Eser Sahipliğinin Yapay Zekâ Ekseninde Değerlendirilmesi

Öz

Yapay zeka teknolojilerinin üretim süreçlerinde üstlendiği rol, fikri mülkiyet hukukunun temel kavramlarının yeniden değerlendirilmesi zorunluluğunu doğurmuştur. Yapay zeka tarafından üretilen çıktının eser niteliği taşıyıp taşımadığı ve bu eserler üzerinde kimin hak sahibi olacağı sorunsalı, eser sahipliği için aranan yaratıcılık, hususiyet ve fikri çaba ölçütlerinin yetersizliğini ortaya koymaktadır. Fikri mülkiyet hukukunun amacının, eser sahibinin haklarını korumanın yanı sıra toplum yararı doğrultusunda yaratıcı faaliyetleri teşvik etmek olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, yapay zeka tarafından üretilen eserlerin de belirli fikri mülkiyet korumalarından faydalanabilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda, fikri mülkiyet haklarının korunması, devri ve kullanımına ilişkin yeni hukuki düzenlemelere ihtiyaç duyulduğu açıktır. Söz konusu düzenlemelerin, yapay zekaya hangi hukuki statünün tanınacağı ve yapay zeka tarafından üretilen eserlerin sahipliği konularında açıklık getirmesi gerekmektedir. Uluslararası düzeyde uyumlu düzenlemeler benimsenmeli; eser sahipliği karineleri, programcı ve yatırımcı gibi aktörleri kapsayacak şekilde genişletilmelidir. Nitekim İngiliz hukukunda CDPA m.9/3’te görüldüğü üzere, gerekli düzenlemeleri yapanın eser sahibi kabul edilmesi işlevsel bir çözüm sunmaktadır. Bu bağlamda, FSEK’in güncellenmesi, yapay zekaya özgü eser kavramının ve sui generis koruma mekanizmalarının hukuki düzenlemeler içerisinde kendisine yer bulması, hukukun teknolojik dönüşüme adaptasyonu bakımından zorunluluk arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• yapay zeka
• yaratıcılık
• eser sahibi
• hususiyet
• telif hakkı

Evaluation of Authorship in Terms of Artificial Intelligence

Öz

The role of artificial intelligence in creative processes necessitates a reconsideration of fundamental concepts within intellectual property law. Whether AI-generated outputs qualify as works, and who should be recognized as their rights holder, exposes the insufficiency of traditional criteria of authorship-creativity, individuality, and intellectual effort. Considering that the aim of intellectual property law is not only to safeguard authors’ rights but also to encourage creative activities for the benefit of society, works produced by AI should also enjoy certain protections. Accordingly, new legal frameworks governing the rotection, transfer, and use of such rights are required. These regulations must clarify both the legal status to be accorded to AI and the ownership of outputs created thereby. At the international level, harmonized rules are crucial; presumptions of authorship should extend to programmers, investors, and other contributors. As illustrated by Section 9(3) of the UK Copyright, Designs and Patents Act, recognizing the person who makes the necessary arrangements as the author offers a functional model. Ultimately, the modernization of Turkish copyright law (FSEK), the introduction of an AI-specific notion of works, and the establishment of sui generis protection regimes are indispensable for the adaptation of the legal system to technological transformation.

Anahtar Kelimeler

• artificial intelligence
• creativity
• authorship
• personal imprint
• copyright

Kaynakça

1. ABBOTT, Ryan, ‘Artificial Intelligence and Intellectual Property: An Introduction, In Research Handbook on Intellectual Property and Artificial Intelligence’, Edward Elgar, 2022. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4065150 (Erişim Tarihi: 30.03.2026).
2. AĞLUÇ, Leyla, ‘Sanat Yaratıcılık Bağlamında İnsan ve Yaratma Güdüsü’, Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 1, Yıl: 2013, s. 1-14.
3. AKTÜRK, Emrah, ‘Telif Hakkının Yapay Zekȃ Ürünleri Açısından Değerlendirilmesi’, Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (ÇÜHAD), Sayı: 5, Yıl: 2025, s. 192-235.
4. ALEXANDRE, Filipe Maia, ‘The Legal Status of Artificially Intelligent Robots’, Tilburg University, 2017. https://www.researchgate.net/publication/317565163_The_Legal_ Status_of_Artificially_Intelligent_Robots_Personhood_Taxation_and_Control.
5. ARSLANLI, Halil, Fikrî Hukuk Dersleri II: Fikir ve Sanat Eserleri, İstanbul, 1954.
6. ASLAN, Belgin ‘Yaratıcılık, Orijinallik, ve Hususiyet Kavramlarının Üretken Otonom Yapay Zekâ Sistemlerine Yansımaları ve Fikri Haklar Boyutuyla Değerlendirilmesi’, TFM, Cilt: 10, Sayı: 1, Yıl: 2024, s. 3-23.
7. ATEŞ, Mustafa, Fikrî Hukukta Eser, Turhan Kitabevi, Ankara, 2007.
8. ATEŞ, Mustafa, ‘Yapay Zekâ Çıktılarının Telif Hakkı Bağlamında Değerlendirilmesi’, Terazi Hukuk Dergisi, Sayı: 230, 2025, s. 10-26 (Kısaltılmışı: Yapay Zekâ Çıktıları).

