Araştırma Makalesi

Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları

Cilt: 9 Sayı: 2 12 Aralık 2025
Milli Kültür Araştırmaları Dergisi Kapak
Milli Kültür Araştırmaları Dergisi
PDF İndir
TR

Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları

Öz

1914 yılında I. Dünya Savaşının başlamasıyla Osmanlı-Rus çatışmaları yeniden alevlendi. 93 Harbi’nin Osmanlı Devletinin yenilgisiyle bitmesi sonucunda Doğu Anadolu bölgesi işgal altındaydı. Bu dönemden başlayarak bölgede Ermeni çetelerinin yaptığı vahşet ve soygunlar dayanılmaz hâle gelmişti. Böyle bir durumda Doğu Cephesinin açılması kaçınılmazdı. Doğu Cephesinde Türk ordusu Ermeni ordusunu bozguna uğratarak 40 yıllık esaretten sonra Kars, Ardahan ve Artvin’i yeniden Türk topraklarına kattı. Bu zaferden sonra Gümrü ve Kars Antlaşmaları, imzalandı. Savaş sırasında ve savaştan sonra Doğu cephesi komutanları hakkında birçok folklor ürünü, ağıtlar, türküler yayılmaya başladı. Savaş sırasında yaşanan göçler, vatan özlemi, ölümler ve ayrılıklar da ağıtlarda, türkülerde kendisine yer buldu. Bundan başka, sözlü edebiyatın gerçek ustaları olan âşıkların dilinden söylenmiş kahraman Türk askeri hakkında, savaş ve millet konularındaki türküler de bölge halk kültürü içerisinde çok önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmada komutanları ile Doğu Cephesi hakkında bölge halkının ürettiği ağıt, şiir ve türkülerden bahsedilecek, âşıkların bu konulara hasrettikleri eserler tarihi olayların akabinde analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alptekin, A. B., Güzel, A. (2010). Geçmişten Günümüze Âşıkların Dilinde Sarıkamış, İstanbul: Omnia Yayınları. Altınkaynak, E. (2002). Sarıkamış Destanı, Ankara: ÜBL Yayınları.
  2. Asker, N. (2019). 93 Harbi Sonrası Ruslara Bırakılmış Topraklarda Devlet Siyaseti ve Halk Ozanları, “19 Mayıs’ın 100. Yıldönümünde Atatürk ve Türk İstiklâli Uluslararası Sempozyumu”. 15-18 Mayıs 2019, Ankara. Bildiriler kitabı. Ankara: Yorum Matbaacılık, 2019. s. 786-800.
  3. Âşık Havasi (1853-1918) / Selimli Halk Şairlerimiz. (2008) / hazırl. E. Tip. Ankara: Bilge Yayınevi, s. 33-34.
  4. Aydemir, O. (1968). Kars Destan ve Koçaklamaları, Türk Folklor Araştırmaları, Ağustos, S. 229, cilt 11, s. 5029-5033.
  5. Boğuşlu, M. (1990). Birinci Dünya Harbinde Türk Savaşları. İstanbul: Kastaş Yayınları.
  6. Çetin, N. (2007). İkram, Mehmet Ali İkram, Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, Ahmet Yesevi Üniversitesi. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. s. 161.
  7. Fidan, S. (2020). Destandan Türküye Dönüşen Bir Metnin Düşündürdükleri: “Karadağ’da Düşman Topu Patlıyor”, ZfWT, Vol 12, S. 1, s. 117‐130.
  8. Halıcı, F. (1992). Âşıklık Geleneği ve Günümüz Halk Şairleri Güldeste, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. Hoş Gelişler Ola Mustafa Kemal Paşa (Efsane Şarkı ve Hikayesi) (10 Ekim 2013). https://www.youtube.com/watch?v=ENZ7tMVaEIA

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Halk Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

