GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI

Seda Ünlü; Aslıhan Bağcıvan; Bülent Kara

doi:10.55774/mikad.1119383

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI

Öz

Engel durumu, bireyin fiziksel, biyolojik ve zihinsel aktivitelerindeki yetersizliği ifade ederken engellilik, engelli bireye yönelik sosyal etkileşim ve iletişim sonucu ortaya çıkan toplumsal anlamlandırmaları ifade etmektedir. Engellilik, sosyal ilişkiler sonucu ortaya çıkan kültürel bir tanımlamadır. Engelli birey olmanın toplumsal ve kültürel anlamlar ile inşa edildiğini ve Türk kültüründe çeşitli anlamlara tabi olduğunu söylemek mümkündür. Engellilik olgusu, geçmişten günümüze çeşitli olumsuz kültürel anlamlandırmalar ile karşı karşıya gelmiştir. Bu doğrultuda çalışmamızın amacı engellilik olgusuna ilişkin kültürel anlamlandırmaları mercek altına almaktır. Engelli olmanın kültürel olarak ne ifade ettiği sorusundan yola çıkılarak kültürün birtakım öğeleri çerçevesinde engelliliğe yönelik kültürel anlamlar ortaya koyulmuştur. Kültürün parçalarını oluşturan mitoloji, atasözleri ve deyimler, din, edebi eserler, ders kitapları ve sinemada engelliliğin sunumu bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir. Bu unsurlar toplumsal yapı içerisinde kültürel nüveleri barındırmakla beraber aynı zamanda kültürün aktarıcısı rolünü oynamaktadır. Bu noktada ele alınan konu başlıkları çerçevesinde engelliliğin kültürel anlamlarının ortaya koyulması önem teşkil etmektedir. Literatür ışığında gerçekleştirilen çalışmada doküman analizi yapılarak elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan betimsel analiz ile engelli bireylerin çeşitli biçimlerde olumsuz anlamlandırmalara maruz kaldıkları böylece damga ile karşı karşıya kaldıkları belirlenmiştir. Kimi zaman olumsuz kültürel anlamlandırmaların engelli bireyler tarafından kabul edilerek içselleştirildiği böylece sosyal izolasyonla yüz yüze gelindiği elde edilen bulgular arasındadır. Öte yandan engelliliğe ilişkin olumsuz kültürel anlamların kuşaktan kuşağa aktarma yoluyla yeniden üretildiği sonucuna ulaşılmıştır. Ancak tarihsel süreç göz önüne alınmak kaydıyla günümüzde, toplumsal gelişme ve değişmeye bağlı olarak engellilik olgusuna yönelik daha ılımlı yaklaşımların seyredildiği söylenebilir. Son dönemlerde ders kitapları, edebi eserler ve sinema özelinde “aciz, yük, yardıma muhtaç” gibi olumsuz anlamlandırmaların yerini “başarılı olan, güçlü, yetenekli” gibi olumlu anlamlandırmalara bıraktığını söylemek mümkündür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Akgün, M. (2021). Japon Mitolojisinde Kadın İmgesinin Oluşumu. Milel ve Nihal, 18(2), 265-292.
Arslan, A. Çelikkaya, Ş., & Taşbaşı, A. (2016). Türk Kültürü Bağlamında Ağrı İli Alkarısı İnanmaları. Milli Eğitim Dergisi, 45(212), 201-210.
Aydın, A. R., Keskin, İ., & Yelçe, N. Z. (Ed). (2020). Engellilik Tarihi Yazıları. İstanbul Üniversitesi Yayınevi.
Bayram, B. 2006. Oğuz Epik Anlatmaları ve Çuvaş Alp Hikayeleri’nde Kutsal Kurt ve Tepegöz. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 6(1).19-27.
Baybal, S. (2015). Yahudilik ve Hıristiyanlığın Engellilere Bakışı. Mütefekkir Aksaray Üniversitesi İslami Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(4), 275-298.
Baykan, Z. (2000). Özürlülük, Engellilik, Sakatlık Nedenleri ve Korunma, Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi.
Becker, H. S. (2021). Hariciler (Outsiders) Bir Sapkınlık Sosyolojisi Çalışması. (Ş. Geniş ve L. Ünsaldı, Çev.). Ankara: Heretik Yayıncılık.
Burcu, E. (2007). Türkiye’de Özürlü Birey Olma Temel Sosyolojik Özellikleri ve Sorunları Üzerine Bir Araştırma. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.