9. AYİTER, Nûşin, Hukukta Fikir ve Sanat Ürünleri, 2. Baskı, Sevinç Yayıncılık, Ankara, 1981.
10. BAK, Başak, ‘Medeni Hukuk Açısından Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Yapay Zekâ Kullanımından Doğan Hukuki Sorumluluk’, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Sayı: 35, Yıl: 2018, s. 211-232.
11. BAYAMLIOĞLU, Emre, ‘Akıllı Yazılımlar ve Hukuki Statüsü: Yapay Zekâ ve Kişilik Üzerine Bir Deneme’, Uğur Alacakaptan’a Armağan, B.1, İstanbul, 2008, s. 131-140.
12. BERTOLINI, Andrea, ‘Robots as Products: The Case for a Realistic Analysis of Robotic Applications and Liability Rules’, Law, Innovation and Technology, 5(2), 2013, Https://www.academia.edu/95667116/Robots_as_Products_The_Case_for_a_Realistic_Analysis_of_Robotic_Applications_and_Liability_Rules?source=swp_share, s. 214-247.
13. CHUTAUX, Corina, ‘Creativity in AI as Emergence from Domain-Limited Generative Models’, Sorbonne University, January 2026. https://doi.org/10.48550/arXiv.2601.08388 (Erişim Tarihi: 30.03.2026).
14. ÇATAKLAR, Eda, Çalışanların Eserleri İş Sözleşmesinin Fikir ve Sanat Eserleri Hukukunda Doğurduğu Sonuçlar, Oniki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2022.
15. DAVIES, Colin R, ‘An evolutionary step in intellectual property rights-Artificial intelligence and intellectual property’, Computer Law & Security Review, 27/6 (2011),. Https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0267364911001518, s. 601-619.
16. DAVIS, Jennifer / APLIN, Tanya, ‘Intellectual Property Law Core Text’, Oxford University Press, Fourth Edition, Oxford, 2012, https://www.pbookshop.com/media/filetype/s/p/1377429159.pdf (Erişim Tarihi: 03.04.2026).
17. EREL, Şafak N, ‘Türk Fikir ve Sanat Hukuku’, 3. Baskı, Ankara, 2009.
18. ERSOY, Çağlar, Robotlar, Yapay Zekâ ve Hukuk, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
19. FEUERRIEGEL, Stephan / HARTMANN, Jochen / JANIESCH, Christian, C. et al, ‘Generative AI’, Bus Inf Syst Eng, 66, 2024, https://link.springer.com/article/10.1007/s12599-023-00834-7#citeas, s. 111-126.
20. FLORIDI, Luciano, ‘The Philosophy of Information’, Oxford University Press, 2011. https://www.academia.edu/27386529/FLORIDI_Luciano_The_philosophy_of_information_Oxford_Oxford_University_Press_2011 (Erişim Tarihi: 06.04.2025).
21. GAON, Aviv Hertzel, ‘Artificially Intelligent Copyright: Rethinking Copyright Boundaries, Osgoode Hall Law School of York University’, PhD Dissertation, Toronto, 2019.
22. GÖZÜBÜYÜK, Barış, ‘Yapay Zekânın Meydana Getirdiği Ürünlere İlişkin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki Sorunlar ve Çözüm Önerileri’, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, Cilt: 1, Sayı: 1, Yıl: 2021, s. 54-81.
23. GÜÇLÜTÜRK, Osman Gazi / CANKAT, Rıfat, ‘Yapay Zekâ ile Oluşturulan Ürünlerin Eser Niteliği ve Eser Sahipliği Meselesi’, Gelişen Teknolojiler ve Hukuk II: Yapay Zekâ, Onikilevha, 2021, s. 195-222.
24. HRISTOV, Kalin, ‘Artificial Intelligence and the Copyright Dilemma, The Journal of the Franklin Pierce Center for Intellectual Property’, 2017, 57(3), s. 431-454. https://ipmall.law.unh.edu/sites/default/files/hosted_resources/IDEA/hristov_formatted.pdf (Erişim Tarihi: 06.04.2026).
25. KARA KILIÇARSLAN, Seda ‘Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Kişiliği Üzerine Tartışmalar’, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sayı: 2, Yıl: 2019, Ankara, s. 363-389.
