The Issue of the Sensory Miracles of the Prophet Muhammad in the Context of the Splitting of the Moon: A Comparative Study of al-Mīzān and Min Waḥy al-Qurʾān

Öz

The event of the splitting of the moon mentioned in the first verse of Sūrat al-Qamar has generally been regarded in classical tafsīr literature as a sensory miracle confirming the prophethood of the Prophet Muḥammad. This study aims to examine how this event is interpreted within the framework of modern Shiʿi Qurʾanic exegesis. In this context, the works of two prominent representatives of the modern Shiʿi exegetical tradition ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī (d. 1981), al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān, and Sayyid Muḥammad Ḥusayn Faḍlallāh (d. 2010), Min Waḥy al-Qurʾān are taken as the primary sources, and the event of Shaqq al-Qamar, along with the question of the possibility of sensory miracles, is analyzed comparatively. The main objective of this research is to reveal how the event of the splitting of the moon mentioned in the Qurʾān is interpreted within Shiʿi thought and, through these interpretations, to analyze approaches to the possibility of sensory miracles, thereby contributing to the relevant literature. The study employs documentation and comparative textual analysis methods. The findings indicate that many Shiʿi exegetes, including Ṭabāṭabāʾī, as well as earlier scholars such as al-Ṭūsī and al-Ṭabrisī, accept consistent with the classical exegetical tradition that the verse “The Hour has drawn near and the moon has split” refers to the miracle of the splitting of the moon that occurred during the lifetime of the Prophet. In contrast, Faḍlallāh argues that the verse refers to an event associated with the disruption of the cosmic order on the Day of Judgment. Interpreting the verse from a rational perspective, Faḍlallāh maintains that the event did not literally occur during the Prophet’s time and seeks to substantiate this view through various arguments, thus adopting a critical stance toward literalist interpretations. In this respect, the study highlights the diversity of approaches within contemporary Shiʿi exegesis and contributes to ongoing discussions on the nature and possibility of sensory miracles.

Anahtar Kelimeler

• Tafsīr
• Sūrat al-Qamar
• Miracle
• Shīʿī Tafsīr
• al-Mīzân
• Min Waḥy al-Qurʾân.

Şakku’l-Kamer Hadisesi Özelinde Hz. Peygamber’in Hissî Mûcizeleri Meselesi: el-Mîzân ile Min Vahyi’l-Kur’ân Adlı Eserlerin Mukayesesi

Öz

Kamer sûresinin ilk âyetinde zikredilen ayın yarılması hadisesi klasik tefsir literatüründe çoğunlukla Hz. Peygamber’in nübüvvetini teyit eden hissî bir mûcize olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışma, söz konusu hadisenin modern dönem Şîa tefsir geleneğinde nasıl yorumlandığını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede modern Şîa tefsir ekolünün önde gelen iki temsilcisi olan Allâme Tabâtabâî’nin (ö. 1981) el-Mîzân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı eseri ile Seyyid Muhammed Hüseyin Fadlallah’ın (ö. 2010) Min vahyi’l-Kur’ân adlı tefsiri esas alınarak şakku’l-kamer hadisesi ve buna bağlı olarak hissî mûcizenin nispeti meselesi karşılaştırmalı bir biçimde ele alınmıştır. Araştırmanın temel hedefi, Kur’ân’da yer alan ayın yarılması hadisesinin modern Şiî düşünce çerçevesinde nasıl yorumlandığını ortaya koymak ve bu yorumlar üzerinden Hz. Peygamber’e hissî mûcize verilip verilmediğine dair yaklaşımları analiz ederek literatüre katkı sağlamaktır. Çalışmada dokümantasyon ve karşılaştırmalı metin analizi yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, Tabâtabâî de dâhil olmak üzere Tûsî ve Tabersî gibi birçok Şiî müfessirin klasik yorum geleneğiyle uyumlu biçimde “Kıyamet yaklaştı ve ay yarıldı” âyetinin Hz. Peygamber döneminde gerçekleşmiş olan şakku’l-kamer mûcizesine delâlet ettiğini göstermektedir. Buna karşılık Fadlallah ise söz konusu âyetin kıyamet günü kâinattaki düzenin bozulmasına işaret eden bir olayı ifade ettiğini savunmuştur. Fadlallah’ın âyeti rasyonel bir perspektifle yorumlayarak, şakku’l-kamer hadisesinin Hz. Peygamber döneminde fiilen gerçekleşmediği görüşünü birçok argümanla ispat etmeğe çalıştığı ve literal yoruma mesafeli durduğu tespit edilmiştir. Bu yönüyle araştırma, çağdaş Şiî tefsirdeki yaklaşım çeşitliliğini göstermekte ve mûcizenin imkânı meselesine dair tartışmalara katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Kamer Sûresi
• Mûcize
• Şîa Tefsiri
• el-Mizân
• Min vahyi’l Kur’ân.

