The Relationship between the Religious Culture and Ethics Course, Religiosity, and New Media Literacy

Öz

The widespread expansion of digital communication technologies has significantly transformed individuals’ processes of accessing, interpreting, and evaluating information. This transformation has also affected the circulation of religious knowledge, making it necessary to reconsider the relationship between religious education and new media literacy. The aim of this study is to examine the relationships between high school graduates’ levels of attainment of the general objectives of the Religious Culture and Ethics (RCE) course, their religiosity levels, and their new media literacy levels. The study was conducted using the correlational survey model, one of the quantitative research methods. The sample of the study consisted of 601 high school graduates. Data were collected through the “Scale of Attainment Levels of the General Objectives of the Secondary School Religious Culture and Ethics Course,” the “Religious Attitude Scale,” and the “New Media Literacy Scale.” Descriptive statistics, Pearson product-moment correlation analysis, and multiple linear regression analysis were used in data analysis. The findings revealed a low but significant relationship between the level of attainment of the general objectives of the RCE course and new media literacy. In contrast, no significant relationship was found between religiosity and new media literacy. A moderate and significant relationship was identified between the level of attainment of the general objectives of the RCE course and religiosity. At the sub-dimension level, the most meaningful relationship with new media literacy emerged in the Place of Reason in Religion dimension of the RCE scale. In addition, it was found that the level of attainment of the general objectives of the RCE course significantly predicted particularly the critical consumption dimension of new media literacy. Regression analyses regarding the prediction of religiosity showed that the dimensions of Knowledge about Religion, Internalization, and Perception of Islam made positive significant contributions, whereas the Place of Reason in Religion dimension made a negative significant contribution. In conclusion, the study shows that there is no direct and strong relationship between religious education and new media literacy; however, the dimensions of religious education related to reasoning, questioning, and critical evaluation intersect more meaningfully with new media literacy. This finding suggests that, in the digital age, religious education should be reconsidered not only in terms of transmitting religious knowledge but also in terms of equipping individuals with the capacity to evaluate religious content encountered in digital environments.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Religious Culture and Ethics (RCE)
• Religiosity
• New Media
• New Media Literacy
• Digitalization

Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi, Dindarlık ve Yeni Medya Okuryazarlığı İlişkisi

Öz

Dijital iletişim teknolojilerinin yaygınlaşması, bireylerin bilgiye erişim, anlamlandırma ve değerlendirme süreçlerini önemli ölçüde dönüştürmüştür. Bu dönüşüm, dinî bilginin dolaşım biçimlerini de etkileyerek din eğitimi ile yeni medya okuryazarlığı arasındaki ilişkinin yeniden ele alınmasını gerekli kılmıştır. Bu araştırmanın amacı, lise mezunu bireylerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersi genel amaçlarına erişim düzeyleri ile dindarlık ve yeni medya okuryazarlığı düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini 601 lise mezunu oluşturmaktadır. Veriler, “Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Genel Amaçlarına Erişim Düzey Ölçeği”, “Dini Tutum Ölçeği” ve “Yeni Medya Okuryazarlığı Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimleyici istatistikler, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre DKAB dersi genel amaçlarına erişim düzeyi ile yeni medya okuryazarlığı arasında düşük düzeyde fakat anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Buna karşılık dindarlık ile yeni medya okuryazarlığı arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir. DKAB dersi genel amaçlarına erişim düzeyi ile dindarlık arasında ise orta düzeyde ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Alt boyut düzeyinde yapılan analizlerde, yeni medya okuryazarlığı ile en anlamlı ilişkinin DKAB ölçeğinin Dinde Aklın Yeri boyutunda ortaya çıktığı belirlenmiştir. Ayrıca DKAB genel amaçlarına erişim düzeyinin yeni medya okuryazarlığının özellikle eleştirel tüketim boyutunu anlamlı biçimde yordadığı saptanmıştır. DKAB alt boyutlarının dindarlık düzeyini yordamasına ilişkin analizlerde ise Din Hakkında Bilgi, İçselleştirme ve İslam Algısı boyutlarının pozitif; Dinde Aklın Yeri boyutunun ise negatif yönlü anlamlı katkı sunduğu görülmüştür. Sonuç olarak araştırma, din eğitimi ile yeni medya okuryazarlığı arasında doğrudan ve güçlü bir ilişki olmadığını; buna karşılık din eğitiminin özellikle akıl yürütme, sorgulama ve eleştirel değerlendirme boyutlarının yeni medya okuryazarlığıyla daha anlamlı biçimde kesiştiğini göstermektedir. Bu bulgu, dijital çağda din eğitiminin yalnızca dinî bilgi aktarımı değil, aynı zamanda dijital ortamlarda karşılaşılan dinî içerikleri değerlendirme kapasitesi kazandırma bağlamında da yeniden düşünülmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• DKAB
• Dindarlık
• Yeni Medya
• Yeni Medya Okuryazarlığı
• Dijitalleşme

