The Question of Argumentation by Fabricated Citations in the Arabic Language and Their Probative Value

Öz

Arab linguists regarded the Qur’an, Arabic prose, and poetry as the principal sources of evidence in establishing grammatical rules. For this reason, certain criteria were established for citing Arabic speech and poetry as linguistic evidence, and transmitted texts were subjected to specific temporal and geographical limitations. In this way, grammatical rules were intended to rest upon reliable and authentic texts. Nevertheless, it is observed that grammatical sources also include certain verses and expressions of unknown authorship that were employed as linguistic evidence on the grounds that they conformed to these criteria. The evidential value of such narrations, referred to in the literature as “fabricated” or “artificial witnesses,” has been a matter of debate among linguists. The main problem of this study is to determine to what extent fabricated witnesses were regarded as authoritative evidence in Arabic grammar and on what grounds they were employed in linguistic citation (istishhād). In this study, classical grammatical sources were taken as the primary basis, and the relevant narrations were examined through an analytical and comparative method. While some scholars rejected the use of such witnesses as valid evidence, others argued that they could be utilized under certain conditions. Accordingly, this study aims to examine the evidential value of fabricated witnesses widely employed in grammatical literature and the purposes for which they were used. The evaluation demonstrates that fabricated witnesses do not constitute binding evidence on their own; however, they may acquire evidential value when supported by other authentic proofs. The principal factors that endowed these witnesses with evidential authority may be summarized as follows: their transmission and use by a reliable and authoritative linguist, their support through other narrations with known attribution, the use of variant Qur’anic readings as corroborative evidence, and finally their reinforcement through linguistic analogy. Through these factors, such witnesses came to be regarded as acceptable within Arabic linguistic studies and thereby attained scholarly value.

Anahtar Kelimeler

• Arabic language
• istishhād
• linguistic witness
• fabricated witness
• artificial witness

Arap Dilinde Uydurma Şâhit ile İstişhâd Meselesi ve Hüccet Değeri

Öz

Arap dilbilimcileri, dil kurallarını temellendirirken Kur’an-ı Kerim’i, Arap nesrini ve şiirini başlıca delil kaynakları olarak kabul etmişlerdir. Bu nedenle, Arap kelâmı ve şiirinden istişhâd edilebilmesi için bazı ölçütler belirlenmiş ve nakledilen metinler zaman ile mekân bakımından belirli sınırlamalara tabi tutulmuştur. Böylece dil kurallarının güvenilir ve sahih metinlere dayanması amaçlanmıştır. Bununla birlikte nahiv kaynaklarında, söyleyeni bilinmeyen ve bu ölçütlere uygun olduğu ileri sürülerek şâhit olarak kullanılan bazı beyit ve sözlere de yer verildiği görülmektedir. Literatürde “uydurma” veya “yapay şâhit” olarak adlandırılan bu tür nakillerin istişhâd açısından değeri, dil âlimleri arasında tartışma konusu olmuştur. Bu araştırmanın temel problemi, uydurma şâhitlerin nahiv ilminde hangi ölçüde hüccet kabul edildiği ve hangi gerekçelerle istişhâdda kullanıldığının ortaya konulmasıdır. Çalışmada klasik nahiv kaynakları esas alınmış, ilgili rivayetler analitik ve karşılaştırmalı yöntemle incelenmiştir. Bazı âlimler bu tür şâhitlerin delil olarak kullanılmasını kabul etmezken, bazıları ise belirli şartlar altında kullanılabileceğini savunmuştur. Bu çalışma, söz konusu ihtilâfı esas alarak nahiv literatüründe yaygın biçimde kullanılan uydurma şâhitlerin hüccet değerini ve hangi amaçlarla kullanıldığını incelemeyi amaçlamaktadır. Yapılan değerlendirme sonucunda, uydurma şâhitlerin tek başına bağlayıcı bir delil niteliği taşımadığı, ancak başka sahih delillerle desteklenmesi durumunda şâhit değeri kazanabildiği anlaşılmıştır. Bu tür şâhitlere hüccet değeri kazandıran başlıca unsurlar şu şekilde özetlenebilir: Güvenilirliği ve otoritesi kabul edilmiş bir dil âlimi tarafından nakledilip kullanılması, söyleyeni belli olan başka rivayetlerle desteklenmesi, farklı kıraatlerin delil olarak ileri sürülmesi ve nihayet luğavî kıyas yoluyla istişhâda elverişli bir seviyeye ulaştırılması. Bu unsurlar sayesinde söz konusu şâhitler, Arap dili çalışmalarında muteber kabul edilerek ilmî bir değer kazanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Arap dili
• istişhâd
• şâhit
• uydurma şâhit
• yapay şâhit

