Employee's Incompetence as a Valid Reason for Termination of Employment and the Importance of Performance Evaluation Criteria

Öz

If an employer terminates the employment contract of an employee who is entitled to unfair dismissal protection, the employer must rely on a valid reason relating to the employee’s inadequacy, behaviour or arising from business requirements. Events which are not severe enough to lead to immediate termination of the employment contract for just cause, but which cause unfavourable situations in the workplace and prevent the employee from fulfilling his/her obligation to properly perform his/her job, are considered as valid reasons for termination. The employer bears the burden of proving the existence of such valid reasons. The physical or professional incompetence of the employee is one of the valid reasons for termination based on the employee's personality. This study analyses the valid reasons for termination based on the employee’s incompetence and elaborates the criteria to be taken as the basis in performance evaluations, which play an important role in identifying the incompetence of the employee.

Anahtar Kelimeler

• Unfair dismissal protection
• Incompetence of the employee
• Efficiency of the employee
• Performance evaluation
• Termination for valid reason

Geçerli Fesih Nedeni Olarak İşçinin Yetersizliği ve Performans Değerlendirme Kriterlerinin Önemi

Öz

İş güvencesi kapsamında olan bir işçinin iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliği veya davranışlarına ilişkin yahut işletme gereklerinden kaynaklanan geçerli bir nedene dayanmak zorundadır. İş sözleşmesinin haklı nedenle derhal feshine neden olacak ağırlıkta olmamakla birlikte işyerinde olumsuzluklara neden olan, işçinin iş görme borcunu gerektiği şekilde yerine getirmesini engelleyen haller geçerli fesih nedeni olarak kabul edilmektedir. Geçerli nedenlerin varlığını ispat yükü ise işverendedir. İşçinin fiziki veya mesleki yetersizliği işçinin kişiliğine bağlı geçerli fesih nedenlerindendir. Bu çalışmada işçinin yetersizliğine dayanan geçerli fesih nedenleri incelenmiş ve işçinin yetersizliğinin tespitinde önemli bir yeri olan performans değerlendirmesinin hangi kriterler esas alınarak yapılması gerektiği üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İş güvencesi
• İşçinin yetersizliği
• İşçinin verimi
• Performans değerlendirme
• Geçerli nedenle fesih

Kaynakça

1. AKI, Erol / DEMİRBİLEK, Tunç, ‘Performans Değerlendirme Sistemi ve Performans Düşüklüğü Nedeniyle İş Sözleşmesinin Feshi’, Sosyo Ekonomi Dergisi, C. 11, S. 11, 2010, ss. 79-96.
2. BAYSAL, Ulaş, İş Sözleşmesinin Süreli Feshinde İşçinin Yeterliliğine İlişkin Geçerli Sebepler, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2011.
3. BİLGİLİ, Abbas, İş Güvencesi Hukuku, İşe İade Davaları, Karahan Kitabevi, Adana, 2004.
4. CANİKLİOĞLU, Nurşen, ‘İş Sözleşmesinin İşçiden Kaynaklanan Geçerli Sebeplerle Feshi’, Prof. Dr. Turhan Esener II. İş Hukuku Uluslararası Kongresi, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2017, ss. 67-131.
5. CENTEL, Tankut, İş Güvencesi, 2. Baskı, Legal Yayınevi, İstanbul, 2020.
6. ÇELİK, Çağrı, İş Sözleşmesinin İşçiden Kaynaklanan Sebeplerle Süreli Feshi ve Sonuçları, Seçkin Yayınları, Ankara, 2007.
7. ÇELİK, Nuri / CANİKLİOĞLU, Nurşen / CANBOLAT, Talat / ÖZKARACA, Ercüment, İş Hukuku Dersleri, 36. Bası, Beta Yayınları, İstanbul, 2023.
8. ÇELİKTEN, Mustafa, ‘Neden İş Analizi Yapılmalı?’, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 1, S. 18, 2005, ss. 127-135.

