Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi

Meryem Arslan

doi:10.55774/mikad.1270650

Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi

Öz

Küçük parçalar anlamına gelen kırıntılar, Türkçenin söz varlığı içerisinde yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Ancak buna rağmen kırıntılar Türk dili incelemelerinde müstakil olarak ele alınmamıştır. Çalışma da hem bu duruma dikkat çekmek hem de bu alana katkı sunmak için yapılmak istenmiştir. Çalışma malzemeleri olarak tarihî Batı Türkçesi tıp metinleri tercih edilmiştir. Çünkü tıp metinlerinde yer alan ilaç tariflerinde kırıntı adlarının sıklıkla kullanıldığı gözlenmiştir. Belge tarama yöntemiyle belirlenen ve analiz edilen verilere göre tıp metinlerinde bitkilerle ilgili kırıntılar daha fazladır. Onu sırasıyla madenler ve hayvanlarla ilgili kırıntılar izlemektedir. Çöp, tılaşe, bürāde gibi sözcükler ortak olarak kırıntıların adlandırılmasında yararlanılmıştır. Bununla birlikte yalnızca bir alana mahsus sözcükler de tespit edilmiştir: bürāde, ıḳlìmiyā, nuḳura, rìze, ṭalḳ, tūbāl sözcüklerinin yalnızca madenlerle; budaḳ, çoḳmar, çubucuḳ, çubuḳ/çupuḳ, daḳìḳ, düvlecük, fulūs, ḫaşeb, ḫaṭab, kesksūn, kerm, ḫennā, ḳoza, kepek, nişāre, nişeste, nuḫāle, odun, ṣaman, sendūs, şevbeşìnì/ şevbeşnì/ şūbeşbenì/ şūbeşbinì/ şūbeşìnì/ şūbeşìn/ şūyeşeynì, tibn, yalnızca bitkilerle; feşşāre yalnızca hayvansal parçalarla ilgili kırıntıları ifade etmek için kullanılmıştır. Sınırlı sayıda ve tek bir alandaki metinler üzerinde yapılan çalışmalarda bile (29 bitkilerle ilgili; 9 madenlerle ilgili; 3 hayvanlarla ilgili) toplamda 41 madde başı belirlenmiştir. Bu sayı ilgili madde başlarının çeşitleriyle birlikte 75’e çıkmaktadır. Bu sayı farklı metinler ve ağızlar üzerinde yapılacak çalışmalarla daha fazla artabilecek özelliktedir. Bunların ortaya çıkarılması Türkçenin söz varlığı çalışmaları başta olmak üzere Türk kültür tarihi, dil tarihi çalışmaları için de katkı sunacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arslan, Meryem (2014). Kitâb-ı Tercüme-i Teõkire-i Dâvûd Fì İlmi’t-Tıbb (Metin-Dizinler-Sözlük), Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Adana.
Demir, Aydın (2010). Hekim Bereket-Hulasa (1-50. Sayfalar) (İnceleme-Metin-Sözlük). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Dinar, Talat (2013), Müderris Hasan Efendi’nin Gâyetü’l-Müntehâ fiTedbiri’l-Merzâ’sı (Hastalıkların Tedavisinde En Son Nokta), (İnceleme-Metin-Dizinler). Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Denizli.
Gümüşatam, Gürkan (2009). Haza Kitâb u Hükema-yı Tertib-i Mualece Adlı Eser Üzerine Bir Dil İncelemesi (İnceleme-Metin-Dizin-Terimler Sözlüğü). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
Kartal, Dursun (2016). Ahmed Bin Bâlî – Mecmaü’l-Mücerrebât (Giriş - İnceleme (Şekil Bilgisi) – Metin - Dizinler [116-166. Varaklar Arası]-Sözlük). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bolu.
Külcü, Melek (2009). Cerrah Mes’ud- Hulasa (Dil Özellikleri – Metin – Dizin). Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Muratoğlu, Murat (2017). Ahmed Bin Bâlî–Mecma‛ü’l–Mücerrebât (Giriş-İnceleme [Söz Varlığı]-Metin-Dizin [166b232a Varaklar Arası]-Sözlük). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bolu.
Önler, Zafer (1981), Celalüddin Hızır (Hacı Paşa) Müntahab-ı Şifa, Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Meryem Arslan ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

24 Mart 2023

Kabul Tarihi

14 Nisan 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 7 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.55774/mikad.1270650

IZ

https://izlik.org/JA68GT79WP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Arslan, M. (2023). Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1-11. https://doi.org/10.55774/mikad.1270650

AMA

1.Arslan M. Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi. MİKAD. 2023;7(1):1-11. doi:10.55774/mikad.1270650

Chicago

Arslan, Meryem. 2023. “Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 7 (1): 1-11. https://doi.org/10.55774/mikad.1270650.

EndNote

Arslan M (01 Haziran 2023) Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 7 1 1–11.

IEEE

[1]M. Arslan, “Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi”, MİKAD, c. 7, sy 1, ss. 1–11, Haz. 2023, doi: 10.55774/mikad.1270650.

ISNAD

Arslan, Meryem. “Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 7/1 (01 Haziran 2023): 1-11. https://doi.org/10.55774/mikad.1270650.

JAMA

1.Arslan M. Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi. MİKAD. 2023;7:1–11.

MLA

Arslan, Meryem. “Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, c. 7, sy 1, Haziran 2023, ss. 1-11, doi:10.55774/mikad.1270650.

Vancouver

1.Meryem Arslan. Tarihî Batı Türkçesi Tıp Metinlerinde Kırıntı (Küçük Parçalar) İle İlgili Söz Varlığı Denemesi. MİKAD. 01 Haziran 2023;7(1):1-11. doi:10.55774/mikad.1270650

Cited By

SÂLİM TEZKİRESİ’NDEKİ AKTAR BİRRÎ BİYOGRAFİSİNDE GEÇEN AKTARLIK TERİMLERİ

Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.15247/devdergisi.1650027