LEYLA ƏLİYEVA POEZİYASINDA ŞEİR VƏZNLƏRİNİN XÜSÜSİYYƏTLƏRİ

Öz

Leyla Əliyeva bədii yaradıcılığında sərbəst şeir şəklinə, Avropa ədəbiyyatında formalaşan elegiyaya və s. nəzm janrlarına müraciət etməsi maraq doğurur. Leyla Əliyeva sərbəst şeir şəklində maraqlı nəzm nümunələri yaratmışdır. “Gedim bir az ağlayım”, “Nədən qəfil pis oldum?” kimi poetik nümunələri ana dilimizdə sərbəst şeir şəklində təqdim edilməkdədir. L.Əliyevanın sərbəst şeir formasında qələmə alınmış poetik nümunələr sərbəst şeir formasının fərqləndirici xüsusiyyətlərini özündə ehtiva etdiyindən sərbəst şeirin müxtəlif növlərində əksini tapmışdır. Şairin “Gedim bir az ağlayım” poetik nümunəsi ana dilimizdə sərbəst şeir şəklində təqdim edilir. Şeirdə eyni bölgülü, 7-lik bölgülü qafiyəli şeir müşayiət olunsa da, şair poetik formanın bəzi formal tələblərindən sərbəst şəkildə yararlanmışdır. Fərdi ovqatın poetik amala çevrilməsini əks etdirən şeirdə ardıcıl təkrarlanan bölgülər eyni heca sayına malikdir. Qafiyələnmə qaydasının sərbəst olması diqqətdən yayınmır: Ürəyimi gizlədim Yastıq altda saxlayım... Yoxsa, çölə tullayım? Yoxsa, gedim mən ağlayım. Avropa ədəbiyyatında formalaşan elegiya janrına müraciət etməsi Leyla Əliyevanın poetik yaradıcılığının janr baxımından zənginliyini əks etdirir. Birinci şәxsin dilindәn təqdim edilən, qarışıq kompozisiyaya malik olan elegiyaya L. Əliyevanın poetik yaradıcılığında rast gəlinməsi təqdirəlayiqdir. L.Əliyevanın qəmli düşüncələrini ifadə edən elegiya babası, Heydər Əliyevə həsr edilib. Şairin babasının ölümü ilə əlaqədar kәdәrini əks etdirən “Elegiya”sında doğma insanın itkisinin necə ağır olması kədər, qəm dolu poetik dillə çatdırılır. Dinlə kədərimin pıçıltısını Mən yaxşı bilirəm ayrılıq nədi!.. Küləklər könlümün qışqırtısını Kaş ki, kainata yaya biləydi. Şairin “Elegiya”sında yalnız Heydər Əliyevin cismən aramızdan ayrılması deyil, onun xalqın yaddaşında yaşaması da lirik misralara dönür.

Anahtar Kelimeler

• Leyla Əliyeva
• poeziya
• bədii yaradıcılıq
• nəzm janrları
• sərbəst şeir şəkli
• elegiya

