Gaziantep Arkeoloji Müzesi'ndeki Hellenistik Unguentariumların Tipolojik ve Kronolojik Analizi

Öz

Bu çalışma, Gaziantep Arkeoloji Müzesi'nde bulunan 22 unguentarium üzerine odaklanmaktadır. Hellenistik Dönem'e tarihlenen bu unguentariumlar Fusiform tipine sahiptir. Ayak, kaide ve gövde yapıları gibi belirgin analojik özellikler göz önüne alınarak beş alt gruba ayrılmışlardır. Benzerlikler değerlendirilmiş, aynı zamanda çeşitli yönlerden farklılıklar da analiz edilmiştir. Unguentariumların kahverengi, kırmızı, pembe ve bu tonlarda çeşitli hamur renklerine sahiptir. Bazı örneklerin kil yapıları sık dokulu ve gözeneksiz bir yapıya sahipken, diğerleri daha yumuşak ve kırılgan bir yapı sergilemektedir. Bağış, satın alma veya el koyma yoluyla edinilen bu unguentariumların kesin bağlamsal verilerden yoksun olması, bulundukları yerlerle ilgili bilgi eksikliğine yol açmıştır. Kronolojileri, Anadolu, Ana Yunanistan ve Adalar'daki benzer örneklerle yapılan karşılaştırmalar yoluyla belirlenmiştir. Ancak, sınıflandırılan unguentariumların uzun dönemler boyunca örtüşen kullanımları, kesin tarihler belirlemeyi zorlaştırmıştır. Genel anlamda, unguentariumlar MÖ 4. yüzyılın ikinci yarısı ile MÖ 1. yüzyılın ilk yarısı arasında tarihlendirilmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, söz konusu unguentariumları arkeoloji camiasına tanıtmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Unguentarium
• Fusiform
• Gaziantep Arkeoloji Müzesi
• Hellenistik Dönem

Typological and Chronological Analysis of Hellenistic Unguentaria in the Gaziantep Archaeological Museum

Öz

This study focuses on 22 unguentaria housed in the Gaziantep Archaeological Museum. Most of these unguentaria, dated to the Hellenistic Period, fall under the Fusiform type. Considering their distinctive morphological features such as the foot, base, and body structures they were classified into five subgroups. While similarities were evaluated, differences in various aspects were also analyzed. Clay analyses could not be conducted, but it was observed that the unguentaria exhibit diverse paste colors, including brown, red, pink, and their tones. Some examples are tightly textured and non-porous, whereas others display a softer and more fragile structure. These unguentaria, acquired through donations, purchases, or confiscations, lack definitive contextual data, and information regarding their exact findspots remains insufficient. Their chronology was determined by drawing analogies with similar examples from Anatolia, Mainland Greece, and the Islands. However, the overlapping usage of the classified unguentaria over long periods made it challenging to assign precise dates. Broadly speaking, the unguentaria are dated between the second half of the 4th century BCE and the first half of the 1st century BCE. The primary aim of this study is to introduce these unguentaria to the archaeological community.

Anahtar Kelimeler

• Unguenteria
• Gaziantep Archaeological Museum
• Hellenistic Period

Kaynakça

1. Ahrens A. Kozal E. Kümmel C. Laube I. & Novák M. 2008, “Sirkeli Höyük-Kulturkontakte in Kilikien Vorbericht über die Kampagnen 2006 und 2007 der deutsch-türkischen Mission”. Istanbuler Mitteilungen 58, 67-107.
2. Anderson-Stojanovıć V. R. 1987, “The Chronology and Function of Ceramic Unguentaria”. American Journal of Archaeology 91/1, 105-122.
3. Aydın S. 2019, “Olba Kazılarında Bulunan Geç Antik Dönem Unguentariumlar”. Seramik Araştırmaları Dergisi 97-135.
4. Aydın-Tavukçu Z. 2006, Parion Nekropolü 2005 Yılı Buluntuları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi. Erzurum.
5. Baldıran A. 2015, “Stratonikeia'dan Rulet Bezemeli Unguentariumlar”. Eds. C. Şimşek, B. Duman & E. Konakçı, Mustafa Büyükkolancı'ya Armağan. İstanbul, 71-83.
6. Baldıran A. 2016, “Roulette Decorated Hellenistic Unguentaria From Stratonikeia”. Eds. S. Japp & P. Kögler, Tracking the Development of Pottery from the Late Classical to the Early Imperial Periods. Proceedings of the 1st Conference of IARPotHP, Berlin, 359-369.
7. Bilgin S. 2018, “Perge’de Bulunmuş Geç Roma Dönemi Damgalı Unguentariumları”. Eds. T. Kahya, A. Özdizbay, N. Tüner-Önen & M. Wilson, Uluslararası Genç Bilimciler Buluşması II: Anadolu Akdenizi Sempozyumu, Antalya, 117-132.
8. Blegen C. W. Palmer H. & Young R. S. 1964, The North Cemetery (Corinth 8). New Jersey.

