Narsisistik Eğilimler ile İnançsızlık Arasındaki İlişkide Varoluşsal Öfkenin Aracı Rolü

Öz

Öz Psikolojik işleyişin farklı boyutlarını temsil eden narsisizm, varoluşsal öfke ve inançsızlık, bireyin kendisi ve yaşamla kurduğu ilişki bağlamında birlikte incelenebilecek yapılardır. Bu araştırmanın temel problemi, narsisizm ile inançsızlık arasındaki ilişkide varoluşsal öfkenin aracı bir rol oynayıp oynamadığının belirlenmesidir. Bu doğrultuda, narsisistik eğilimlerin inançsızlıkla ilişkisinin varoluşsal öfke üzerinden nasıl şekillendiği incelenmektedir. Bu araştırmanın amacı, narsisistik eğilimler ile inançsızlık arasındaki ilişkide varoluşsal öfkenin aracı rolünü incelemektir. Araştırma, nicel araştırma deseninde ve ilişkisel tarama modeline uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, kolayda örnekleme yöntemiyle internet üzerinden ve yüz yüze ulaşılan, 18–40 yaş aralığındaki 516 gönüllü genç yetişkin oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında Narsisistik Kişilik Envanteri, Dindar ve Spiritüel Olmama Ölçeği ile Varoluşsal Öfke Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon ve PROCESS Model 4 kullanılarak aracılık analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ulaşılan 516 geçerli anket formunun istatistik analizleri SPSS 25 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular, narsisizm ile inançsızlık arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı, ancak zayıf düzeyde bir ilişki bulunduğunu göstermiştir. Narsisizm ile varoluşsal öfke arasında pozitif ve anlamlı, varoluşsal öfke ile inançsızlık arasında ise pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Aracılık analizi sonuçlarına göre narsisizm, varoluşsal öfkeyi anlamlı biçimde yordamaktadır. Varoluşsal öfke de inançsızlığın anlamlı bir yordayıcısıdır. Varoluşsal öfke modele dâhil edildiğinde narsisizmin inançsızlık üzerindeki doğrudan etkisi istatistiksel olarak anlamsız hâle gelirken, dolaylı etkinin anlamlılığını koruduğu görülmüştür. Bulgular, narsisizm ile inançsızlık arasında varoluşsal öfke üzerinden anlamlı bir dolaylı ilişki bulunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, varoluşsal öfke modele dâhil edildiğinde narsisizm ile inançsızlık arasındaki doğrudan yolun istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Bu bulgular, araştırmanın kesitsel ve ilişkisel deseni nedeniyle nedensel bir aracılık ilişkisi olarak yorumlanmamıştır. Bu araştırmanın, narsisistik eğilimler, varoluşsal öfke ve inançsızlık arasındaki ilişkilerin din psikolojisi literatürü çerçevesinde değerlendirilmesine ve konuya ilişkin yapılacak gelecekteki araştırmalara katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Narsisizm
• İnanç
• İnançsızlık
• Varoluşsal Öfke

The Mediating Role of Existential Anger in the Relationship Between Narcissistic Tendencies and Nonbelief

Öz

Narcissism, existential anger, and nonbelief, which represent different dimensions of psychological functioning, are constructs that can be examined together in the context of individuals’ relationships with themselves and with life. The research problem addressed in this study is that, although the relationship between narcissism and nonbelief has generally been examined directly and descriptively in the psychological literature, the intervening psychological processes that may explain this relationship have not been sufficiently investigated. The aim of this study was to examine the mediating role of existential anger in the relationship between narcissistic tendencies and nonbelief. The study was conducted using a quantitative research design based on a correlational survey model. The sample consisted of 516 volunteer young adults aged 18–40, recruited through convenience sampling using online and face-to-face methods. Data were collected using the Narcissistic Personality Inventory, the Nonreligious–Nonspiritual Scale, and the Existential Anger Scale. Pearson correlation analysis and mediation analysis using PROCESS Model 4 were performed. Statistical analyses of the 516 valid questionnaires were conducted using SPSS 25. The findings revealed a positive and statistically significant, albeit weak, relationship between narcissism and nonbelief. Positive and statistically significant relationships were also found between narcissism and existential anger and between existential anger and nonbelief. Mediation analysis indicated that narcissism significantly predicted existential anger, while existential anger was also a significant predictor of nonbelief. When existential anger was included in the model, the direct effect of narcissism on nonbelief was no longer statistically significant, whereas the indirect effect remained significant. The findings indicate a statistically significant indirect relationship between narcissism and nonbelief through existential anger. Consequently, the direct path between narcissism and nonbelief was found to be statistically nonsignificant when existential anger was included in the model. Given the cross-sectional and correlational design of the study, these findings were not interpreted as evidence of a causal mediation relationship. This study is expected to contribute to the psychology of religion literature by providing a framework for evaluating the relationships among narcissistic tendencies, existential anger, and nonbelief and to inform future research on this topic.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Narcissism
• Nonbelief
• Belief
• Existential Anger