26. KARACA, Uğur / KARATAŞ, Esra, ‘Yapay Zekâ Tarafından Meydana Getirilen Fikrî Ürünlerin 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa Göre Korunması’, T.C. Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı: 1, Yıl: 2022, s. 17-50.
27. KASAP, Atilla, ‘Copyright and Creative Artificial Intelligence (AI) Systems: A Twenty-First Century Approach to Authorship of AI-Generated Works in the United States’, Wake Forest Intellectual Property Law Journal Volume: 19, No: 4, s. 335-380.
28. KAYA, Arslan, ‘Şehir Planları (Rehberleri) Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Kapsamında Eser Midir’, Makalelerim I, Beta Yayınları, İstanbul, 2012.
29. KILIÇOĞLU, Ahmet, Sınai Haklarla Karşılaştırmalı Fikrî Haklar, Turhan Kitabevi, Ankara, 2017.
30. KOP, Mauritz, ‘AI & Intellectual Property: Towards an Articulated Public Domain’, Texas Intellectual Property Law Journal, 28/3, 2019, https://tiplj.org/wp-content/uploads/Volumes/v28/Kop_Final.pdf, s. 297-341.
31. KOTIGOLA, Manoj Isuru, ‘Rethinking Originality in Copyright Law and Exploring the Potential for a Global Threshold’. DOI: 10.13140/RG.2.2.36200.06405.
32. LIM Eugene C., ‘Meet My Artificially-Intelligent Virtual Self: Creative Avatars, Machine learning, Smart contracts and the Copyright Conundrum’, Journal of Intellectual Property Law & Practice 16/1 (2021), Https://academic.oup.com/jiplp/article-abstract/16/1/66/6010437?redirectedFrom=fulltext, s. 66-78.
33. MAMAN, Ayşenur, ‘Telif Hakkı Kapsamında Yapay Zekâ Ürünlerinin Eser Niteliği’, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2023.
34. MANUEL, Jesus / ZATARAIN, Niebla, ‘The Role of Automated Technology in the Creation of Copyright Works: The Challenges of Artificial Intelligence’, International Review of Law Computers & Technology, Volume: 31, No: 1, 2017, s. 91-104. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13600869.2017.1275273 (Erişim Tarihi: 06.04.2026).
35. MEYDANCI, Burak, ‘Yapay Zekâ ve Ürünlerinin Fikrî Mülkiyet Hukukunda Korunması’, Bursa Uludağ Üniversitesi, Doktora Tezi, Bursa, 2023. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi.
36. ONUR, Dilara / ZORLU, Tülay, ‘Yaratıcılık Kavra ile İlişkili Kuramsal Yaklaşımlar’, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 3, Yıl: 2017, s. 1535-1552.
37. ÖZTAN, Fırat, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara, 2008.
38. PÉRENNOU, Thomas, ‘Introduction: Relations Between Ethics and Law in the Context of Autonomous Robots’, State of the Art on Legal Issues, 2014. https://ethicaa.greyc.fr/media/files/ethicaa.delivrable.1.pdf.
39. RAHMATIAN, Andreas, ‘Originality in UK Copyright Law: The Old “Skill and Labour” Doctrine Under Pressure’, International Review of Intellectual Property and Competition Law, Volume: 44, 2013, Https://link.springer.com/article/10.1007/s40319-012-0003-4#citeas, s. 4-34.
40. SEARLE, John. R., ‘Minds, Brains and Programs’, Behavioral and Brain Sciences, 3(3), s. 417-456. https://home.csulb.edu/~cwallis/382/readings/482/searle.minds.brains.programs.bbs.1980.pdf (Erişim Tarihi: 06.04.2026).
41. SULUK, Cahit / KARASU, Rauf / NAL, Temel, Fikrî Mülkiyet Hukuku, 8. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