9. Bruneau P. 1970, “Tombes d'Argos”. Bulletin de Correspondance Hellénique 94/2, 437-531.
10. Bucovala M.1967, Necropole elenistice la Tomis. Constanta.
11. Camili A. 1997, “Note Per Una Tipologia Dei Balsamari Romani A Fondo Piatto”. AEspA 70, 125-148.
12. Civelek A. 2001, Tralleis Nekropolisi Buluntuları Işığında Hellenistik ve Roma Dönemi Seramiği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi. İzmir.
13. Demir A. 2020, “Giresun Müzesi’nde Bir Grup Pişmiş Toprak Unguentarium”. Arkeoloji Dergisi 25, 131-147.
14. Doğan T. & Lebe F. 2021, “Group of Unguentaría Preserved at the Kahramanmaraş Museum: Chronological Value of the Changes in Form”. Ed.O. Dumankaya, Arkeolojik Küçük Buluntular: Pişmiş Toprak, Metal, Kemik, Cam ve Taş Eserler. Kahramanmaraş, Doruk Yayınları, 354-393.
15. Doğan T. 2022, “Unguentaria in the Edirne Arhaeology and Etnography Museum”. Arkeoloji Dergisi 28, 149-179.
16. Dotterweich U. 1999, Unguentarien mit kuppelförmiger Mündung aus Knidos. (Knidos Studien Band I), Möhnesee.
17. Drougou S. 1991, Hellenistic Pottery from Macedonia. Thessaloniki.
18. Dufková M. 1974, “Unguentaria”, Anatolian Collection of Charles University. (Kyme 1), Ed. J. Bouzek, Praha, 83-85.
19. Dusenbery E. B. 1998, Samothrace: The Nekropoleis. Princeton.
20. Dündar E. 2008, Patara Unguentariumları. 8Patara IV/1). İstanbul.
21. Erol A. F. & Tamer, D. 2018, “Fatsa/Cıngırt Kayası 2012-2014 Sezonu Kazılarından Ele Geçen Unguentariumlar”. SEFAD 39, 267-292.
22. Fırat M. 2012, “Isparta Müzesi Seramik Koleksiyonu: Unguentaria”. Eds. B. Hürmüzlü, M. Fırat & A. Gerçek, I. Uluslararası Pisidia Araştırmaları Sempozyumu, Isparta, 294-311.
23. Goldman H. 1950, Excavation at Gözlü Kule, Tarsus: The Hellenistic and Roman Periods. Princeton.
24. Gürler B. 1994, Metropolis’in Hellenistik Dönem Seramiği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi. İzmir.
25. Hayes J. W. 1971, “A New Type of Early Christian Ampulla”. British School at Athens 66, 243-248.
26. Hayes J. W. 2008, Roman Pottery Fine-Ware Imports (The Athenian Agora 32). Princeton N.J.
27. Hellström P. 1965, Labraunda Pottery of Classical and Later Date Terracotta Lamps and Glass. II/1, Lund.
28. Jovanović J. 2014, “Hellenistic ware from Salona-unguentari”. Ed. G. Németh, Miscellanea Historiae Antiquitatis: Proceedings of The First Croatian-Hungarian PHD Conference on Ancient History. Budapest 89-110.
29. Kasapoğlu H. 2008, Parion 2006 Yılı Seramik Buluntuları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi. Erzurum.
30. Katsioti A. & Mastrochristos N. 2018, “Aspects of Pilgrimage in the Eastern Mediterranean During the Early Byzantine Period. Archaeological Evidence from Rhodes”. (Eds. D. Ariantzi & I. Eichner), Für Seelenheil und Lebensglück: Das byzantinische Pilgerwesen und seine Wurzeln. Mainz, 83-95.
31. Khairy N. I. 1980, “Nabatean Piriform Unguentaria”. The Bulletin of the American Schools of Oriental Research 240, 85-91
32. Körsulu H. 2011, “Nagidos Unguentariumları”. Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi 14, 69-86.
33. Kurtz D. C. & Boardman J. 1971, Greek Burial Customs. Ithaca, Cornell University Press, New York.
34. Laflı E. 2003, Studien zu Hellenistischen, Kaiserzeitlichen und Spätantikfrühbyzantinischen Tonunguentarien aus Kilikien und Pisidien (Südtürkei): Der Forschungsstand und eine Auswahl von Fundobjekten aus den Örtlichen Museen. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Universität zu Köln. Köln.