12 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

15 Ekim 2025

Kabul Tarihi

2 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.55774/mikad.1804611

IZ

https://izlik.org/JA78NU34EA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Asker, N. (2025). Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 9(2), 31-47. https://doi.org/10.55774/mikad.1804611
AMA
1.Asker N. Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları. MİKAD. 2025;9(2):31-47. doi:10.55774/mikad.1804611
Chicago
Asker, Naile. 2025. “Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 9 (2): 31-47. https://doi.org/10.55774/mikad.1804611.
EndNote
Asker N (01 Aralık 2025) Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 9 2 31–47.
IEEE
[1]N. Asker, “Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları”, MİKAD, c. 9, sy 2, ss. 31–47, Ara. 2025, doi: 10.55774/mikad.1804611.
ISNAD
Asker, Naile. “Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 9/2 (01 Aralık 2025): 31-47. https://doi.org/10.55774/mikad.1804611.
JAMA
1.Asker N. Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları. MİKAD. 2025;9:31–47.
MLA
Asker, Naile. “Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, c. 9, sy 2, Aralık 2025, ss. 31-47, doi:10.55774/mikad.1804611.
Vancouver
1.Naile Asker. Kuzey Doğu Anadolu Halk Şiirinde Doğu Cephesi Komutanları. MİKAD. 01 Aralık 2025;9(2):31-47. doi:10.55774/mikad.1804611

MİLLİ KÜLTÜR ARAŞTIRMALARI DERGİSİ OLARAK TÜRK BİRLİĞİ KONGRELERİNE DESTEĞİMİZ SÜRMEKTEDİR. 


22-24 Aralık tarihlerinde Akdeniz'in İncisi Alanya'da gerçekleşen "V. Uluslararası Akdeniz Bilimsel Araştırmalar Kongresi"  dergimiz MİKAD ve Alanya Belediyesi'nin işbirliği ile gerçekleşmiştir. MİKAD olarak Türk bilim dünyasına katkı sunmaya devam etmekten onur duymaktayız.


DERGİMİZİN TÜRK DÜNYASINA AKADEMİK BAKIŞI

Milli Kültür Araştırmaları Dergisi akademik yayın hayatı, "Turan Kurultayı" sonuçları ile paralel yöndedir ve bu hedefler doğrultusunda yayın yapmaktadır. 

Sonuç bildirgesi ana teması: Köklere inemezseniz göklere yükselemezsiniz..

Hedefi: 21. Yüzyıl Türk Asrı Olacaktır…

Macaristan’ın Başkenti Budapeşte yakınlarında Bugac’ta düzenlenen TURAN KURULTAYI’nda Türk soyundan gelen Macar, Azeri, Avar, Başkurt, Bulgar, Balkar, Buryat, Çuvaş, Gagavuz, Kabardino, Karaçay, Karakalpak, Kazak, Kırgız,Kumuk, Moğol, Nogay, Oğuz, Özbek, Tatar, Tuva, Türkmen, Uygur ve Yakut boyları bir araya gelerek aşağıdaki kararları almıştır…

1) Ümitlerimizi yeşerten Türk Devletler Teşkilatı’nın kurulması memnuniyetle karşılanmıştır.

2) Bütün dünyaya adından bahsettiren Türk Devletler Teşkilatı daha aktif hâle getirilmelidir.

3) Bu bağlamda Türk Devletler Teşkilatının ikinci ve üçüncü halkaları mutlaka kurulmalıdır.

4) Teşkilatın kurulacak ikinci ve üçüncü halkalarında, “Türk Devletler Teşkilatında biz neden yokuz” diyen pek çok devlet gibi, Balkanlar’dan Moğolistan’a, Uyguristan’dan-Kore’ye kadar bütün akraba toplulukları yer almalıdır.

5) Bunun dışında; Özellikle Balkan Türkleri olmak üzere, Kamboçya’dan-Sri Lanka Türklerine, Pakistan ve Himalaya’daki Türklerden, Girit Türklerine, Libya’da ki Türklerden-Irak’taki Türkmenelindeki Türklere, Romanya Türklerinden-Kırım’a, Nijer’de yaşayan Tuaregler’den-Doğu Afrika’da ve Ortadoğu’da yaşayan Osmanlı Türkü’nün torunlarına, Sibirya’dan Kafkaslara, Tacikistan’a kadar hiçbir oba ve aşiretleri dışarıda bırakmadan temsilci alınması zarûrî olmuştur.

