Being a Woman in the Diaspora: A Mixed-Methods Study on Turkish Women in Germany in the Context of Spirituality and Social Integration

Öz

This study examines the relationships between spiritual well-being, psychological well-being, and subjective quality of life among women of Turkish origin living in Germany. Situated at the intersection of psychology of religion, migration, and women’s studies, the research focuses on religious and psychological processes shaped within the migration context and aims to explain the role of spirituality in social integration and well-being. The central research question seeks to identify the psychological and social mechanisms through which spirituality is associated with psychological well-being and social integration. A mixed-methods design was employed. In the quantitative phase, 162 Turkish-origin women aged 18–60 living in Germany completed the Spiritual Well-Being Scale for Young Adults (SWBS), Psychological Well-Being Scale (PWBS), and Subjective Quality of Life Scale (SQLS). As normality assumptions were not met, data were analyzed using non-parametric tests, Spearman correlation, and regression analysis. The qualitative phase involved semi-structured interviews with 50 participants in the state of Hesse, analyzed through thematic analysis. Quantitative findings indicate a statistically significant, moderate positive correlation between spiritual well-being and psychological well-being. Spiritual well-being did not directly and significantly predict subjective quality of life. In the regression model, only psychological well-being showed a low but statistically significant predictive association with subjective quality of life. Additionally, levels of well-being vary across some sociodemographic variables such as age, marital status, education, income, and length of residence in Germany. Participants born in Germany showed lower spiritual well-being scores compared with some other residence-duration groups. Qualitative findings reveal that spiritual orientations such as prayer, patience, trust in God (tawakkul), and gratitude function as protective mechanisms against loneliness, uncertainty, and discrimination. Mosques and community associations are identified as “hidden integration spaces” that provide emotional support and access to resources. Overall, the findings suggest that spirituality should be considered together with psychological well-being and quality of life when examining the adaptation experiences of Turkish-origin women in Germany. These results highlight the importance of incorporating spirituality as a cultural and psychosocial dimension in integration policies, spiritual care, and social work practices.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Spirituality
• Migration
• Migrant Women
• Diaspora
• Social Integration
• Psychological Well-Being

Destekleyen Kurum

This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Social and Human Sciences at Ankara University. Participants were informed about the purpose of the study, and their participation was based on voluntary consent. The confidentiality of all collected data was ensured, and the research was conducted in accordance with scientific ethical principles.

Teşekkür

The author would like to thank all participants who voluntarily took part in this study and shared their experiences.

Diasporada Kadın Olmak: Maneviyat ve Sosyal Uyum Bağlamında Almanya’daki Türk Kadınları Üzerine Karma Yöntemli Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma, Almanya’da yaşayan Türk kökenli kadınlarda manevi iyi oluş, psikolojik iyi oluş ve öznel yaşam kalitesi arasındaki ilişkileri incelemektedir. Çalışma, göç bağlamında şekillenen dinî ve psikolojik süreçleri merkeze alarak din psikolojisi, göç ve kadın çalışmaları kesişiminde konumlanmakta; maneviyatın sosyal uyum ve iyi oluş üzerindeki işlevini açıklamayı amaçlamaktadır. Temel araştırma sorusu, maneviyatın psikolojik iyi oluş ve sosyal uyumla hangi psikolojik ve toplumsal mekanizmalar üzerinden ilişkili olduğunu ortaya koymaktır. Araştırma karma yöntemle yürütülmüştür. Nicel bölümde, Almanya’da yaşayan 18–60 yaş aralığındaki 162 Türk kökenli kadına Genç Yetişkinler İçin Manevî İyi Oluş Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Öznel Yaşam Kalitesi Ölçeği uygulanmıştır; veriler normallik sağlanmadığı için parametrik olmayan testler, Spearman korelasyonu ve regresyon analizi ile incelenmiştir. Nitel bölümde ise Hessen eyaletinde 50 katılımcıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler tematik analizle çözümlenmiştir. Nicel bulgular, manevi iyi oluş ile psikolojik iyi oluş arasında orta düzeyde ve anlamlı pozitif bir ilişki olduğunu göstermektedir. Manevi iyi oluş öznel yaşam kalitesini doğrudan ve anlamlı biçimde yordamamıştır. Regresyon modelinde yalnızca psikolojik iyi oluşun öznel yaşam kalitesi üzerinde düşük düzeyde fakat anlamlı bir yordayıcı etkiye sahip olduğu görülmüştür. Ayrıca iyi oluş düzeylerinin yaş, medeni durum, eğitim, gelir ve Almanya’da yaşama süresi gibi sosyodemografik değişkenlere göre bazı boyutlarda farklılaştığı belirlenmiştir. Almanya’da doğan katılımcıların manevi iyi oluş puanlarının bazı gruplara kıyasla daha düşük olduğu görülmüştür. Nitel bulgular ise dua, sabır, tevekkül ve şükür gibi manevi yönelimlerin yalnızlık, belirsizlik ve ayrımcılık karşısında koruyucu bir işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Cami ve dernekler, duygusal destek ve kaynak erişimi sağlayan “gizli entegrasyon alanları” olarak öne çıkmaktadır. Araştırmanın bulguları, Almanya’da yaşayan Türk kökenli kadınların sosyal uyum ve iyi oluş durumunu açıklarken maneviyatın, psikolojik iyi oluşun ve yaşam kalitesinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar entegrasyon politikaları, manevi danışmanlık ve sosyal hizmet uygulamalarında maneviyatın kültürel ve psikososyal bir boyut olarak dikkate alınması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Maneviyat
• Göç
• Göçmen Kadınlar
• Diaspora
• Sosyal Uyum
• Psikolojik İyi Oluş.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından finansal olarak desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu araştırma için gerekli etik kurul izni Ankara Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırmalar ve Yayın Etiği Kurulu’ndan alınmıştır. Araştırma sürecinde katılımcılara araştırmanın amacı hakkında bilgi verilmiş, gönüllülük esasına dayalı olarak katılımları sağlanmış ve elde edilen verilerin gizliliği korunmuştur. Araştırma sürecinde bilimsel etik ilkelerine uyulmuştur.