35. Laflı E. 2012, “Roman and Late Roman Terracotta Unguentaria: 1988–2005”. Eds. C. S. Lightfoot & E. A. Ivison. Amorium Reports 3: The Lower City Enclosure. Finds Reports and Technical Studies. İstanbul. 181-192.
36. Lebe F. 2022, “Kyme İDÇ Nekropolisi’nden Bir Mezar Konteksti”. Arkeoloji Dergisi 29, 143-163.
37. Lebe F. 2024, Kyme İDÇ Nekropoü ve Buluntuları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir.
38. Mitsopoulos-Leon V. 1991, Forschungen in Ephesos IX 2/2: Die Basilika am Staatsmarkt in Ephesos Kleinfunde: Keramik Hellenistischer und Römischer Zeit. Wien.
39. Özdilek B. 2016, “2009-2012 Andriake Kazılarından Ele Geçen Unguentarium, Şişe, Lykion ve Mortar Örnekleri”. Olba 29, 217-265.
40. Öz E. 2022, “Diyarbakır Arkeoloji Müzesi’nden Bir Grup Pişmiş Toprak Unguentarium”. SRMKA 4, 51-75.
41. Özhanlı M. & Fırat M. 2011, “Side Unguentariumları Işığında Dinin Kapların Kullanım Alanları Üzerindeki Etkileri”. SDÜ Sosyal Bilimler Dergisi 23, 7-30.
42. Özüdoğru Ş. & Dündar E. 2007, “Kibyra Geç Roma-Erken Doğu Roma Dönemi Mühürlü Unguentariumları”. Olba 15, 145-177.
43. Robinson H.S. 1959, Pottery of The Roman Period: Chronology (The Athenian Agora 5). Princeton N.J.
44. Rotroff S.I. 1997, Hellenistic Pottery: Athenian and Imported Wheelmade Table Ware and Related Material (The Athenian Agora 29/1). Princeton N.J.
45. Rotroff S.I. 2006, Hellenistic Pottery: The Plain Wares (The Athenian Agora 33). Princeton N.J.
46. Saraçoğlu A. 2011, “Hellenistic and Roman Unguentaria from The Necropolis of Tralleis”. Anadolu/Anatolia 37, 1-42.
47. Slane K. W. & Jones R. E. 1980, “A Tiberian Pottery Deposit from Corinth”. Hesperia 49/2, 135-177.
48. Slane W. K. 2017, Tombs, Burials, and Commemoration in Corints’s Nothern Cemetery. (Corinth 21), Princeton.
49. Smetana-Scherer R. 1982, “Spatklasische und hellenistische Keramik”. Eds. E. Walter-Karydi, W. Felten & R. Smetana-Scherrer, Ostgriechische Keramik. Lakonische Keramik. Attische schwarzfigurige und rotfigurige Keramik. Spätklassische und hellenistische Keramik. (Alt-Agina II.1), Mainz/Rhein, 56-91.
50. Sönmez B.E. 2015, “Nevşehir Müzesi’nde Bulunan Pişmiş Toprak Unguentariumlar”. International Eskişehir Terra Cotta Symposium/9. Uluslararası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu, 5-20 Eylül 2015, Eskişehir, 261-279.
51. Şimşek C. & Duman B. 2007, “Laodikeia’da Bulunan Geç Antik Çağ Unguentariumları”. Adalya 10, 285-307.
52. Telli E. 2019, “Unguentarium As A Ceramic Vessel”. Ed. S. Yiğit, 1st International Aromatic Plants and Cosmetics Symposium. 3-6 October 2019, Iğdır, 18-23.
53. Temur A. & Kaya B. 2022, “Samsun Müzesi’nde Bulunan Hellenistik ve Roma Dönemi Unguentariumları”. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 8/16, 433-465.
54. Thompson H. A. 1934. “Two Centuries of Hellenistic Pottery”. Hesperia 3/4, 311-476.
55. Tuluk G. G. 1999, “Die Unguentarien im Museum von Izmir”. Anatolia Antiqua 7, 127-166.
56. Vessberg O. & Westholm A.1959, The Swedish Cyprus Expedition, 4/3: The Hellenistic and Roman Periods in Cyprus. Stockholm.
57. Yıldız V. 2016, “Akhisar Arkeoloji Müzesi’nde Bulunan Unguentariumlar”. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi 14/1, 1-24.