LEYLA ALİYEVA'NIN ŞİİRLERİNDE ŞİİR TÜRÜNÜN ÖZELLİKLERİ

Öz

Leyla Aliyeva'nın sanatsal çalışmasında serbest şiir türüne, Avrupa edebiyatında oluşan elejiyaya vb. nazım türlerine gönderme yapması ilgi çekmektedir. Leyla Aliyeva serbest şiir tarzında ilginç nazım örnekleri oluşturmuştur. “Birazcık Ağlayayım”, “Neden Ansızın İçim Buruldu?” gibi poetik örnekler anadilimizde serbest şiir halinde sunulmuştur. L. Aliyeva'nın serbest şiir biçimiyle yazdığı poetik örnekler, serbest şiir biçiminin ayırt edici özelliklerini içerdiğinden serbest şiirin farklı türlerine yansımıştır. Şairin “Birazcık Ağlayayım”, poetik örneği ana dilimizde serbest bir şiir şeklinde sunulmuştur. Şiirde aynı ölçülü, 7'li ölçülü kafiyeli bir şiire rastlansa da,şair poetik türün bazı biçimsel gerekliliklerinden özgürce yararlanmıştır. Bireysel modun poetik maksata dönüşmesini yansıtan şiirde, art arda tekrarlanan bölünmeler aynı hece sayısına sahiptir. Kafiye düzeninin serbest oluşu dikkatlerden kaçmıyor: kalbimi sakladım Yastığın altına saklayacağım... Yoksa dışarı atlamalı mıyım? Olmazsa gidip ağlarım. Avrupa edebiyatında şekillenen eleji türüne hitap etmesi Leyla Aliyeva'nın poetik yaratıcılığının tür açısından zenginliğini yansıtıyor. Birinci şahıs tarafından sunulan karışık bir kompozisyona sahip elegiyanın L. Aliyeva'nın poetik yaratılıcılığında rastlanması takdire şayandır. L. Aliyeva'nın hüzünlü düşüncelerini dile getiren ağıt, dedesi Haydar Aliyev'e ithaf edilmiştir. Şairin dedesinin vefatından duyduğu üzüntüyü anlatan “Elegiya”sında bir yakın insanın kaybının ne kadar ağır olduğu hüzün ve keder dolu şiirsel bir dille aktarılır. Kederimin fısıltısını duy Ayrılığın ne olduğunu iyi bilirim! Rüzgarlar kalbimin çığlığı Keşke evrene yayabilseydi. Şairin “Elegiya”sında Haydar Aliyev'in sadece bedenen aramızdan ayrılışı değil, halkın hatırasında yaşaması da lirik mısralara dönüşüyor.

Anahtar Kelimeler

• Leyla Aliyeva
• şiir
• sanatsal yaratıcılık
• şiir türleri
• serbest şiir biçimi
• eleji

Kaynakça

1. anl.az/el/emb/H.Aliyev/bedii_edebiyyat/Elegiya.pdf
2. Ədəbiyyat. (2012). (5-ci siniflər üçün dərslik). Bakı.
3. Ədilli, Şirvani. (2014). Azərbaycan şeirində forma məsələləri. Bakı.
4. Əliyeva, Leyla. (2008). Elegiya // “Azərbaycan” qəzeti. 12 dekabr.
5. Əliyeva, Leyla. (2016). Dünya yuxutək əriyir. Bakı.
6. Əliyeva, Leyla. (2016). Gedim bir az ağlayım. Aydın yol. № 03(62).
7. Həbibbəyli, İsa (2018). Rəsul Rzanın sənət qüdrəti // http://www.anl.az/down/meqale/525/2018/may/592965.htm http://www.manuscript.az/elmies/espdf/ES1-2015.pdf
8. https://cdn.ast.ru/v2/ASE000000000826479/read/full?logo_type=ast#features/14

9. https://modern.az/edebiyyat/76252/leyla-eliyeva-menim-seirim/
10. https://modern.az/news/364282/
11. https://sia.az/az/news/literature/488494.html
12. https://www.kaspiy.az/otkrytoe-okno
13. Kərimli, Teymur. (2015). Ustad Məhəmmədhüseyn Şəhriyar haqqında söz. Elmi əsərlər № 1.
14. Muradoğlu, Nizami. (2017). Yeni şeir şəkli: Layla-elegiya. Folklor və yazılı ədəbiyyat, II kitab. Bakı. Nargis. Leyla Əliyevanın şeirlərində insana sevgi... // https://kulis.az/xeber/edebi-tenqid/leyla-eliyevanin-seirlerinde-insana-sevgi-nargis-yazir-46168
15. Vüqar Əhməd Leyla Əliyevanın şeirini tərcümə etdi... // https://moderator.az/az/read/55160/
16. Алиева, Лейла. Внучка Гейдара Алиева не имеет права на ошибку // https://www.salamnews.org/ru/news/read/225952
17. Джафарова, Т. (2020). Открытое окно. «Литературный Азербайджан» № 3.