Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki
Öz
+lA- eki Türkçede isimden fiil yapım eki görevinde kullanılan en işlek yapım eklerinden birisidir. +lA- eki aynı zamanda üzerine gelen “-n-, -ş-, -t-” fiilden fiil yapım ekleriyle birlikte de kullanılarak +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- biçiminde gramerimizde yer alan ve kullanımını özellikle günümüzde de artırarak devam ettiren bir yapım ekidir. Ekin bu genişlemiş biçimlerle kullanımı konusunda bazı yapıların günümüz Türkçesinde +lA- alt tabanlı kullanımlarıyla karşılanmayıp +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- biçiminde üst tabanlı şekillerle kullanımda olmasından kaynaklı birtakım farklı görüşler gramer kitaplarına yansımıştır. Bu doğrultuda +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- şekillerini bazı araştırmacılar +lAn-, +lAş-, +lAt- biçiminde birleşik bir ek olarak ayrı bir isimden fiil yapımı şeklinde ele alıp değerlendirirken bazı araştırmacılar ise +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- biçiminde üst tabanlı kullanımlar olduğu şeklindeki görüşlerini dile getirmişlerdir. Bu yönüyle dikkatleri üzerine çeken bir ek olarak çalışmamıza konu olan +lA- ekinin ve genişlemiş biçimleri olan +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- şekillerinin Eski Türkçeden günümüze kadar geçen zaman dilimi içerisindeki kullanımları tarihî Türk dili metinleri taranmak suretiyle belirlenmeye çalışılmıştır. Günümüz Türkçesindeki kullanımları belirlemek amacıyla Türkçe Sözlük (Türk Dil Kurumu, 2011) kullanılmıştır. Söz konusu çalışmamızda tarihî Türk lehçeleri kapsamında belirlenen bu kullanımlar neticesinde günümüzle mukayese yoluna gidilerek +lA- alt taban ve +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- üst taban kullanımları üzerinden, +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- şekillerinin birleşik bir ek olarak Türkçenin isimden fiil yapım ekleri içerisinde yer alıp almaması konusunda bir değerlendirme yapmak amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akalın Ş. H. (1995). “+lA- Ekinin Çatı Ekleriyle Kullanılışı Konusundaki Görüşler ve Ekin Yabancı Kaynaklı Kelimelere Getirilişi Üzerine”. Türk Gramerinin Sorunları Toplantısı (22-23 Ekim 1993). Türk Dil Kurumu, Ankara (1995) 92-105.
- Banguoğlu T. (1974). Türkçenin Grameri. Baha Matbaası, İstanbul 1974.
- Baydar A. S. E. (2009). “+lA- Ekinin Kırım Tatar Türkçesindeki Kullanılışı Üzerine”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/17 (2009) 305-314.
- Cin A. (2015). Eski Türkçeden Günümüze Türkçede Doğu Kökenli Kelimeler Üzerine Gelen -lA-; -lAn-; -lAş- ve –lAt- Ekli Yapılar”. The International Conference on the Changıng World and Social Research I (25-28 Ağustos 2015). Viyana, Avusturya, 59-85.
- Cin A. (2016). “Türkçe’nin İsimden Fiil Yapma Eki +La Mıdır? Yoksa +Lan-; +Laş-; +Lat- Mıdır?”. II. Uluslararası Dil, Kültür ve Edebiyat Çalıştayı (8-10 Haziran 2016). Antalya, 1-17.
- Clauson S. G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford 1972.
- Clauson S. G. (2007). “Türkçede Sekizinci Yüzyıldan Önce Kullanılan Ekler”. Çev. U. Özalan. Dil Araştırmaları Dergisi 1/1 (2007) 185-196.
- Deny J. (2012). Türk Dil Bilgisi. Çev. A. U. Elöve. Kabalcı Yayınevi, İstanbul 2012.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2020
Gönderilme Tarihi
29 Mayıs 2020
Kabul Tarihi
23 Haziran 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 10
APA
Cin, A., & Işık, D. (2020). Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 10, 79-115. https://izlik.org/JA69BL97LJ
AMA
1.Cin A, Işık D. Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki. MJH. 2020;10:79-115. https://izlik.org/JA69BL97LJ
Chicago
Cin, Ali, ve Deniz Işık. 2020. “Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki”. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi 10 (Haziran): 79-115. https://izlik.org/JA69BL97LJ.
EndNote
Cin A, Işık D (01 Haziran 2020) Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi 10 79–115.
IEEE
[1]A. Cin ve D. Işık, “Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki”, MJH, c. 10, ss. 79–115, Haz. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA69BL97LJ
ISNAD
Cin, Ali - Işık, Deniz. “Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki”. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi 10 (01 Haziran 2020): 79-115. https://izlik.org/JA69BL97LJ.
JAMA
1.Cin A, Işık D. Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki. MJH. 2020;10:79–115.
MLA
Cin, Ali, ve Deniz Işık. “Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki”. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, c. 10, Haziran 2020, ss. 79-115, https://izlik.org/JA69BL97LJ.
Vancouver
1.Ali Cin, Deniz Işık. Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki. MJH [Internet]. 01 Haziran 2020;10:79-115. Erişim adresi: https://izlik.org/JA69BL97LJ