6) İşte öyle bir yapıya büründürülecek Türk Devletler Teşkilatı’nın önemli çalışması hâline gelen TURAN KURULTAYI için teklifimiz; bundan böyle dönüşümlü olarak her iki yılda bir diğer Türk Cumhuriyetlerinin birinde, olimpiyat oyunlarıyla, ekonomik ve kültürel oturumlarıyla kısaca her yönüyle icrâ edilmelidir.

7) Bugün Türk Devletler Teşkilâtının kurulması gibi; Turan Birliğini kurma mücâdelesi için, tam 100 yıl önce şehit düştüğü 4 Ağustos 1922’ye kadar, işgaldeki Türk Devletlerini kurtararak TURAN bayrağı altında biraraya getirmek isteyen Enver Paşa unutulmamalıdır. Anıtı dikilmeli, hayatı ve mücadelesi film yapılarak gelecek nesillere aktarılmalıdır.

8)Türk Devletler Teşkilatının bünyesinde ortak ordu, ortak pazar ve ortak parlamento kurulmalı ve üçer aylık dönemlerde Macaristan Parlamentosunda toplanarak yapılan çalışmalar gözden geçirmelidir.

10) Yine TDT bünyesinde Türk Dünyası Stratejik Araştırmalar Merkezi ve Türk Dünyası Araştırmalar Enstitüsü,Türk Dünyası Akademisyenler Birliği, Türk Dünyası Tarım Birliği (hayvancılık dahil), Tür Dünyası Sağlık Teşkilatı ve Türk Dünyası Arama Kurtarma (TÜDAK) kurulmalıdır.

11) Türk Dünyası Ekomomik Formu iki yılda bir Türk Dünyasının kalbi konumundaki Aşkabat’ta yapılmalıdır.

12) Türk Dünyası Bilim Olimpiyatları iki yılda bir Özbekistan’da icra edilmelidir.

13) Türk Dünyası Uzay Araştımaları Enstitüsü kurularak Kazakistan’da her yıl toplanmalıdır.

14) Türk Teknofest Festivali her yıl Türkiye’de yapılmalıdır.

15)Türk Dünyası Yüksek Öğrenim Kurumu kurulmalı, Türk Dünyasındaki üniversitelerin denkliği için üniversitelerde ıslah çalışmaları yapılmalıdır.

16) Türk Dünyası Hekimler Birliği Kurularak her yıl Azerbaycan’da biraraya gelmelidir.

17) Türk Dünyası Bilim Ödülleri düzenlenmeli ve iki yılda bir yapılan Turan Kurultayında sahiplerine takdim edilmelidir.

18) Türk Dünyası Film Festivali ve Türk Dünyası Erovizyon Müzik yarışmaları dönüşümlü olarak Kırgızistan’da birer yıl arayla yapılarak dereceye girenlere ödülleri verilmelidir.

19) Merkezi İstanbul’da olan Türk Dünyası Belediyeler Birliği “iş birliği-güç birliği” kapsamında genişletilerek, en küçük belediyelere kadar bütün Türk Dünyasını kapsayacak şekilde dizayn edilmelidir.

20) Türk Dünyası Kültür, sanat, edebiyat çalıştayları yapılarak Türk Dünyasının ortak değerleri, özellikle Dede Korkut, Nasrettin Hoca, Atilla, Timur, Uluğ Bey, Ali Kuşçu gibi önemli şahsiyetler anlatılmalıdır.

21) “Tarihini bilmeyen milletlerin coğrafyasını başkaları çizer” düsturuyla, Türk Dünyası ortak tarihi yeniden yazılmalıdır. Bunun İçin “Millî Tatihçiler Şurâsı” âcilen kurulmalıdır.

22) Başta Doğu Türkistan olmak üzere Musul-Kerkük, Kıbrıs, Kırım, Batı Trakya gibi Türk Bölgelerinin statüleri uluslararası platformlarda sürekli dile getirilerek, layık oldukları konuma gelene kadar dünya gündeminde kalmaları sağlanmalıdır.

Bütün dünya bilmelidir ki, 21. Yüzyıl Türk Asrı Olacaktır.

Turan Kurultayı Bilim Kurulu


TURAN KURULTAYI SONUÇ BİLDİRGESİ..
Budapeşte, 13.08.2022