Cumhuriyetin Kuruluşu Bağlamında Din-Siyaset İlişkisinin Ontolojik ve Sosyolojik Boyutları

Öz

Bu çalışmanın konusu, din ve siyaset kurumu arasındaki ilişkinin ontolojik ve sosyolojik boyutları üzerine temel bir teorik tartışmadır. Araştırmanın temel motivasyonu, bu iki kurum arasında geçmişten bugüne var olan ilişki ve yakınlığın aslında doğası gereği böyle olduğunu göstermektir. Ancak doğası gereği olan bu ilişkinin olumlanması ya da olumsuzlanması söz konusu değildir. Bu tür bir oluş iddiamızı temellendirmede Antropolog Maurice Godelier’in ilksel kabileler üzerine gerçekleştirdiği katılımcı gözlemler oldukça ciddi veriler sunmaktadır. Bu durum da bize Sosyal ve Kültürel Antropoloji disiplininin insanların ürettiği kurumlar söz konusu olduğunda sosyolojiye ne denli ciddi katkılar sunabileceğini de göstermesi bakımından önemlidir. Ayrıca, bu çalışmada bir örnek olarak din ve siyaset arasındaki ilişkiye Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu üzerinden de bakılmaktadır. Zira bu kuruluş tam da din ve siyaset ilişkisine dair tartışmaların yoğun olduğu önemli bir tarihsel dönemdir. 20. ve 21. yüzyılın Türkiye’sinde din ve siyaset arasındaki ilişkinin temel tartışma minvali de bu iki kurumun birbirinden bağımsız müstakil kurumlar olarak duramamasının sebepleri üzerinedir. Dolayısıyla Cumhuriyetin kurucu kadrolarının bir siyaset yapma biçimi olarak dini değerleri kullanma istencinden uzak duramamasının güncel tartışması bugün de devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din
• Siyaset
• Sosyoloji
• Antropoloji
• Ontoloji.

Kaynakça

1. Aktay, Y. (2006). Türk Dininin Sosyolojik İmkanı: İslam Protestanlığı ve Alevilik. İstanbul: İletişim Yayınları.
2. Arpacı, I. (2019). Dini Milliyetçilik Bağlamında Alevi Siyasallaşması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), doi:10.33437/ksusbd.447028, 31-54.
3. Atacan, F. (1990). Sosyal Değişme ve Tarikat: Cerrahiler. İstanbul: Hil Yayın.
4. Atay, T. (2016). Din Hayattan Çıkar Antropolojik Denemeler (5. b.). İstanbul: İletişim Yayınları.
5. Barkan, Ö. L. (1958). Osmanlı İmparatorluğu’nda Kolonizatör Türk Dervişleri. İstanbul: Hamle Yayınları.
6. Bergson, H. (2013). Ahlâkın ve Dinin İki Kaynağı (2. b.). (M. M. Yakupoğlu, Çev.) Ankara: Doğu Batı Yayınları.
7. Creswell, K. A. (1958). A Short Account of Early Muslim Architecture. İngiltere: Penguin Books.
8. Cündioğlu, D. (1998). Türkçe Kur'an ve Cumhuriyet İdeolojisi (2 b.). İstanbul: Kitabevi Yayıınları.

9. Çelik, Y. (2020) İlk Dönem İslam Tarihinde Siyasi Bir Şahsiyet Olarak Mervân b. Hakem, AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 76-101.
10. Çuçak, M. (2016). İslam Hukuk Literatüründe Dârulislâm ve Dârulharbın Sınırları. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(3), 205-225.
11. Durkheim, E. (2018). Avustralya Totem Sistemi'nde Dinî Hayatın İlk Şekilleri (2. b.). (İ. Er, Çev.) Ankara: Türkiey Diyanet Vakfı Yayınları.
12. Fâtih Sultan Mehmed (2003). Kānûnnâme-i Âl-i Osman. (A. Özcan, Çev.) İstanbul: Çalış Ofset Kitabevi.
13. Gençoğlu, M. (2020). Osmanlı Devleti'nde Yurtdışı Eğitimin Öncüleri, ESOGÜ Tarih Dergisi, 3(2), 6-22.
14. Günay, Ü. (2014). Din Sosyolojisi (12 b.). İstanbul: İnsan Yayınları.
15. İnalcık, H. (1995). "The Caliphate and Atatürk's İnkılap", From Empire to Republic, Essays on Ottoman and Turkish Social History, The Isis Press, İstanbul, ss. 153-165.
16. Kansu, M. M. (1997). Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber (Cilt 2). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
17. Karaca, İ. (2018). İran Ehl-i Hakları. IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu (18-20 Ekim 2018 Ankara) Bildiriler Kitabı. 1, s. 863-870. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Türk Kültürü Açısından Hacı Bektaş-ı Velî Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, 863-870.
18. Koç, N. (2013). Şeyh Sait Ayaklanması. Turkish Studies, 8(2), 153-166.
19. Linke, L. (1937). Allah Dethroned A Journey Through Modern Turkey. London: Contable&Co Ltd.
20. Lütfü Paşa (1991). Âsafnâme. (M. S. Kütükoğlu, Çev.) İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
21. Malinowski , B. (1948). Magic, Science and Religion. Glencoe: The Free Press.
22. Malinowski, B. (2006). The Early Writings of Bronislaw Malinowski. (R. J. Thornton, P. Skalnik, Dü, & L. Krzyzanowski, Çev.) Cambridge: Cambridge University Press.
23. Mardin, Ş. (1992). Bediüzzaman Said Nursi Olayı. İstanbul: İletişim Yayınları.
24. Nasr b. Müzâhim el-Minkari (1990). Vakatü Sıffîn. Beyrut (Thk: Abdüsselam Muhammed Harun): Dâru`l-Cil.
25. Nisbet, R. (2023). Muhafazakârlık Hayal ve Hakikat. (M. Erbay, Çev.) İstanbul: Ketebe Yayınları.
26. Ocak, A. Y. (2009). Türkler, Türkiye ve İslam Yaklaşım, Yöntem ve Yorum Denemeleri (10. b.). İstanbul: İletişim Yayınları.
27. Ocak, A. Y. (2010). Alevi ve Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri (8. b.). İstanbul: İletişim Yayınları.
28. Önkal, A. ve Bozkurt, N. (1993). Cami (Cilt 7). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.
29. Özdemirci, İ. (2022). Fötr Şapkalı Şıh (1 b.). İstanbul: İletişim Yayınları.
30. Ritzer, G. ve Stepnisky, J. (2019). Klasik Sosyoloji Kuramları (10 b.). (H. Hülür, Çev.) Ankara: De Ki Yayınları.
31. Sezer, B. (1981). Toplum Farklılaşmaları ve Din Olayı. İstanbul: İ.Ü.E.F. Yayınları.
32. Şahin, M. C. (2016). Antropoloji ve Din: Tarihsel ve Kuramsal Temeller. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(2), 451-473.
33. Tanrıverdi, A. ve Aktürk, E. (2021). Din ve Kültür İlişkisine Sosyolojik Bir Bakış. International Social Sciences Studies Journal, 7(76), 189-200.
34. Weber, M. (1999). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. (Z. Gürata, Çev.) Ankara: Ayraç Yayınevi.
35. Yaşaroğlu, H. (2014). Sıfîn Savaşı ve Tarihin Gizlediği Bir Gerçek; Ali Muâviye Mütarekesi. Turkish Studies, 9(1), 623-635.