Karacaoğlan Şiirlerinde Atasözlerinin İşlevleri Üzerine Bir İnceleme

Öz

Atasözleri, bir toplumun yüzyıllar boyunca oluşturduğu bakış açısını, hayat anlayışını, değer yargılarını ve bütünüyle yaşam karşısında aldığı tavrı ifade eden en önemli dil hazinelerindendir. Toplumu oluşturan bireylerin ortak dil, anlayış ve kültürlerinin şekillenmesinde, kadim bilgelik örnekleri olan atasözlerinin büyük bir payı vardır. Bir toplumdan yetişen şair ve sanatçılar, mensubu oldukları kültürü daha geniş ve derin bir anlayışla işleyerek ona yeni anlamlar ve işlevler kazandırırlar. Bu makalede, halk şiiri geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olan Karacaoğlan’ın şiirlerinde kullandığı atasözleri, işlevsel yönden incelenmiştir. Araştırma kapsamında, İlhan Başgöz’ün Karac’oğlan, Cahit Öztelli’nin Karacaoğlan Bütün Şiirleri ve Saim Sakaoğlu’nun Karacaoğlan adlı eserleri taranarak, şairin şiirlerinde toplam otuz yedi atasözünün bulunduğu tespit edilmiştir. Karacaoğlan’ın, bu dil ve kültür hazinelerini zaman zaman kendi bağlamından çıkararak, öz düşüncelerini dile getirmek için yeni anlamlar eklediği görülür. Şair, bu bağlamda atasözlerindeki olumlu yargıları olumsuz, olumsuz yargıları ise olumlu biçimlere dönüştürerek onlara yeni anlam ve işlevler kazandırır.

Anahtar Kelimeler

• Karacaoğlan
• atasözü
• şiir
• işlev
• gelenek

Kaynakça

1. Akalın, Ş. H. (2018). Kelimelerin kökenine yolculuk: Yurt, Türkologiya, (2), 36–45.
2. Aksoy, Ö. A. (1988). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1 Atasözleri Sözlüğü. Ankara: İnkılap Kitapevi.
3. Albayrak, N. (2009). Türkiye Türkçesinde Atasözleri. İstanbul: Kapı Yayınları.
4. Avşar, Z. (2017). Aşk Meclisi. Kayseri: İncir Yayıncılık.
5. Bascom, W. R. (2010). Folklorun Dört İşlevi. (Çeviren: Ferya Çalış). Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 2. (Editör: M. Öcal Oğuz ve Selcan Gürçayır). 71-86 Ankara: Geleneksel Yayınları.
6. Başgöz, İ. (2003). Karac’oğlan. İstanbul: Gri Yayın Dizini.
7. Birgören, H. (2011). Âşık Dertli Divânı. Bolu: Bolu Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
8. Dilçin, D. (2000). Edebiyatımızda Atasözleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

9. Eyüboğlu, E. K. (1973). Şiirde ve Halk Dilinde Atasözleri ve Deyimler 1. İstanbul: Doğan Kardeş Matbaacılık.
10. Öztelli, C. (1970). Karacaoğlan Bütün Şiirleri. İstanbul: Milliyet Yayınları.
11. Sakaoğlu, S. (2004). Karacaoğlan. Ankara: Akçağ Yayınları.
12. Tatcı, M. (1990). Yunus Emre Divânı 1 İnceleme. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
13. Türk Dil Kurumu (1998). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
14. Erişim Adresi: https://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=3625