Kaynakça

1. Akgün, Hüseyin. “İnşikâk-ı Kamer Hâdisesi (Rivayetlerin Aslu’l-Hadîs ve Hadis Coğrafyası Açısından Ele Alınması)”. Siyer Araştırmaları Dergisi 3 (Aralık 2017), 33-54. https://doi.org/10.56288/siyer.709024
2. Arslan, İhsan. “Hissî Mûcize Olarak Hz. Peygamber’e İsnad Edilen İnşikâku’l-Kamer Hâdisesine Farklı Bir Yaklaşım”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/12 (Aralık 2017), 13-48.
3. Askalânî, Ahmed b. ʿAlî b. Hacer. Fethu’l-Bârî fî şerhi Ṣahîhi’l-Buhârî. Riyad: Dâru’s-Selâm, 2000.
4. Aydın, Mustafa. “Reşid Rıza'nın Mucize Anlayışı Bağlamında İnşikaku'l-Kamer Konusundaki Rivayetleri Tahlil ve Tenkidi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 12/62 (2019), 1703-1709.
5. Azimli, Mehmet. “Şakku’l-Kamer Olayı Çerçevesinde Bazı Tahliller”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 8/4 (2008), 25-40.
6. Azizova, Elnure. “Tihâme”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 46. Cilt. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2012.
7. Bahrânî, Seyyid Hâşim. el-Burhân fî tefsîri’l-Kurʾân. 8. Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-Aʿlâmî li’l-Matbûât, ts..
8. Bebek, Adil. “Kelam Literatürü Işığında Mûcize ve Hz. Muhammed’e Nisbet Edilen Hissî Mûcizelerin Değerlendirilmesi”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 (2000), 121-148.

