Belgelerden Hareketle Bir Restitüsyon Denemesi: Kayseri Karakolhaneleri

Kayseri, Anadolu’daki ticaret ve ulaşım yollarının kavşak noktasında yer alması bakımından tarihin hemen her devrinde önemli bir kent olmuştur. 19. yüzyıla gelindiğinde ticari hareketliliğini büyüterek sürdüren kentin nüfus artışına paralel, güvenlik ihtiyacı da çoğalmıştır. Aynı yüzyılda Osmanlı Devleti, büyük bir değişim ve dönüşüm sürecine girerek devlet kurumlarında yapısal reformlar gerçekleştirmiştir. Bunlardan bir tanesi de idari reformlardır. Bu kapsamda şehirlerin güvenliğinin sağlanmasındaki dağınık yapı ortadan kaldırılmış ve merkeziyetçi yapıya geçilmiştir. İlk olarak başkent İstanbul’da yürürlüğe konan reformlar, taşrada daha sonra başlamıştır. Bu çalışmada, bir taşra şehri olan Kayseri’de, idari reformlar sonucunda kurulan Emniyet Teşkilatı ve teşkilat mensuplarının görev yaptığı karakolhanelerin inşa süreci ortaya konulmuştur. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yaptığımız çalışmalarda, şehirde karakolhanelerin varlığı tespit edilmiştir. Yapılan kaynak taraması ve arazi çalışmasında bu karakolhanelerin günümüze ulaşmadığı, hatta araştırmacılar tarafından bilinmediği anlaşılmıştır. Arşiv belgelerinde karakolhanelere nerede, neden ihtiyaç duyulduğu, kaç personelin görev yapacağı gibi bilgilerin yanında, sosyo-ekonomik yapıya dair veriler de bulunmaktadır. Belgeler içerisindeki keşif ve rayiç defterleri ise bir karakolhanenin yapım sürecini açıkça anlatmaktadır. Defterlerdeki bilgilerden hareketle, Kayseri’de tip proje olarak inşa edilmesi planlanan karakolhanelerin restitüsyon çizimi ortaya çıkarılmıştır. Bu çizime göre karakolhanelerin, başkent İstanbul’dakiler ile kıyaslandığında işlevsel, küçük ve bezemesiz binalar olduğu anlaşılmıştır