42. SULUK, Cahit, ‘Dijitalleşmenin ve Özellikle Yapay Zekânın Çıkardığı Telif Sorunları ve Çare Arayışları, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sayı: 2, Yıl: 2025,s. 951-970 https://dergipark.org.tr/en/pub/ybuhukuk/article/1708190 (Erişim Tarihi: 06.04.2026).
43. TEKİNALP, Ünal, ‘Fikrî Mülkiyet Hukuku’, Güncelleştirilmiş ve Genişletilmiş 6. Baskı, İstanbul, Aralık 2025.
44. TUNÇ, Aybike, ‘Yapay Zekâ Teknolojilerinin Ortaya Koydupu Buluşların Patentlenebilirliği (Avustralya Federal Mahkemesi’nin 30.07.2022 Tarihli Kararının Değerlendirilmesi)’, Karar İncelemeleri Dergisi, 1(1-2 Haziran-Aralık 2022), s. 593-602. https://izlik.org/JA36LR95MU (Erişim Tarihi: 06.04.2026).
45. YALÇINKAYA, Atahan, ‘Yapay Zekâ Tarafından Meydana Getirilen Eserlerde Eser Sahipliği’, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt: 97, Sayı: 1, Yıl: 2023, s. 109-127.
46. YANISKY-RAVID, Shlomit, ‘Generating Rembrandt: Artificial Intelligence, Copyright, and Accountability in the 3A Era: The Human-like Authors are Already Here: A New Model’, Michigan State Law Review, Volume: 23, 2017, s. 658-726.
47. YARSUVAT, Duygun, Türk Hukukunda Eser Sahibi ve Hakları, İstanbul, 1984.
48. YEŞİLYURT, Etem, ‘Yaratıcılık ve Yaratıcı Düşünme Tüm Boyut ve Paydaşlarıyla Kapsayıcı Bir Derleme Çalışması’, OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 25, Yıl: 2020, s. 3874-3915.
49. YILMAZ Atınç, Yapay Zekâ, İstanbul 2017.
50. YILMAZTEKİN, ‘Hasan Kadir, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Uyarınca Eser Sahipliği ve Hak Sahipliği ile Bunların Tecavüz Davaları Bağlamında Davacı Sıfatına Etkileri’, Adalet Dergisi, Sayı: 65, Yıl: 2020, 499-557. (Kısaltılmışı: Tecavüz Davaları).
51. YILMAZTEKİN, Hasan Kadir, ‘Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Uyarınca Eser Sahipliği ve Hak Sahipliği ile Bunların Tecavüz Davaları Bağlamında Davacı Sıfatına Etkileri’, Adalet Dergisi, Sayı: 65, Yıl: 2020, s. 499-557.
52. YILMAZTEKİN, Hasan Kadir, ‘Türk Fikrî Haklar Hukuku Yapay Zekâ Tarafından Meydana Getirilen Eserleri Korumak İçin Hazır mı?’ Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı: 2, Yıl: 2020, s. 1513-1586. https://www.jurix.com.tr/article/21965?u=0&c=0 (Erişim Tarihi: 06.04.2026).
53. YILMAZTEKİN, Hasan Kadir, ‘Yapay Zekânın Eser Sahipliği’, Adalet Yayınları, Ankara 2021.
54. ZORLUEL, Mustafa, ‘Yapay Zekâ ve Telif Hakkı’, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı: 142, Yıl: 2019, s. 305-355.
55. “AI Act” https://artificialintelligenceact.eu/the-act/“Copyright Act 1994” https://www.legislation.govt.nz/act/public/1994/0143/latest/ DLM345899.html.
56. “CRRA2000” https://enterprise.gov.ie/en/legislation/legislation-files/unofficial-consolidated-copyright-and-related-rights-act-2000-as-amended-.pdf.
57. “Dabus - Güney Afrika” https://spoor.com/are-south-africas-ip-laws-keeping-up-with-technology-innovation/
58. “European Parliament, Generative AI and Copyright: Training, Creation, Regulation” https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2025/774095/IUST_STU(2025)774095_ EN.pdf (Erişim Tarihi: 30.03.2026).
59. “European Parliament,Report with recommendationsto theCommission onCivilLaw Rules on Robotics” https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-8-2017-0005_EN.pdf.
60. “Feist Publications, Inc. v. Rural Telephone Service Co.” https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/usrep/usrep499/usrep499340/usrep499340.pdf (Erişim Tarihi: 28.03.2026).