Kaynakça

1. Alâylî, Abdullah. Mukaddimetün li dersi lüğati’l-Arab ve keyfe nadau’ el-mu’cem el-cedîd. Kahire: el-Matbaatü’l-Asriyye, ty.
2. Bağdadî, Abdülkâdir. Hizânetü’l-edeb ve lübbü lübâbi lisâni’l-Arab. 13 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 4. Basım, 1998.
3. Cumahî, İbn Sellâm. Tabakatü fuhûli’ş-şuʿarâʾ. 2 Cilt. Cidde: Dâru’l-Medenî, ty.
4. Dervîş, Muhyiddîn. İ’râbu’l-Kur'ân ve beyânihî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 4. Basım, 1994.
5. Ebû Zeyd el-Ensârî. en-Nevâdir fi’l-luga. Beyrut: Dâru’ş-Şurûk, 1981.
6. Ferrâ, Yahya bin Ziyâd. Meâni’l-Kur’ân. 3 Cilt. Kahire: Dâru’l-Mısriyye, ty.
7. İbn Cinnî, Osmân. el-Hasâʾis. 3 Cilt. Kahire: el-Hey’etü’l-Mısriyyeti’l-A’mmeti li’l-Kitâb, 4. Basım, ty.
8. İbn Cinnî, Osmân. Sırru sınâʿati’l-iʿrâb. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.

9. İbn Hâleveyh, Hüseyin b. Ahmed. İʿrâbü selâsîne sûre. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1941.
10. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, 1993.
11. İbn Yaîş, Ebu’l-Beka. Şerhu’l-Mufassal. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
12. İbnü’l-Cezerî, Muhammed b. Muhammed. Neşru’l-kırâʾâti’l-ʿaşr. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğavsânî, 2018.
13. İbnü’l-Enbârî, Abdurrahman bin Muhammed. el-İnsâf fî mesâili’l-hilâf beyne’n-nahviyyîni’l-Basriyyîn ve’l-Kûfiyyîn. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2003.
14. Kaysî, Hasan bin Abdillah. Îdâhu şevâhidi’l-îdâh. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1987.
15. Kılıç, Ramazan - Turan, Mehmet. “Klasik Arap Dil Metodolojisinde Hadislerle İstişhâd: Sîbeveyhi Örneği”. Diyanet İlmî Dergi 60/3 (Eylül 2024), 953-990. https://doi.org/10.61304
16. Kırgız, Mustafa - Jammol, Yaseen. “el-İstişhâd fî’l-luğati’l-arabiyye”. İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (2017), 77-103.
17. Ma’mer bin Müsennâ, Ebû Ubeyde. Mecâzü’l-Kur'ân. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1961.
18. Mustâvî, Abdurrahman. Dîvânu el-İmâm Alî bin Ebî Tâlib. Beyrut: Dâru’l-Marife, 3. Basım, 2005.
19. Müberrid, Muhammed b. Yezîd. el-Muktedab. 4 Cilt. Beyrut: A’lemu’l-Kütüb, ty.
20. Nâyile, Abdülcebbâr. eş-Şevâhidü ve’l-istişhâdü fi’n-nahv. Bağdat: Matbaatü’z-Zehrâ, 1976.
21. Sabbân, Muhammed b. Alî. Hâşiye ʿalâ Şerḥi’l-Üşmûnî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
22. Sîbeveyhî, Ömer bin Osman. el-Kitâb. 3 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 3. Basım, 1988.
23. Suyûti, Abdurrahman bin Ebi Bekr Celâleddin. el-İktirâh fî usûli’n-nahv. Dimeşk: Dâru’l-Beyrûtî, 2. Basım, 2006.
24. Suyûti, Abdurrahman bin Ebi Bekr Celâleddin. el-Müzhir fî ulûmi’l-luğa ve envâ’ihâ. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
25. Şehrî, Abdurrahmân bin Mua’da. eş-Şâhidü’ş-şi’riyyü fî tefsîri’l-Kur’âni’l-Kerim. Riyad: Mektebetü Dâri’l-Minhâc, 2010.
26. Şementerî, Îsâ el-A‘lem. Tahsîlü ʿayni’z-zeheb min maʿdini cevheri’l-edeb fî ʿilmi mecâzâti’l-ʿArab. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1994.
27. Şerîşî, Ahmed bin Abdi’l-mü’min. Şerhu Makâmâti’l-Harîrî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 2006.
28. Taberî, Muhammed bin Cerîr. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. 24 Cilt. Kahire: Dâru Hicr, 2001.
29. Zemahşerî, Mahmûd b. Ömer. el-Mufassal fî sınâʿati’l-iʿrâb. Beyrut: Mektebetü’l-Hilâl, 1993.