Teşekkür

Bu araştırmaya gönüllü olarak katılan ve deneyimlerini paylaşan tüm katılımcılara teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Abadan-Unat, Nermin. Bitmeyen Göç: Konuk İşçilikten Ulus-Ötesi Yurttaşlığa. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 4. Basım, 2024.
2. Abdel-Khalek, Ahmed M. “Associations between Religiosity, Mental Health, and Subjective Well-Being among Arabic Samples from Egypt and Kuwait”. Mental Health, Religion & Culture 15/8 (2012), 741-758. https://doi.org/10.1080/13674676.2011.624502
3. Abu-Hilal, Maher vd. “Can Religiosity Boost Meaning in Life and Suppress Stress for Muslim College Students?” Mental Health, Religion & Culture 20/3 (2017), 203-216. https://doi.org/10.1080/13674676.2017.1324835
4. Aflakseir, Abdulaziz. “Religiosity, Personal Meaning, and Psychological Well-Being: A Study among Muslim Students in England”. Pakistan Journal of Social and Clinical Psychology 10/1 (2012), 27-31.
5. Arslan, Sibel. “Türk Yetişkinler İçin Öznel Yaşam Kalitesi Ölçeği Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. International Journal of Social Sciences 8/34 (2024), 328-348. https://doi.org/10.52096/usbd.8.34.20
6. Aydın, Betül. Mülteci Bireylerde Dinî Başa Çıkma, Psikolojik Dayanıklılık ve Travma Sonrası Gelişim. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
7. Aydın, Cüneyd - Kaya, Mevlüt. “Maneviyat ve Öznel İyi Oluş Değişkenlerinin Hayatın Anlamını Yordaması”. Amasya İlahiyat Dergisi 17 (2021), 41-77. https://doi.org/10.18498/amailad.961401
8. Ayten, Ali. “Din ve Sağlık: Bireysel Dindarlık, Sağlık Davranışları ve Hayat Memnuniyeti İlişkisi Üzerine Bir Araştırma”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 13/3 (2013), 7-31.