Kaynakça

1. Ahmadi, Vahid - Saeid Ahmadi - Mahnaz Mehrabizade Honarmand - Yadollah Zargar - Nasrin Arshadi - Sare Mirshekar. “The Relationship between Attachment Styles and Narcissism among Students of Shahid Chamran University in Iran”. Procedia - Social and Behavioral Sciences 84 (2013), 215–218.
2. Altun, Rıza. Üniversite Öğrencilerinde Dindarlık ve Narsisizm İlişkisi (Sinop Örneği). Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
3. Ames, Daniel R. - Paul Rose - Cameron P. Anderson. “The NPI-16 as a Short Measure of Narcissism”. Journal of Research in Personality 40/4 (2006), 440–450. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2005.03.002
4. Arslan, Emel. Bağlanma Stilleri Açısından Ergenlerde Erikson’un Psikososyal Gelişim Dönemleri ve Ego Kimlik Süreçlerinin İncelenmesi. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
5. Atay, Salim. “Narsisistik Kişilik Envanteri’nin Türkçe’ye Standardizasyonu”. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 11/1 (2009), 181–196.
6. Berra, Lodovico. “Existential Depression: A Nonpathological and Philosophical-Existential Approach”. Journal of Humanistic Psychology 61/5 (2019), 757–765. https://doi.org/10.1177/0022167819834747
7. Bowlby, John. Attachment and Loss: Vol. 2. Separation: Anxiety and Anger. New York: Basic Books, 1973.
8. Budak, Selçuk. Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2003.