Burcu, E. (2011). Türkiye'de Engelli Bireylere İlişkin Kültürel Tanımlamalar: Ankara Örneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 28(1), 37-54.
Burcu, E. (2020). Engellilik Sosyolojisi. Ankara: Anı Yayıncılık.
Can, D. Pekpay, C. Hakverdi Can, M. Kaya, G. Avşar Tuncay, A., & Candan S. (2017). İlköğretim Ders Kitaplarında Engellilik. PAU Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(41), 75-89.
Creswell, J. W. (2019). Nitel Araştırmacılar için 30 Temel Beceri. (H. Özcan, Çev.). Ankara: Anı Yayıncılık.
Çakır, Ö. (2002). Sosyal Dışlanma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(3), 83-104.
Çakmak, N. M. (2008). Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Engelli Tanımı Hakkında Bir İnceleme. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 57(2), 51- 62.
Çayır, K. Ergün, M. (2014). Ders Kitaplarında Engellilik. Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Merkezi.
Ekici, M., & Ertem, İ. S. (2019). Çocuk Kitaplarında Engelliler ve Sorunlarının İncelenmesi. Anadolu Kültür Araştırmaları Dergisi (ANKAD), 3(3), 250-264.
Goffman, E. (2020). Damga Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar. (Ş. Geniş, L. Ünsaldı, S. N. Ağırnaslı, Çev.). Ankara: Heretik Yayıncılık.
Güç, A., & Sert, E. (2020). Budizm’de Dört Temel Gerçek, Sekiz Dilimli Yol ve Nirvana. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 5(1), 3-28.
Güloğlu, T. (2021). Değişen Dünyada Sosyal Politika. İstanbul: Ekin Yayınevi.
Demirer, A. (2016). Hesse’nin Doğu Dinlerine Yaklaşımı, Akademik Bakış Dergisi, (53), 318-329.
Freud, S. (2019). Dinin Kökenleri. Ankara: Dorlion Yayınevi.
Kocaömer, Y. (2008). Engelliler Tarihi. Engelsiz Erişim Derneği.
Kağnıcı, G. (2018). Sümer Mitolojisi Enki ve Ninmah Metni Sakatlık Tarihi Açısından Değerlendirme. Tarih İncelemeleri Dergisi, 33(2), 429-450.
Kara, B. (2008). Sosyal Haklar ve Özel Olarak Korunması Gereken Kişiler. (Doktora Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
Kara, B. (2016). Türkiye’de Engelli Bireylerin Yasal Hakları ve Uygulamadaki Yeri. The Journal of Academic Social Science Studies, (48), 249-260.
Kayayı, E. (2007). Özürlüler İçin Verimli Bir İstihdam Politikası Oluşturulması. (Uzmanlık Tezi). T.C Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü, Ankara.
Kıral, B. (2020). Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 170-189.
Macionis, J. J. (2015). Sosyoloji. (V. Akan, Çev.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Marshall, G. (1999). Sosyoloji Sözlüğü. (O. Akınhay, D. Kömürcü, Çev.). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
Neuman, W. L. (2020). Toplumsal Araştırma Yöntemleri Nicel ve Nitel Yaklaşımlar Cilt 2. (Ö. Akkaya, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
Paftalı, E. (2013). Yakın Dönem (1996-2013) Türk Sinemasında Engellilerin Temsili. (Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Eskişehir.
Polat, Ç. S. (2011). Engelli Bireylere İlişkin Kültürel Tanımlamaların Başka Dilde Aşk Filmi Üzerinden İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Reis, Ö. (2020). Kemal Tahir’in Köyün Kamburu Romanına Engelliliğin Sosyal Modelinden Bakmak. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(2), 160-173.
Resmi Gazete. (2009). Milletler Arası Sözleşme.
Resmi Gazete. (2015). Sosyal Hizmet Kuruluşlarında Bakımı Sağlanan Engelli ve Yaşlı Bireylere Harçlık Ödenmesine İlişkin Yönetmelik.
Resmi Gazete. (2019). Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik.
Sever, M. (2003). Köroğlu Destanı Antep Rivayeti, Türk Dünyası Sosyal Bilimciler Dergisi, 24, 65-87.
Simmel, G. (2020). Bireysellik ve Kültür. (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Metis Yayıncılık.
Swartz, D. (2018). Kültür ve İktidar Pierre Bourdieu’nün Sosyolojisi. (E. Gen, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Şimşek, E. (2018). Çukurova’da Anlatılan “Alkarısı” Efsanelerinin Türk Efsaneleri İçerisindekiYeri http://turkoloji.cu.edu.tr/CUKUROVA/sempozyum/semp_1/simsek.pdf Erişim Tarihi: 12.02.2022.
Taşpınar, Y. (2021). Bir Kamu Politikası Alanı Olarak Engellilik ve Türkiye’de Mevcut Durum, 2. Uluslararası 1 Mayıs Sosyal Politikalar ve Bilimsel Araştırmalar Kongresi, 39-55.
Turan, S., & Battal, E. (2017). Japon Kültüründe Engellilik. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi., 17(2), 9-19.
Turan, S. (2020). Engellilik ve Dinler. 2. Baskı, Ankara: Okurakademi Yayıncılık.