Kaynakça

1. Aufderheide, Patricia. Media Literacy: A Report of The National Leadership Conference on Media Literacy. Washington, D.C.: Communications and Society Program, The Aspen Institute, 1993.
2. Büyüköztürk, Şener vd. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 2017.
3. Çakmak, Ahmet - Ay, Mustafa Fatih. “Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Genel Amaçlarına Erişim Düzey Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Değerler Eğitimi Dergisi 14/31 (2016), 43-66.
4. Çamdereli, Mete vd. (ed.). Dijitalleşen Din: Medya ve Din 2. İstanbul: Köprü Kitapları, 2015.
5. Çaylı, Zafer. “Dijitalleşmenin Teistik Dinlere Etkisi; İman, İbadet ve Din Dili Problemleri”. Dijital Dönüşüm ve Din. ed. Rıdvan Demir - Hasan Sarı. 151-190. İstanbul: Kitap Dünyası, 2024.
6. Çuhadar, Mustafa. “Dijital Din ve Diyanet”. Dijitalleşen Din. ed. Mete Çamdereli vd. 175-222. İstanbul: Köprü Kitapları, 2015.
7. Faul, Franz vd. “Statistical Power Analyses Using G*Power 3.1: Tests for Correlation and Regression Analyses”. Behavior Research Methods 41/4 (2009), 1149-1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
8. Fidell, Linda S. - Tabachnick, Barbara. Çok Değişkenli İstatistiklerin Kullanımı. çev. Mustafa Baloğlu. İstanbul: Nobel Akademik Yayıncılık, 2015.