9. Buruk, Pelin. Yetişkin Bağlanması ve Varoluşsal Öfke Arasındaki İlişkide Mentalizasyonun ve Depresyonun Aracılık Etkisi. İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
10. Cihangiroğlu, Necmettin. “Narsistik Kişilik ile Kurumsal Bağlılık Arasında Bir İlişki Var mıdır?”. TAF Preventive Medicine Bulletin 11/2 (2012), 119–126.
11. Cohen, Jacob. Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2. Basım, 1988.
12. Collins, Nancy L. - Stephen J. Read. “Adult Attachment, Working Models, and Relationship Quality in Dating Couples”. Journal of Personality and Social Psychology 58/4 (1990), 644–663.
13. Cragun, Ryan T. - Joseph H. Hammer - Michael Nielsen. “The NonReligious-NonSpiritual Scale (NRNSS): Measuring Everyone from Atheists to Zionists”. Science, Religion and Culture 2/3 (2015), 36–53. https://doi.org/10.17582/journal.src/2015/2.3.36.53
14. Çelebi, Tayfun. Belirsizliğe Tahammülsüzlük, Varoluşsal Öfke, Varoluşsal Şükran ve Psikolojik İyi Oluş Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
15. Deniz, Beyza Naz. Varoluşsal Öfke Ölçeği Geliştirme Çalışması. İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
16. Deniz, Beyza Naz. “Existential Anger: A Scale Development Study.” International Social Sciences Studies Journal 7/84 (2021), 2794–2808.
17. Dubendorff, Sarah J. - Andrew Luchner. Narcissistic Differences in Christian and Nonreligious Individuals. Winter Park, FL: Rollins College, Honors Program Thesis, 2016.
18. Ellis, Havelock. “Auto-Eroticism: A Psychological Study”. Alienist and Neurologist 19/2 (1898), 260–291.
19. Fernandez, Anthony Vincent. “Depression as Existential Feeling or De-Situatedness? Distinguishing Structure from Mode in Psychopathology”. Phenomenology and the Cognitive Sciences 13/4 (2014), 595–612. https://doi.org/10.1007/s11097-014-9374-y
20. Frankl, Viktor Emil. İnsanın Anlam Arayışı. İstanbul: Okuyan Us Yayınları, 2017.
21. Freud, Sigmund. “On Narcissism: An Introduction”. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud. ed. ve çev. James Strachey. 14: 73–102. London: Hogarth Press, 1957. Orijinal yayın tarihi 1914.
22. Fritz, Matthew S. - David P. MacKinnon. “Required Sample Size to Detect the Mediated Effect”. Psychological Science 18/3 (Mart 2007), 233–239. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2007.01882.x
23. Geçtan, Engin. Varoluş ve Psikiyatri. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1990.
24. Geçtan, Engin. Zamane. İstanbul: Metis Yayınları, 2010.
25. Gürsu, Orhan - Çiğdem Apaydın. “Narsizm ile Özgüven Arasındaki İlişkide İslâmî Eğilimin Aracılık Rolü”. Ekev Akademi Dergisi 20/66 (2016), 551–561.
26. Güven, Metin. Narsisizm, Alçakgönüllülük ve Dindarlık İlişkisi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
27. Hayes, Andrew F. Introduction to Mediation, Moderation, and Conditional Process Analysis: A Regression-Based Approach. New York: The Guilford Press, 3. Basım, 2022.
28. Hayta, Akif. “Nesne İlişkileri Kuramı ve Tanrı Tasavvuru Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme”. Değerler Eğitimi Dergisi 8/20 (2010), 39–77.
29. Hermann, Anthony - Robert Fuller. “Trait Narcissism and Contemporary Religious Trends.” Archive for the Psychology of Religion 39/2 (2017), 99–117.
30. İnan, Emine. “Narsisistik Kişilik Örgütlenmesinin Bağlanma Kuramı Çerçevesinde Ele Alınması: Vaka Örneği”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 2/1 (2015), 1–12.
31. İslamoğlu, Ahmet Hamdi - Ümit Alnıaçık. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. İstanbul: Beta Basım Yayım, 5. Basım, 2016.
32. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 32. Basım, 2017.
33. Kartopu, Saffet. “Narsisizmin Dindarlık Eğilimleriyle İlişkisi: Gümüşhane Üniversitesi Örneği”. International Journal of Social Science 6/6 (2013), 625–649.
34. Kernberg, Otto Friedmann. Sınır Durumlar ve Patolojik Narsisizm. çev. Mustafa Atakay. İstanbul: Metis Yayınları, 1999.
35. Kernberg, Otto Friedmann. Aggressivity, Narcissism, and Self-Destructiveness in the Psychotherapeutic Relationship: New Developments in the Psychopathology and Psychotherapy of Severe Personality Disorders. New Haven: Yale University Press, 2004.
36. Kirkpatrick, Lee A. - Phillip R. Shaver. “Attachment Theory and Religion: Childhood Attachments, Religious Beliefs, and Conversion”. Journal for the Scientific Study of Religion 29/3 (1990), 315–334.
37. Kocagöz Uzun, Sadet. Narsisizm ve Dindarlık İlişkisi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
38. Kohut, Heinz. “The Psychoanalytic Treatment of Narcissistic Personality Disorders: Outline of a Systematic Approach”. The Psychoanalytic Study of the Child 23 (1968), 86–113.
39. Kohut, Heinz. The Restoration of the Self. New York: International Universities Press, 1977.
40. Miller, Joshua D. - W. Keith Campbell. “Comparing Clinical and Social-Personality Conceptualizations of Narcissism”. Journal of Personality 76 (2008), 449–476.
41. Näcke, Paul. “Die sexuellen Perversitäten in der Irrenanstalt”. Psychiatrische en Neurologische Bladen 3 (1899), 20–30.
42. Pistole, M. Carole. “Adult Attachment Style and Narcissistic Vulnerability”. Psychoanalytic Psychology 12/1 (1995), 115–126.
43. Sayar, Kemal. Terapi: Kültürel Bir Eleştiri. İstanbul: Timaş Yayınları, 4. Basım, 2013.
44. Sekaran, Uma. Research Methods for Business: A Skill-Building Approach. USA: John Wiley & Sons, 3. Basım, 2000.
45. Sevinç, Kenan - Metin Güven - Tuğba Metinyurt. “Dindar ve Spiritüel Olmama (DİSOL) Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması”. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (2015), 59–86.
46. Smolewska, Kathy - Kenneth L. Dion. “Narcissism and Adult Attachment: A Multivariate Approach”. Self and Identity 4 (2005), 59–68.
47. Taşçı, Faik - Yusuf Bilge. “Anlam Arayışı ve Psikopatoloji: Varoluşsal Öfke ve Savunma Mekanizmalarının Psikolojik Belirtilerle İlişkilerinin İncelenmesi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 10/2 (2021), 1561–1579. https://doi.org/10.15869/itobiad.810952
48. Tillich, Paul. The Courage to Be. New Haven: Yale University Press, 1952.
49. Twenge, Jean M. - W. Keith Campbell. Asrın Vebası: Narsisizm İlleti. çev. Özlem Korkmaz. İstanbul: Kaknüs Yayıncılık, 2010.
50. Ulusal, Rümeysa. Ergenlik Döneminde Narsisizm, Dindarlık ve Sosyal Medya Tutumları İlişkisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
51. Watson, Paul J. - Ralph W. Hood, Jr. - Ronald J. Morris. “Religious Orientation, Humanistic Values, and Narcissism”. Review of Religious Research 25/3 (1984), 257–264.
52. Yalom, Irvin David. Existential Psychotherapy. New York: Basic Books, 1980.
53. Żemojtel-Piotrowska, Magdalena vd. “Beyond Religious Narcissistic Identification: Agnostic and Atheistic Narcissism.” The International Journal for the Psychology of Religion 36/3 (2026), 539–555. https://doi.org/10.1080/10508619.2026.2656828