İdeal Hizmetkarlar Olarak Görülen Hadımların Bizans Kültür-Sanat Hayatındaki Yerine İlişkin Kısa Bir Değerlendirme

Hadımlar, tarih boyunca ortak bir özellik olarak birçok medeniyetin hem toplumsal hem de siyasal hayatında etkin bir rol oynamıştır. Farklı amaçlar doğrultusunda insanoğlu tarafından var edilen bu üçüncü kimlik, 1100 yıl gibi uzun bir geçmişe sahip olan, yapısal oluşum bakımından hem Romalı hem de Anadolulu olan Bizans dünyasında da kendince bir yer edinebilmiştir. Merkezi kuvvetin kurulmasında önem arz eden ve sistem içerisinde her sahada belli bir etki oranında varlık gösteren hadımlarla ilgili dönem kaynaklarının ayrıntılı bilgi sunmadığı görülmüştür. Hadımlar ve onların yaşamına ilişkin bilgilere erişimin zor olduğu bu sahada, genel-geçer bilgi birikimine, XX. yüzyıl sonlarında, Bizans sosyal tarihine olan ilginin arttığı dönemle birlikte ulaşılmaya başlanmıştır. Öyle ki iktidarsız erillerin, siyasi anlamda imparatorluk içinde neredeyse imparator kadar iktidar ve yetki kazanmaları, sosyal anlamda belli bir statüde bulunan kişi gruplarını işaret etmeleri gibi pek çok husus, bu yüzyıl sonrasında yapılan çalışmalarla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada; erillerin iktidarsızlaştırılması meselesine tarihsel bir perspektiften bakılmış, Bizans İmparatorluğu’nda iktidarsızlaştırmanın ne zaman ve hangi yöntemler takip edilerek gerçekleştirildiğine değinilmiş, ulaşılan tasvirler üzerinden hareket edilerek hadım edilen kişilerin imparatorluğun siyasi, sosyal, dini yaşamdaki rolü ile kültür-sanat sahasındaki yeri tartışılmaya çalışılmıştır.