9. Field, Andy P. Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. London: Sage Publications Inc, 2018.
10. Furat, Ayşe Zişan. “Din Eğitimi Ekseninde Türkiye’de Medya ve Din Araştırmaları”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 2/1 (2019), 29-51.
11. Gelici, Zehra. “Gençlerin Dini Bilgi Edinmesinde İnternetin Rolü”. Dijital Dünyada Din ve Medya. ed. Mahmut Samar - Ahmet Mekin Kandemir. 141-160. İstanbul: Hikmetevi Yayınları, 2021.
12. Glock, Charles Y. - Stark, Rodney. Religion and Society in Tension. Chicago: Rand McNally & Company, 1966.
13. Gravetter, Frederick J. vd. Essentials of Statistics For The Behavioral Sciences. Boston: Cengage Learning, Tenth edition., 2021.
14. Hobbs, Renee. Digital and Media Literacy: A Plan of Action. Washington, D.C.: Aspen Institute, 2010.
15. Hood, Ralph W. vd. The Psychology of Religion: An Empirical Approach. New York: The Guilford Press, 2018.
16. Hoover, Stewart M. - Nabil Echchaibi (ed.). The Third Spaces of Digital Religion. London: Routledge, 2023. https://doi.org/10.4324/9781003048190
17. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 8. Baskı., 2010.
18. Hökelekli, Hayati. “Gençlik ve Din”. Gençlik, Din ve Değerler Psikolojisi. ed. Hayati Hökelekli. 9-32. Değerler Eğitimi Merkezi yayınları. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi (DEM), 2015.
19. Jenkins, Henry. Convergence Culture. New York; London: New York University Press, 2008.
20. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar ilkler teknikler. Ankara: Nobel, 2018.
21. Kaymakcan, Recep - Hasan Meydan (ed.). Ahlak Değerler ve Eğitimi. İstanbul: Dem Yayınları, 2016.
22. Kellner, Douglas - Share, Jeff. “Toward Critical Media Literacy: Core concepts, debates, organizations, and policy”. Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education 26/3 (2005), 369-386.
23. Koç, Mustafa - Barut, Esra. “Development and Validation of New Media Literacy Scale (NMLS) for University Students”. Computers in Human Behavior 63 (2016), 834-843. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.06.035
24. Korkmaz, Sezai. “Din Bilimlerinde Korelasyon ve Regresyon Analizleri”. Din Bilimlerinde Nicel Yöntem. Teorik Temel, Analiz, Yorumlama ve Raporlama. ed. Ali Ayten. 73-93. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2022.
25. Krejcie, Robert V. - Morgan, Daryle W. “Determining Sample Size for Research Activities”. Educational and Psychological Measurement 30/3 (Eylül 1970), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
26. Livingstone, Sonia. “Media Literacy and the Challenge of New Information and Communication Technologies”. The Communication Review 7/1 (2004), 3-14. https://doi.org/10.1080/10714420490280152
27. Lovink, Geert. Sosyal Medyanın Dipsiz Kuyusu. İstanbul: Otonom Politika, 2017.
28. MEB. DKAB Dersi Öğretim Programı: (İlkokul 4 ve Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, 2018.
29. MEB. DKAB Dersi Öğretim Programı: (Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. Sınıflar). Ankara: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, 2018.
30. MEB. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Ankara, 2010.
31. Menekşe, Ömer. “Dinin Dijitalleşmesi ve Mobil Uygulamalar”. Dijitalleşen Din. ed. Mete Çamdereli vd. 151-174. İstanbul: Köprü Kitapları, 2015.
32. Nazıroğlu, Bayram. “Din Eğitiminin Gerekliliği Açısından Dini Medya Okuryazarlığı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 15/2 (2015), 191-220.
33. Ok, Üzeyir. “Dini Tutum Ölçeği: Ölçek Geliştirme ve Geçerlik Çalışması”. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi 8/2 (2011), 528-549.
34. Önder. “İmam Hatiplerin Tüm Okullara Oranı 13,5”. https://onder.org.tr/. 2022. Erişim 15 Şubat 2023. https://onder.org.tr/tr/Haber/imam-hatiplerin-tum-okullara-orani-135-hb2efb4
35. ÖSYM. “YKS’ye ilk kez 3 milyonun üzerinde başvuru geldi (25.03.2022)”, 2022. https://www.osym.gov.tr/TR,22695/yksye-ilk-kez-3-milyonun-uzerinde-basvuru-geldi-25032022.html Potter, W. James. Media literacy. Los Angeles: SAGE Publications, Eighth edition., 2016.
36. Samar, Mahmut - Ahmet Mekin Kandemir (ed.). Dijital Dünyada Din ve Medya. İstanbul: Hikmetevi Yayınları, 2021.
37. Tüfekçi, Zeynep. “Algorithmic Harms beyond Facebook and Google: Emergent Challenges of Computational Agency”. Colorado Technology Law Journal 13 (2015), 203-218.
38. Yapıcı, Asım. “Dinî Yaşayışın Farklı Görüntüleri ve Dogmatik Dindarlık”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/2 (2002), 75-117.