Araştırma Makalesi

Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği

Sayı: 3 11 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği

Öz

Osmanlı son döneminde neşredilen Beyânülhakk Dergisi II. Meşrutiyet’in ilânı ve matbuat serbestiyetiyle birlikte yüzlerce dergi ve gazetenin ortaya çıktığı, sosyal ve kültürel değişimin İslâmcılık, Garpçılık, Osmanlıcılık, Türkçülük gibi çeşitli grupları doğurduğu ve bu grupların fikriyatının dergi ve gazetelere yansıdığı dönemde basılan uzun soluklu dergilerin en önemlilerindendir. Siyasi çalkantıların zirvede olduğu, toprak kayıplarının yaşandığı bu süreçte dergide din karşıtı akımlara reddiyeler yazılmış, misyonerlere cevaplar verilmiş, dinin vatan savunmasındaki etkisi üzerinde durulmuş, çalışmanın ve emeğin önemi vurgulamıştır. Henüz latinize edilmemiş olan derginin tamamı taranarak Kelâm ile ilgili yazılar tesbit edilmiş, bu yazıların içinden alanımızla ilgili olması münasebetiyle makaleye kaynaklık edecek olan Nasûhîefendizade Ömer Hayri (ö.1912), Elmalılı Hamdi Yazır (ö.1942) ve Ayntepli Edip (ö.1910) gibi müelliflerin yazıları üzerinden Kelâm’ın tarifi-mevzusu-faydaları, isbât-ı vâcib, tevhid-teslis, sıfatlar, Kur’an’ın Tevrat ve İncil ile kıyaslanamayacağı, peygamberin hata ve zelleden korunmuşluğu (Dozy reddiyeleri ve garânîk) mevzuları dikkatimizi çekmiştir. Derginin ele aldığı konular, aslında dönemin Yeni İlm-i Kelâm ihtiyacının bir yansıması olarak klasik Kelâm meselelerinden ziyâde, dışarıdan gelen ve içeriden doğan inanç sarsıntılarına karşı bir kalkan görevi görmüştür. Yazılar dönemin ulemâsının geleneksel mirası, modern fen bilimleri ve aklî istidlâl yöntemleriyle yeniden inşâ ettiğini ve İslâm akîdesini çağın diliyle söylediğini göstermektedir. Derginin bütünü birçok makaleye kaynaklık edecek mahiyettedir. Makalemizde dönemsel olarak Kelâm ile ilgili nelerin yazılıp konuşulduğu, inancımızı tahribe yönelik düşüncelere nasıl cevap verildiği, Batı düşüncesi karşısında itikadımızı korumada nasıl bir yol alındığı gözlemlenmeye çalışılarak bu yazıların bugün karşılaştığımız meselelerde de bize rehberlik edeceği düşünülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Altıntaş, Ramazan-Ahmet Mekin Kandemir. Sabit ile Değişken Arasında Yeni İlm-i Kelâm Hareketi, İstanbul: Rağbet Yayınları, 2022.
  2. Aksekili, Ahmet Hamdi. Garanik Efsanesi, sdl. Ertuğrul Özalp. İstanbul: Bîrun Kültür Sanat Yayıncılık, 2000.
  3. Aksekili, Ahmet Hamdi. “Garânîk Meselesi Hakkında Darü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye Azasından Rasim Efendi'nin Hata-yı Azimi -1”. Sebîlürreşâd 18/455 (Rebiyülahir 1338/Kânunusani 1336), 151-155.
  4. Aksekili, Ahmet Hamdi. “Garânîk Meselesi Hakkında Darü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye Azasından Rasim Efendi'nin Hata-yı Azimi-2. Garânîk Kıssası Naklen ve Aklen Merdûddur”. Sebîlürreşâd 18/456 (Rebiyülahir 1338/Kânunusani 1336), 160-163.
  5. Aksekili, Ahmet Hamdi. “Garânîk Meselesi Hakkında Darü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye Azasından Rasim Efendi'nin Hata-yı Azimi-3. Garânîk Kıssası Naklen ve Aklen Merdûddur”. Sebîlürreşâd 18/457 (Cemaziyelevvel 1338/Şubat 1336), 171-174.
  6. Aksekili, Ahmet Hamdi. “Garânîk Meselesi Hakkında Darü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye Azasından Rasim Efendi'nin Hata-yı Azimi-4. Garânîk Kıssası Naklen ve Aklen Merdûddur”. Sebîlürreşâd 18/458 (Cemaziyelevvel 1338/Şubat 1336), 187-189.
  7. Aksekili, Ahmet Hamdi. “Garânîk Meselesi Hakkında Darü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye Azasından Rasim Efendi'nin Hata-yı Azimi-5”. Sebîlürreşâd 18/462 (Recep 1338/Nisan 1336), 232-235.
  8. Akşehirli Harpûtîzâde Mustafa. “Tevhid, Teslis”. Beyânülhak 167 (Recep 1330/Temmuz 1328), 2938-2939.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kelam

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

11 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

12 Mart 2026

Kabul Tarihi

11 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Yetim, H. (2026). Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği. Mersin İlahiyat Dergisi, 3, 282-302. https://izlik.org/JA64NP23KX
AMA
1.Yetim H. Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği. Mersin İlahiyat Dergisi. 2026;(3):282-302. https://izlik.org/JA64NP23KX
Chicago
Yetim, Hilal. 2026. “Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği”. Mersin İlahiyat Dergisi, sy 3: 282-302. https://izlik.org/JA64NP23KX.
EndNote
Yetim H (01 Haziran 2026) Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği. Mersin İlahiyat Dergisi 3 282–302.
IEEE
[1]H. Yetim, “Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği”, Mersin İlahiyat Dergisi, sy 3, ss. 282–302, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64NP23KX
ISNAD
Yetim, Hilal. “Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği”. Mersin İlahiyat Dergisi. 3 (01 Haziran 2026): 282-302. https://izlik.org/JA64NP23KX.
JAMA
1.Yetim H. Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği. Mersin İlahiyat Dergisi. 2026;:282–302.
MLA
Yetim, Hilal. “Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği”. Mersin İlahiyat Dergisi, sy 3, Haziran 2026, ss. 282-0, https://izlik.org/JA64NP23KX.
Vancouver
1.Hilal Yetim. Osmanlı Son Dönem Kelâm Düşüncesinde Tecdid ve Müdafaa: Beyânülhak Dergisi Örneği. Mersin İlahiyat Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2026;(3):282-30. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64NP23KX

Mersin İlahiyat Dergisi, Mersin Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nin bir dergisidir.