Göç ve Medeniyet: Osmanlı Afrika’sında (Libya) Medeniyetin İnşasında Göçmenlerin Rolü

Bugün Libya toprakları içerisinde yer alan Trablusgarp ve Bingazi, 1912 yılında imzalanan Uşi Antlaşması’na kadar geçen dört asır boyunca Osmanlı Kuzey Afrika’sının önemli bir bölümünü teşkil etmiştir. Osmanlı Hükümeti, yerel idareden gelen raporlar doğrultusunda hareket ederek birtakım önlem-ler alma gayreti içerisinde olmuş ve bölgede kalıcı olmak için son ana kadar mücadele vermiştir. Nitekim bölgedeki nüfusu, ekonomiyi, askeri yapıyı güçlendirmek amacıyla yerel idareyle birlikte çeşitli imar ve iskân faaliyetleri yürütülmüştür. Bölgenin aktif hale gelmesi, üretime açılması ve yerli halkın “daire-i medeniyete ithali (medenileşmeleri/uygarlaşmaları)” için özellikle kaybedilen topraklardan gelen göç-menlerin iskânı bir fırsat olarak görülmüş ve bu anlamda çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar neticesinde de bütün zorlu şartlara ve uyum problemlerine rağmen az sayıda göçmen, bölgede tutunmayı başarmış ve Afrika topraklarında birtakım farklılıkları ortaya çıkarmışlardır. Yaşadıkları bölgenin sosyal, kültürel ve ekonomik hayatına bir canlılık ve yenilik getirmişlerdir. Netice itibariyle bu çalışmada, bölgede göçmen iskânıyla hedeflenen ekonomik kalkınma ve yerli halkın “medenileştirilmesi” konusunda devletin attığı adımların ve sonuçlarının incelenmesine; az sayıda göçmenin, bölgenin sosyal, kültürel ve ekonomik hayatına nasıl etki ettiğinin örnekleriyle ortaya konulmasına çalışılmıştır. Bunu yaparken de arşiv belge-leri, resmi ve süreli yayınlar, hatıratlar ve araştırma eserler kullanılmıştır.