9. Beyhakî, Ebûbekir Ahmed b. Hüseyin. Delâilü’n-nübüvve. thk. Abdulmutî Kalacî. 7. Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiye, 1988.
10. Bilgin, Recep. “Zayıf Hadis Çeşitleri”. Hadis Usulü. ed. Hikmetullah Ertaş. 111-130. İstanbul: Lisans Yayıncılık, 2023.
11. Cürcânî, Ali b. Muhammed Seyyid Şerîf. Taʿrifât. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1983.
12. Çalışkan, Necmettin. Bilinmeyen Yönleriyle Zemahşerî ve Keşşâf’ta Asıl Anlam Vurgusu. Ankara: Araştırma Yayınları, 2022.
13. Çelikel, Fatih. “İnşikâku’l-Kamer Bağlamında Hz. Muhammed’e (s.a.v.) Kur’ân Dışında Mûcize Verilmediğini Öne Süren Görüşün Metodolojik Tahlili”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 7/2 (Ekim 2023), 643-673.https://doi.org/10.31121/tader.1320848
14. Ebû Caʿfer Muhammed b. el-Hasen b. Ferrûh es-Saffâr el-Kummî. Tefsîru’l-Kummî. thk. Seyyid Tayyib el-Mûsevî. 3. Cilt. Necef: Matbaatü’n-Necef, 1387/1967.
15. Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris. Muʿcemü mekâyîsi’l-luga. thk. Abdüsselâm Muhammed Harun. Beyrut: Dâru’l-Cîl, ts.
16. Erkol, Ahmet. “Hz. Peygamber’in Mu’cizesi Meselesi ve Nübüvvetin İsbatında İnşikak-ı Kamer (Ayın Yarılması) Hâdisesi ile İlgili Bir Değerlendirme”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1999), 261-298.
17. Fadlallah, Muhammed Hüseyin. Min vahyi’l‑Kurʾân. 24. Cilt. Beyrut: Dâru’l‑Melâk, 1998.
18. Fîrûzâbâdî, Muhammed b. Yakûb. el-Kâmûsü’l-muhît. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1998.
19. Gülpâyegânî, Ali er-Rabbânî. el-Kavâʿidü’l-kelâmiyye. Kum: Müessesetü’l-İmâm es-Sâdık, 1389/1969.
20. Hûî, Ebü’l-Kâsım b. Alî Ekber b. Hâşim Mûsevî. el-Beyan fi-tefsîri’l-Kurân. Necef: Frordîn, 1966.
21. İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Taḥrîr ve’t-tenvîr. 30. Cilt. Tunus: Dâru’t-Tûnusiyye, 1984.
22. İbn Cüzey el-Kelbî, Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Abdullah. et-Teshîl li ʿulûmi’t-tenzîl. thk. Abdullah el-Hâlidî. Beyrut: Dâru’l-Erkam b. Ebî’l-Erkam, 1416.
23. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl. Lisânü’l-ʿArab. 15. Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1994.
24. İbn Şehrâşûb, Reşîdüddîn Muhammed b. Alî. Menâkıbü Âli b. Ebî Tâlib. 4. Cilt. Beyrut: Dâru’l-Edvâ, 1991.
25. Kılıç, İsmail. “Üslubu’l-Kur’ân Açısından İnşikâk-ı Kamer Hâdisesi”. Dergiabant 8/1 (01 Mayıs 2020), 251-276.https://doi.org/10.33931/abuifd.715511
26. Kutub, Seyyid. Fî Ẓilâli’l-Kur’ân. 6. Cilt. Kahire: Dâru’ş-Şurûk, 2003.
27. Meclisî, Muhammed Bâkır. Bihârü’l-envâr. 110. Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-ʿArabiyye, 1403/1983.
28. Şerîf el-Murtazâ. ez-Zahîre fî ilmi’l-kelâm. nşr. Ahmed el-Hüseynî. Kum: Müessesetü’n-Neşri’l-İslâmî, 1411/1990.
29. Şerîf el-Murtazâ. Resâilü’ş-şerîf el-Murtazâ. Kum: Dâru’l-Kur’âni’l-Kerim, 1405/1984.
30. Şeyh Müfîd. el-İrşâd. Beyrut: Müessesetü Âl-i’l-Beyt li-İhyâi’t-Türâs, 2008.
31. Şeyh Müfîd. en-Nüketü’l-iʿtikâdiyye. Kum: Mehr Matbaası, 1413/1992.
32. Şîrâzî, Nâsır Mekârim. el-Emsel fî tefsîri kitâbillahi’l-münzel. 30. Cilt. Lübnan: Müessesetü’l-ʿAlâmî li’l-Matbûât, 2013.
33. Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. el-Mîzân fî tefsîri’l-Kurʾân. 22. Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-Aʿlâmî li’l-Matbûât, 1997.
34. Taberî, Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Kurʾân. thk. Abdullah Abdülmuhsin et-Türkî. 25. Cilt. Kahire: Dâr Hacer, 2001.
35. Tabersî, Ebû Alî el-Fazl b. el-Hasen b. el-Fazl. Mecmaʿu’l-beyân fî tefsîrı’l-Kur’ân. 10. Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1997.
36. Tantâvî, Muhammed Seyyid Cevher. et-Tefsîru’l-vasît li’l-Kur’âni’l-Kerîm. 15. Cilt. Kahire: Dâr Nahdeti Mısr, 1988.
37. Tûsî, Ebû Caʿfer Muhammed b. el-Hasen. et-Tibyân fî tefsîri’l-Kurʾân. 11. Cilt. Kum: Müessesetü’n-Neşri’l-İslâmî, 1331/1912.