çözüm önerileri sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arabuluculuk
• Anlaşma belgesi
• Şarta Bağlı Sulh Sözleşmesi
• Sulh sözleşmesi
• Dava açma yasağı.

CONDITIONALITY OF THE MEDIATION AGREEMENT DOCUMENT AND ITS EFFECTS: THE IMPLICATIONS OF THE SUPREME COURT OF JUSTICE DECISION

Öz

Mediation is an alternative dispute resolution method that aims to resolve disputes between parties without resorting to litigation, based on mutual free will. The legal nature of the agreement document drawn up when mediation activities result in an agreement, the conditions to which the validity of this document is subject, and the applicability of the “prohibition on filing a lawsuit” with regard to the agreed matters are important issues that arise. This study examines the legal consequences of making the mediation agreement conditional, within the framework of contractual freedom and the purpose of mediation. In particular, it examines the effect of provisions made subject to conditions such as “full and complete payment” on the finality and binding nature of the agreement document. In this context, whether conditional arrangements invalidate the arbitration agreement and under what conditions the “prohibition on filing a lawsuit” can be applied is evaluated based on the decision of the Supreme Court of Appeals, General Assembly of Civil Chambers, dated May 21, 2025, No. 2024/9-499 E, 2025/329 K. The study concludes that the mediation agreement is in the nature of a settlement agreement, and that it is generally possible for the parties to conditionally arrange the agreement; however, if the condition is not fulfilled, the scope of the agreed matters and the limits of the “prohibition on filing a lawsuit” must be re-evaluated. In this respect, the study highlights the importance of the principle of certainty in mediation agreements and offers solutions to problems arising in practice.

Anahtar Kelimeler

• Mediation
• Agreement Document
• Conditional Settlement Agreement
• Settlement Agreement
• Prohibition on Filing a Lawsuit.

Kaynakça

1. Akyol, Leyla. Arabuluculuk Son Tutanağı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
2. Atalı, Murat, İbrahim Ermenek ve Ersin Erdoğan. Medeni Usul Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
3. Badur, Emel. “Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Borçlar Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 18 (2021): (ss. 49-87).
4. Baş, Seda. “6325 Sayılı Kanun ile Öngörülen Dava Açma Yasağının Bir İstisnası Olarak Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İptali”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13/1 (2022): (ss. 176-189).
5. Boran Güneysu, Nilüfer. Medeni Usul Hukukunda Karar. Ankara: Adalet Yayınları, 2014.
6. Börü, Levent ve Şeyda Parlak Börü. Arabuluculuk. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
7. Doğan, Sevil ve Alper Yılmaz. “İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Geçersizliğine Yol Açan Sebeplerin Yargı Kararları Işığında Değerlendirilmesi”. Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29/4 (2025): (ss. 1877-1926).
8. Ekmekçi, Ömer, Muhammet Özekes, Murat Atalı ve Vural Seven. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2019.

9. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Legem Yayınevi, 2025.
10. Erdoğan, Canan ve H. Hilal Tiritoğlu Ersoy. “İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Anlaşma Belgelerinin Hukuki Niteliğine Dair Değerlendirme”. Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7/1 (2022): (ss. 51-90).
11. Erdoğan, Ersin ve Büşra Cömert. “Arabuluculuk Sonunda Hazırlanan Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği ve Anlaşma Belgesine Karşı Başvurulabilecek Hukuki Çareler”. Terazi Hukuk Dergisi, 13/138 (2018): (ss. 27-47).
12. Eren, Fikret ve İpek Yücer Aktürk. Borçlar Hukuk Özel Hükümler. Ankara: Legem Yayınları, 2025.
13. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Legem Yayınları, 2025.
14. Görgün, L. Şanal, Levent Börü ve Mehmet Kodakoğlu. Medeni Usul Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
15. Gülerci, Altan Fahri. Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
16. Gümüş, Mustafa Alper. Borçlar Hukukunun Genel Hükümleri. Ankara: Yetkin Yayınları, 2021.
17. Güngördü, İlknur. Arabulculuk Mevzuatı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2020.
18. Hızır Asrav, Fatma. Sulh Sözleşmesi, Ankara: Adalet Yayınevi, 2019. Karaca Öz, Ayşe. “Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Aşırı Yararlanma Sebebiyle İptali”. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11/2 (2023): (ss. 1406-1428).
19. Karauz, Agah Kürşat, “Sulh Sözleşmesi”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1 (2011): (ss. 169-204).
20. Kılıçoğlu, Ahmet M. Arabuluculuk Sözleşmeleri. Ankara: Turhan Kitabevi, 2024.
21. Kılıçoğlu, Ahmet M. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Turhan Kitabevi, 2025.
22. Kılıçoğlu, Ahmet M. Borçlar Hukuku Özel Hükümler. Ankara: Turhan Kitabevi, 2025.
23. Kılınç, Ayşe. “Mahkeme Dışında Yapılan Sulh ve Yargılamaya Etkisi”. İstanbul Hukuk Mecmuası, 77/2 (2019): (ss. 503-521).
24. Kıyak, Emre. “Arabuluculuk Sonunda Ulaşılan Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 21 (2015): (ss. 523-548).
25. Kurt Konca, Nesibe ve Emel Badur. “Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Anlaşma Belgesi ve İcra Edilebilirlik Şerhi”. TAAD, 56 (2023): (ss. 539-568).
26. Küçükkaya, Hande Gül. Bireysel İş Hukukunda Arabuluculuk. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2023.
27. Metin, Uğur Can, “Maddi Hukuk Anlamında Sulh Sözleşmesi”. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11/1 (2016): (ss. 291-307).
28. Mıdık, Barış. Medeni Usul Hukukunda Sulh ve Sulh Benzeri Müesseseler. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
29. Mutlay, Faruk Barış. “İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk”. İş Hukukunda Genç Yaklaşımlar III, (ed. Tankut Centel), İstanbul: On İki Levha Yayınları, (2018): (ss. 23-173).
30. Nomer, Haluk N. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2024.
31. Önen, Ergun. Medeni Yargılama Hukukunda Sulh. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını, 1972.
32. Özbay, İbrahim. “Avukatlık Hukukunda Uzlaştırma ve Uzlaştırma Tutanağının İlam Niteliği”. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8/3-4, (2004): (ss. 387-471).
33. Özbek, Mustafa Serdar. Alternatif Uyuşmazlık Çözümü. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
34. Özbek, Mustafa Serdar. “Arabuluculuk Sonunda Düzenlenen Anlaşma Belgesine İcra Edilebirlirlik Şerhi Verilmesinde Görevli ve Yetkili Mahkeme”. Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 3/2 (2017): (ss. 69-85), (Yetkili Mahkeme).
35. Özkan Sungurtekin, Meral. “Avukatlık Kanunu’nun 35/A Maddesi Çerçevesinde Avukatın Uzlaşma Sağlama Yetkisi”,1/2, MİHDER, (2005): (ss. 353-369).
36. Pekcanıtez, Hakan, Oğuz Atalay ve Muhammet Özekes, Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
37. Sarısözen, M. Serhat. “Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanun Tasarısının Getirdikleri, İcra Edilebilirlik Belgesi ve Arabuluculuğun Avukatın Tekel Hakkına Aykırılık Oluşturup Oluşturmadığı Sorunu”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, (15/1-2), (2011): (ss. 255-271).
38. Şengül, Mustafa. Borçlar Hukuku Özel Hükümler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
39. Tanrıver, Süha. Makalelerim II (2006-2010). Ankara: Adalet Yayınevi, 2011.
40. Tanrıver, Süha. Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Arabuluculuk. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2025.
41. Tanrıver, Süha. Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Arabuluculuk. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
42. Taşpolat Tuğsavul, Melis. “Arabuluculuk Faaliyeti Sonunda Varılan Anlaşmanın Hukuki Niteliği”. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1/1 (2019): (ss. 333-329).
43. Topak, Süleyman. “Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İptali Talebinin Arabuluculuk Sürecinin Temel İlkeleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi”. İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, (Arabuluculuğun Geleceği Sempozyumu Özel Sayısı) 10 (2025): (ss. 111-125).
44. Yavuz, Cevdet. Borçlar Hukuku Dersleri Özel Hükümler. İstanbul: Beta Yayınları, 2025.
45. Yazıcı, Uğur. Arabuluculukta Gizliliğin İhlali Suçu. Ankara: Seçkin Yayınları, 2024.
46. Yılmaz, Süleyman. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
47. Zevkliler, Aydın ve Emre Gökyayla. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2024.