Ünal, A. (2010). Türk Çocuk Edebiyatında Engellilerin Temsili (1969-2009). (Yüksek Lisans Tezi). Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Yaralı Akkaya, A. (2018). OtherızatıonIn Language; Descrıptıons Of Dısabılıty In Turkısh Proverbs And Idıoms. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 89-98.
Engelliler.gen.tr. Eski Uygarlık ve Mitolojide Engelliler. https://engelliler.gen.tr/konular/eski-uygarlik-ve-mitolojide-engelliler.5981. Erişim Tarihi: 02.13.2022.
LgLaflaf. 2020. Lilith: Feministlerin Atası, Lohusaların Al Karısı. https://lafgaf.com/lilith-feministlerin-atasi-lohusalarin-al-karisi. Erişim Tarihi: 02.21.2022.
Okuryazarım.com.tr. Demirciler Tanrısı: Hephaistos. https://okuryazarim.com/demirciler-tanrisi-hephaistos/Erişim Tarihi: 01.24.2022.
Stringfixer.com.tr. Engellilik ve Din. https://stringfixer.com/tr/Disability_and_religion. Erişim Tarihi: 03.02. 22. Mitolojiktanrilar.com.tr. 2020. Hephaistos Kimdir? Olimpos Tanrılarının Demircisi., https://mitolojiktanrilar.com/hephaestus-demirci-tanri/. Erişim Tarihi: 01.24.2022.
Milliyet Blog.2012. Tepegöz Destanı., http://blog.milliyet.com.tr/tepegoz-destani/Blog/?BlogNo=369038. Erişim Tarihi: 03.15.2022.
TDK. (2019). https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı. Erişim Tarihi: 10.11.2021.
Türk Dili ve Edebiyatı. 2007. Köroğlu Destanı. https://www.turkedebiyati.org/koroglu-destani.html Erişim Tarihi: 03.14.2022.
Yıldırımsal (K). Turkisnews.com. 2013. Sumerler Çivi Yazılı Tabletlere Göre İlk İnsan Yaratılışı. https://www.turkishnews.com/tr/content/2013/12/03/civi-yazili-tabletlere-gore-ilk-insan-yaratilisi/. Erişim Tarihi: 03.30.2022.
WHO (2011). World Report On Disability. https://www.who.int/disabilities/world_report/2011/report.pdf adresinden alındı. Erişim Tarihi:10.11.2021.
WHO (2015). WHO Global Disability Action Plan 2014-2021. https://www.who.int/publications/i/item/who-global-disability-action-plan-2014-2021 adresinden alındı. Erişim Tarihi: 10.11.2021.
Wikipedia (2021). Hephaistos. https://tr.wikipedia.org/wiki/Hephaistos adresinden alındı. Erişim Tarihi: 21.12. 2021.
https://deyimlersozlugu.tr.gg/ Erişim Tarihi: 27.03.2022.
https://ey-der.com/ana-sayfa/turkiye-ve-dunyada engelliler/#:~:text=D%C3%BCnyada%201%20milyar%20engelli%20birey,15'i%20engelli%20bireylerden%20olu%C5%9Fuyor Erişim Tarihi: 29.03.2022.
https://www.aile.gov.tr/media/78170/eyhgm_istatistik_bulteni_nisan_2021.pdf Erişim Tarihi: 31.03.2022.
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5378-20130425.pdf Erişim Tarihi: 31.03.2022.
https://dspace.ceid.org.tr/xmlui/bitstream/handle/1/718/ekutuphane2.1.9.2.pdf?sequence=1&isAllowed=y Erişim Tarihi: 31.03.2022.
Tanrı katında özel ve fevkalade olmak. 13 Temmuz 2012. https://www.salom.com.tr/arsiv/haber/82780/tanri-katinda-ozel-ve-fevkalade-olmak
Bir ilahiyat problemi olarak Yahudiliğin engellilere bakışı 19 Temmuz 2012 https://www.salom.com.tr/arsiv/haber/83545/bir-ilahiyat-
https://www.aile.gov.tr/media/78170/eyhgm_istatistik_bulteni_nisan_2021.pdf Erişim Tarihi: 31.03.2022.
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5378-20130425.pdf Erişim Tarihi: 31.03.2022.
https://engelsizerisim.com/yazi/engellilertarihi#:~:text=%C4%B0lk%20defa%2016'nc%C4%B1%20y%C3%BCzy%C4%B1lda,da%20g%C3%B6rme%20engelli%20okullar%C4%B1%20a%C3%A7%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F.
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4857.pdf Erişim Tarihi: 15.05.2022.
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.657.pdf Erişim Tarihi: 15.05.2022.
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5369.pdf Erişim Tarihi: 16.05.2022.
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf Erişim Tarihi: 16.05.2022.
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/06/20110608M1-1..pdf Erişim Tarihi: 16.05.2022.
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/01/20150131-9.htm Erişim Tarihi: 16.05.2022.
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/3.5.20169487.pdf Erişim Tarihi: 16.05.2022.
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-2.htm#:~:text=MADDE%202%20%E2%80%93%20(1)%20Bu,ilgili%20s%C4%B1n%C4%B1fland%C4%B1rma%20ve%20%C3%B6l%C3%A7%C3%BCtleri%20kapsar. Erişim Tarihi: 16.05.2022.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Seda Ünlü ^*
0000-0003-2370-3203
Türkiye