61. “Guangdong Shenzhen Nanshan District People’s Court Civil Judgment (2019) Yue 0305 MinChu No. 14010” https://www.wipo.int/wipolex/en/text/585875.
62. “Güney Afrika Patent Kararı Haberi” https://www.ipwatchdog.com/wp-content/uploads/2021/07/AP7471ZA00-Notice-of-Acceptance-1.pdf.
63. “Infopaq International A/S v Danske Dagblades Forening” https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:62008CJ0005.
64. “Ladbroke (Football) Ltd v William Hill (Football) Ltd” https://www.cipil.law.cam. ac.uk/virtual-museum/ladbroke-v-william-hill-1964-1-all-er-465.
65. “Levola Hengelo BV v Smilde Foods BV (C-310/17, 2018)” https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:62017CJ0310.
66. “Li v. Liu. (2023) Jing 0491 Min Chu No. 11279 (2023)” https://archive.org/details/li-v-liu-beijing-internet-court-20231127-with-english-translation.
67. “Li v. Liu” https://www.technollama.co.uk/chinese-court-declares-that-ai-generated-image-has-copyright.
68. “Naruto v. Slater, No. 16-15469 (9th Cir. 2018) - Monkey Selfie Case” https://cdn.ca9.uscourts.gov/datastore/opinions/2018/04/23/16-15469.pdf.
69. “Painer v Standard Verlags GmbH (C-145/10, 2011)” https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:62010CJ0145.
70. “Patent Decision BL O/741/19 04 December 2019” https://www.ipo.gov.uk/p-challenge-decision-results/o74119.pdf.
71. “Proposition de loi n° 1630” https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/16/textes/l16b1630_proposition-loi.
72. “RIAA v. Suno & Udio Lawsuit” https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/25/record-labels-sue-ai-song-generator-apps-copyright-infringement-lawsuit.
73. “Sözlük” https://www.dictionary.com/browse/intelligence (Erişim Tarihi: 1.04.2025).
74. “Thaler (Appellant) v Comptroller-General of Patents, Designs and Trademarks (UKSC/2021/0201) (Respondent)” https://www.supremecourt.uk/cases/uksc-2021-0201.
75. “Thaler v Commissioner of Patents [2021] FCA 879” https://www.judgments.fedcourt.gov.au/judgments/Judgments/fca/single/2021/2021fca0879.
76. “Thaler v. Vidal, 43 F.4th 1207 (Fed. Cir. 2022)” https://cafc.uscourts.gov/opinions-orders/21-2347.OPINION.8-5-2022_1988142.pdf.
77. “Théatre D’opéra Spatial” https://www.copyright.gov/rulings-filings/review-board/docs/Theatre-Dopera-Spatial.pdf.
78. “TRIPS” https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips.pdf.
79. “Türk Dil Kurumu Sözlükleri” https://sozluk.gov.tr/
80. “University of London Press Ltd v University Tutorial Press Ltd” https://www.cipil.law.cam.ac.uk/virtual-museum/university-london-press-v-university-tutorial-1916-2-ch-601 (Erişim Tarihi: 28.03.2026).
81. “Walter v Lane, [1900] AC 539 (House of Lords)”. https://www.cipil.law.cam.ac.uk/virtual-museum/walter-v-lane-1900-ac-539 (Erişim Tarihi: 28.03.2026).
82. “WCT” https://www.wipo.int/wipolex/en/text/295157.
83. “We are both created and create. Why cannot our own creations also create?” https://www.wipo.int/web/wipo-magazine/articles/in-the-courts-australian-court-finds-ai-systems-can-be-inventors-42195.
84. “Works Made For Hire, Circular 30” https://www.copyright.gov/circs/circ30.pdf.
85. “Zarya of the Dawn” https://creativecommons.org/2023/02/27/zarya-of-the-dawn-us-copyright-office-affirms-limits-on-copyright-of-ai-outputs/
86. “Zarya of the Dawn” https://www.copyright.gov/docs/zarya-of-the-dawn.pdf.