9. ÇİL, Şahin, İş Kanunu Şerhi, C. 1. Genişletilmiş 2. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2007.
10. DEMİR, Kübra / KARAÇ, Serkan Taylan, ‘İş Sözleşmelerinin Geçerli Nedenle Feshinde Olumsuz Öngörü (Tahmin) İlkesi’, Legal İş Hukuku Dergisi, C. 20, S. 77, 2023, ss. 45-88.
11. DOĞAN, Sevil, ‘İş Sözleşmesinin Feshinde Olumsuz Öngörü İlkesi’, Prof. Dr. Savaş Taşkent’e Armağan, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2019, ss. 1013-1040.
12. DULAY, Dilek, ‘İş Sözleşmesinin Performansa Dayalı Olarak Feshedilmesi’, Legal İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, C. 7, S. 27, 2010, ss. 964-978.
13. DUMAN, Barış, ‘4857 sayılı İş Kanunu Çerçevesinde İş Sözleşmesinin Feshinde İşçinin Savunmasının Alınması’, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, S. 1, 2020, ss. 1-17.
14. EKMEKÇİ, Ömer, ‘4773 Sayılı İş Güvencesi Yasası Karşısında Yargının Durumu ve Ortaya Çıkabilecek Uygulama Sorunları Üzerine’, MESS Mercek Dergisi, S. 28, Ekim 2002, ss. 96-111.
15. ERGİN, Hediye, İş Sözleşmesinin Sağlık Nedeniyle Sona Ermesi, Beta Yayınları, İstanbul 2009.
16. EYRENCİ, Öner, ‘Feshin Geçerliliğinin Denetiminde Ölçülülük İlkesi’, İş Güvencesi ve İşe İade Davaları. Seminer- 29 Mayıs 2010, Kadir Has Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2010, ss. 33-53.
17. FINDIKÇI, İlhami, İnsan Kaynakları Yönetimi, 5. Baskı, Alfa Yayınları, İstanbul, 2003.
18. GÜNAY, Cevdet İlhan, ‘İş Güvencesi Uygulamasında Hukuki Sorunlar ve Öneriler’, Osman Güven Çankaya’ya Armağan, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği, 2010, Ankara, ss. 153-181.
19. GÜRSEL, İlke, ‘Feshe Bir Alternatif Olarak İşverenin Fesihten Önce İşçiyi Başka İşte Çalıştırması’, SİCİL İş Hukuku Dergisi, S. 40, 2018, ss. 97-113.
20. GÜZEL, Ali, ‘İş Güvencesine İlişkin Yasal Esasların Değerlendirilmesi’, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukukuna İlişkin Sorunlar ve Çözüm Önerileri 2004 Yılı Toplantısı, İş Güvencesi, Sendikalar Yasası, Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Yasası Semineri. İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 2004, ss. 15-147.
21. KAR, Bektaş, ‘Performans Düşüklüğü veya Yetersizliği Nedeni ile Fesihte Yargısal Denetim’, Sicil İş Hukuku Dergisi, S. 11, 2008, ss. 34-42 (“Performans Düşüklüğü”).
22. KAR, Bektaş, ‘Feshin Geçersizliği ve İşe İadeye İlişkin Yargıtay İlke Kararları’, İş Hukuku Kavramları ve Yargıtay İlke Kararları, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 2009, ss. 9-81 (“Feshin Geçersizliği”).
23. KARA, Etem, İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Geçerli Nedenle Feshi ve Sonuçları, Bilge Yayınevi, Ankara, 2007.
24. KESER, Hakan, ‘İş Sözleşmesinin İşçinin Hastalanarak Rapor Alması Sonucu Ortaya Çıkan Devamsızlık ve Sonrasındaki Performans Düşüklüğü Sebebi ile İşverence Feshi’, SİCİL İş Hukuku Dergisi, S. 45, 2021, ss. 45-74.
25. KILIÇOĞLU, Mustafa, ‘İş Güvencesi Hukukunda Feshin Geçerli Sebebe Dayandırılmasına İlişkin Yargıtay Uygulaması’, Yargıç Güven Çankaya’ya Armağan Semineri, Yargıtay Kararları Işığında İş Güvencesi, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi, Ankara, 2008, ss. 31-75.
26. KILIÇOĞLU, Mustafa / ŞENOCAK, Kemal, ‘İş Güvencesinde Tahmin İlkesi (Prognoseprinzip)’, Yargıtay Dergisi, C. 34, S. 1-2, 2008, ss. 97-110.
27. MOLLAMAHMUTOĞLU, Hamdi / ASTARLI, Muhittin / BAYSAL, Ulaş, İş Hukuku, 7. Bası, Lykeion Yayınları, Ankara, 2022. ÖZDEMİR, Erdem, ‘Feshin Geçerliliğinin Denetiminde Dürüstlük Kuralı’, İş Güvencesi ve İşe İade Davaları, Seminer- 29 Mayıs 2010, Kadir Has Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2010, ss. 53-81.
28. SEIFERT, Achim / FUNKEN HOTZEL, Elke, ‘Wrongful Dismissals in the Federal Republic of Germany’, Comp. Labor Law&Pol’y Journal, Vol: 25, 2005, ss. 487-518.
29. SOYER, Polat, ‘Performans Değerlendirme Sistemleri ve İş Kanunu’, MESS Mercek Dergisi, S. 44, Ekim 2006, ss. 111-120.
30. SÜZEK, Sarper / BAŞTERZİ, Süleyman, İş Hukuku, 24. Bası, Beta Yayınları, İstanbul, 2024.
31. ŞAHLANAN, Fevzi, ‘Bireysel İş İlişkisinin Sona Ermesi ve Kıdem Tazminatı Açısından Yargıtayın 2008 Yılı Kararlarının Değerlendirilmesi’, Yargıtay’ın İş Hukukuna İlişkin Kararlarının Değerlendirilmesi 2008, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği (Milli Komite), Ankara, 2010, ss. 129-191.
32. ULUCAN, Devrim, ‘İş Güvencesinin Kapsamı ve Temel Kavramlar’, İş Güvencesi Temel Kavramlar ve Uygulamadan Öneriler, 2. Baskı. İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 2003, ss. 17-49.
33. ÜNAL, Canan, İş Hukukunda Yaş Ayırımcılığı, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2018.
34. YAMAKOĞLU, Efe, ‘Emekliliğe Hak Kazanmanın İş İlişkisine Etkisi’, SİCİL İş Hukuku Dergisi, S. 40, 2018, ss. 145-165.
35. YAMAKOĞLU, Efe, Bilişim Teknolojilerinin Kullanımının İş Sözleşmesi Taraflarının Fesih Hakkına Etkisi, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2020.