Aslıhan Bağcıvan
0000-0002-5836-2675
Türkiye

Bülent Kara
0000-0001-6021-085X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

20 Mayıs 2022

Kabul Tarihi

20 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 6 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.55774/mikad.1119383

IZ

https://izlik.org/JA48EZ22GC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Ünlü, S., Bağcıvan, A., & Kara, B. (2022). GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 6(1), 96-130. https://doi.org/10.55774/mikad.1119383

AMA

1.Ünlü S, Bağcıvan A, Kara B. GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI. MİKAD. 2022;6(1):96-130. doi:10.55774/mikad.1119383

Chicago

Ünlü, Seda, Aslıhan Bağcıvan, ve Bülent Kara. 2022. “GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 6 (1): 96-130. https://doi.org/10.55774/mikad.1119383.

EndNote

Ünlü S, Bağcıvan A, Kara B (01 Haziran 2022) GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 6 1 96–130.

IEEE

[1]S. Ünlü, A. Bağcıvan, ve B. Kara, “GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI”, MİKAD, c. 6, sy 1, ss. 96–130, Haz. 2022, doi: 10.55774/mikad.1119383.

ISNAD

Ünlü, Seda - Bağcıvan, Aslıhan - Kara, Bülent. “GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 6/1 (01 Haziran 2022): 96-130. https://doi.org/10.55774/mikad.1119383.

JAMA

1.Ünlü S, Bağcıvan A, Kara B. GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI. MİKAD. 2022;6:96–130.

MLA

Ünlü, Seda, vd. “GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, c. 6, sy 1, Haziran 2022, ss. 96-130, doi:10.55774/mikad.1119383.

Vancouver

1.Seda Ünlü, Aslıhan Bağcıvan, Bülent Kara. GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI. MİKAD. 01 Haziran 2022;6(1):96-130. doi:10.55774/mikad.1119383

Cited By

Content Analysis of Postgraduate Theses About the Relationship Between Autism Spectrum Disorder and Physical Activity in Türkiye in 2010-2023

Sportive

https://doi.org/10.53025/sportive.1527221

In the shadow of stigmatization: The psychological effects of having a child with special needs on parents in Türkiye: A qualitative research

Journal of Pediatric Nursing

https://doi.org/10.1016/j.pedn.2025.07.021

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK KÜLTÜRÜNDE ENGELLİ ANLAMLANDIRMALARI

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Content Analysis of Postgraduate Theses About the Relationship Between Autism Spectrum Disorder and Physical Activity in Türkiye in 2010-2023

In the shadow of stigmatization: The psychological effects of having a child with special needs on parents in Türkiye: A qualitative research

Dil ve Kültür Bağlamında Türkçede Dil-Konuşma Bozukluğu ve Engelliliği

ANA BABANIN ENGELLİ ÇOCUĞA KARŞI EĞİTİM VE BAKIM YÜKÜMLÜLÜĞÜ: TÜRK MEDENİ KANUNU HÜKÜMLERİ ÇERÇEVESİNDE BİR İNCELEME

Aile Dostu İş Hukuku Uygulamaları Kapsamında Bağımlı Bakım Uygulamaları