9. Balcı Arvas, Fikriye. “Peseschkian’ın Psikoterapi Modelinin Manevi Danışmanlık ve Rehberliğe Uyarlanması”. Diyanet İlmî Dergi 60/3 (2024), 1145-1174.
10. Braun, Virginia - Clarke, Victoria. “Using Thematic Analysis in Psychology”. Qualitative Research in Psychology 3/2 (2006), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
11. Coştu, Yakup. Göç ve Din Üzerine. London: Transnational Press London, 2020.
12. Creswell, John W. - Plano Clark, Vicki L. Designing and Conducting Mixed Methods Research. Thousand Oaks, CA: Sage, 3. Basım, 2018.
13. Çalışkan, Şüheda - Dilmaç, Bülent. “Evli Bireylerde Manevi İyi Oluş, Ailede Yılmazlık ve Yaşamın Anlamı Arasındaki Yordayıcı İlişkiler”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/1 (2022), 113-127. https://doi.org/10.33206/mjss.902045
14. Demir, Zekiye. Almanya’da Yaşayan Türk Kadınları: Durumları, Sorunları, Din ve Diyanet Algıları. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2010.
15. Erdoğan, Murat Metin. “Avrupa’da Türkiye Kökenli Göçmenler ve Euro-Turks-Barometre Araştırmaları”. Göç Araştırmaları Dergisi 1/1 (2015), 108-148.
16. Eryücel, Sema. “Yaşam Olayları ve Olumlu Dinî Başa Çıkma”. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10/23 (2013), 251-271.
17. Fidell, Linda S. Using Multivariate Statistics. Boston: Pearson, 6. Basım, 2013.
18. Gündoğmuş, Bekir - Arpaci, İşıl. “Almanya’da Türkiyeli Göçmenlerin Entegrasyon Sürecinde Avrupa Milli Görüş’ün Rolü”. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 3/1 (2019), 133-173. https://doi.org/10.38122/ased.553876
19. Gürbüz, Abdulcelil. “Diasporada Din ve Kimlik: Almanya’daki Genç Türk Göçmenler Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Türk Din Psikolojisi Dergisi 7 (2023), 71-91. https://doi.org/10.59379/tdpd.1251852
20. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 10. Basım, 2013.
21. Ivtzan, Itai vd. “Linking Religion and Spirituality with Psychological Well-Being: Examining Self-Actualisation, Meaning in Life, and Personal Growth Initiative”. Journal of Religion and Health 52/3 (2013), 915-929. https://doi.org/10.1007/s10943-011-9540-2
22. Karaçalı, Mesture - Korkmaz, Sezai. “Psikolojik İyi Oluş, Yaşamda Anlam ve Dindarlık Arasındaki İlişkiler”. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (2023), 128-147. https://doi.org/10.32955/neu.ilaf.2023.9.2.01
23. Karakaş, Ahmet Canan - Koç, Mustafa. “Stresle Başa Çıkma ve Dini Başa Çıkma Yöntemleri Arasındaki İlişkinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 3/3 (2014), 610-631. https://doi.org/10.15869/itobiad.88954
24. Karataş, Zeki - Selçuk, Ozan. “Üniversite Öğrencilerinin Manevi İyi Oluşlarının Açıklanmasında Psikolojik Esneklik ve Çeşitli Demografik Değişkenlerin Rolü”. Üniversite Araştırmaları Dergisi 6/1 (2023), 37-46. https://doi.org/10.32329/uad.1112809
25. Koenig, Harold G. vd. Handbook of Religion and Health. Oxford: Oxford Univ. Press, Nachdr., 2011.
26. Koenig, Harold G. “Religion, Spirituality, and Health: The Research and Clinical Implications”. ISRN Psychiatry, 1-33. https://doi.org/10.5402/2012/278730
27. Özcan, Zeynep. “Mülteci Öğrencilerin Kültürel Uyumları ile Dinî Başa Çıkmaları Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 23/1 (2019), 127-147. https://doi.org/10.18505/cuid.510680
28. Özdoğan, Öznur. “İnsanı Anlamaya Yönelik Bir Yaklaşım: Pastoral Psikoloji”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47/2 (2006), 1. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000054
29. Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press, 1997.
30. Park, Crystal L. “Religion as a Meaning‐Making Framework in Coping with Life Stress”. Journal of Social Issues 61/4 (2005), 707-729. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2005.00428.x
31. Steger, Michael F. - Frazier, Patricia. “Meaning in Life: One Link in the Chain From Religiousness to Well-Being.” Journal of Counseling Psychology 52/4 (2005), 574-582. https://doi.org/10.1037/0022-0167.52.4.574
32. Sucu, Gülistan. “Afganistan (Özbek) Göçmenlerinde Dinsel ve Kültürel Değişim”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 57 (2024), 23-49.
33. Şahin, Ayşe Nur. Psikolojik İyi Oluş ve Maneviyat Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023. https://openaccess.izu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12436/6201
34. Tanriverdi̇, Abdullah - Ulu, Mustafa. “Geçici Koruma Altına Alınan Suriyelilerde Göç, Kültürleşme/Kültürel Uyum ve Din İlişkisi: Kayseri Örneği”. Bilimname 2020/43 (2020), 169-212. https://doi.org/10.28949/bilimname.776819
35. Tayyar, Mahta. Göçmen Kadınların Kültürel Uyum Sürecinde Dinin Rolü Üzerine Bir Araştırma: (Bursa Örneği). Bursa Uludağ Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
36. Telef, Bülent Baki. “Psikolojik İyi Oluş Ölçeği: Türkçeye Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 28/3 (2013), 374-384.
37. Tosyalıoğlu, Mustafa Burak - Albayrak, Ahmet. “Maneviyat ve Ruh Sağlığı: Maneviyat ve Psikolojik İyi Oluş Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 8 (2023), 9-50. https://doi.org/10.56432/tmdrd.1369342
38. Turan, Yahya. “Yalnızlıkla Başa Çıkma: Yalnızlık, Dini Başa Çıkma, Dindarlık, Hayat Memnuniyeti ve Sosyal Medya Kullanımı”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 22/1 (2018), 395-434. https://doi.org/10.18505/cuid.406750
39. Uysal, Veysel vd. “Dinî Başa Çıkma ile Umut, Hayat Memnuniyeti ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki Etkileşim Üzerine Bir Araştırma”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 52/52 (2017), 139-160. https://doi.org/10.15370/maruifd.333535
40. Wink, Paul - Dillon, Michele. “Spiritual Development Across the Adult Life Course: Findings from a Longitudinal Study”. Journal of Adult Development 9/1 (2002), 79-94. https://doi.org/10.1023/A:1013833419122
41. Yiğitbilek, Rumeysa. Genç Yetişkinler İçin Manevî İyi Oluş Ölçeği Geliştirme Çalışması. Ankara: Ankara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.