Production Areas of the Eastern Necropolis of Side: Preliminary Evaluations of Ceramic Finds and Usage Phases

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 121 - 151, 30.12.2025

Serap Akca , Dilek Şen

Öz

The Eastern Necropolis of Side Ancient City is located just outside the early defensive line of the settlement, along the eastern coastal strip of the city. Over time, the necropolis area became covered by a thick layer of sand, which has limited the visibility of architectural remains on the surface. However, a short-term surface survey conducted in the area enabled the identification of dense archaeological finds in 11 closely situated zones, especially in the southwestern section. Ceramic fragments constitute the largest group among these finds, alongside various materials such as marble chips, tesserae, architectural elements, glass fragments, iron nails, and coins. Additionally, evidence related to production activities, including ceramic and iron slags, furnace plaster fragments, polishing and shaping tools, and misfired ceramic samples, were also documented. Particularly, this latter group of finds demonstrates that the area functioned as one of the active production zones within the city. This study focuses on the typological, chronological, and functional evaluation of ceramic finds from these 11 different areas, aiming to determine the usage phases of the site. Furthermore, through the remains associated with production processes, the study seeks to provide data on the role and function of these necropolis zones within the production-consumption dynamics of the city of Side.

Anahtar Kelimeler

Side , Ceramics , Ceramic Production , Late Antique-Early Byzantine Period

Side Doğu Nekropol Üretim Alanları: Seramik Buluntular ve Kullanım Evrelerine Dair Ön Değerlendirmeler

Öz

Side Antik Kenti Doğu Nekropol’ü, yerleşimin erken dönem savunma hattının hemen dışında, kentin doğu kıyı şeridinde konumlanmaktadır. Nekropol’ün zamanla kalın bir kum tabakasıyla örtülmüş olması, yüzeyde mimari kalıntıların yalnızca sınırlı ölçüde gözlenebilmesine neden olmuştur. Ancak alanda gerçekleştirilen kısa süreli yüzey araştırması, özellikle güneybatı kesimde birbirine yakın konumlanan 11 farklı bölgede yoğun arkeolojik buluntuların tespit edilmesini mümkün kılmıştır. Söz konusu buluntular arasında en yoğun grubu seramik parçaları oluştururken, mermer yongalar, tesseralar, mimari yapı elemanları, cam parçaları, demir çiviler ve sikkeler gibi çeşitli materyaller de belgelenmiştir. Bunlara, üretim faaliyetlerine işaret eden seramik ve demir cürufları, fırın sıvası parçaları, perdahlama ve şekil verme aletleri ile üretim hatalı seramik örnekleri de eşlik etmektedir. Özellikle bu son gruptaki buluntular, alanın kentin aktif üretim sahalarından biri olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu çalışma, 11 farklı alandan elde edilen seramik buluntuların tipolojik, kronolojik ve işlevsel açıdan değerlendirilmesine odaklanmakta; bu sayede söz konusu alanın kullanım evrelerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca üretim süreçlerine ilişkin kalıntılar aracılığıyla, Nekropol içerisindeki bu alanların Side kentinin üretim-tüketim dinamikleri içerisindeki yeri ve işlevine dair veriler sunulması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Side , Seramik , Seramik Üretimi , Geç Antik-Erken Bizans Dönemi

Teşekkür

Çalışmanın oluşturulmasında katkı sağlayanlara Makalenin sonunda Yazarların Notu bölümünde teşekkür edilmiştir.

Kaynakça

• Akkaş İ. 2021. “Kilikia Bölgesi’nde Amphora Üretimi: Hellenistik’ten Geç Antik Dönem’in İçlerine Kadar”. Ed. E. Alkaç, Kilikia Araştırmaları I. İstanbul, 51-106.
• Atik N. 1995. Die Keramik aus den Südthermen von Perge (IstMitt. Beiheft 40). Tübingen.
• Atik N. 1998. “Çanak Çömlek Buluntuları”. Ed. J. İnan, Toros’larda bir Antik Kent: Lyrbe? - Seleukia?: Eine antike stadt im Taurusgebirge Lyrbe? – Seleukeia? İstanbul, 92-102.
• Bailey D. M. 1988. A Catalogue of the Lamps in the British Museum III. British Museum Press, London.
• Bilgin M., Kaya E., Bilgin Kopçuk S., Kopçuk İ., Kızıltepe Bilgin P. & Ülker Küçük M. 2024. “Aspendos Yüzey Araştırması 2022.” 39. Araştırma Sonuçları Toplantısı 3. Cilt, 85–98.
• Buluç N. 2022. Perge Güney Bazilika Kazıları Seramik ve Diğer Buluntular. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Catling H. W. 1972. “An Early Byzantine Factory at Dhiorios in Cyprus”. Levant IV, 1-82.
• Çokay S. 2003. “Die Tonlampe”. Eds. H. Abbasoğlu & W. Martini, Die Akropolis von Perge I. Mainz am Rhein, 139-142.
• Çokay-Kepçe S. 2022. “Perge’de Roma İmparatorluk ve Geç Antik Dönem’de Görülen İthal Keramik Malzeme Üzerine Genel Bir Değerlendirme”. Höyük 9, 67-84.
• Çetintaş E. 2018. “Antik Dönemde Seramik Üretim Tekniklerine Dair İzler: Rhodiapolis Örneği”. Sanat ve Tasarım Dergisi 21, 93-105.
• Desbat A. 2004. “Le tour de potier antique”. Eds. M. Feugère & J. C. Gérold, Le tournage des origines à l’an Mil, Actes du colloque de Niederbronn, oct. 2003, Monographies Instrumentum 27, 137-154.
• Diedrichs C. 1980, Salamine de Chypre IX: céramique hellénistique romaine et byzantine. De Boccard, Paris.
• Ferrazzoli, A. F. & Ricci, M. 2007. “Elaiussa Sebaste: produzioni e consumi di una città della Cilicia tra V e VII secolo”. Eds. M. Bonifay & C. Tréglia, LRCW 2, BAR International Series 1662. Archaeopress, Oxford, 671-688.
• Fırat N. 1999. Perge Konut Alanı Kullanım Keramiği. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Fırat N. 2000. “So-called “Cypriot red slip ware” from the habitation area of Perge (Pamphylia)”. RCRF 36, 35-38.
• Fırat N. 2003. “Perge Konut Alanı Kullanım Seramiği”. Ed. C. Abadie-Reynal, Les Céramiques en Anatolie aux Époques Hellénistiques et Romaine, Actes de la table ronde d’Istanbul 23-24 mai 1996, Varia Anatolica 15, 91-95.
• Fırıncı S. 2010. Rhodiapolis Seramikleri Roma Dönemi Pişirme Kapları “2006-2009 Buluntuları”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
• Hayes J. W. 1967. “North Syrian Mortaria”. Hesperia 36-4, 337-347.
• Hayes J. W. 1971. “A New Type of Early Christian Ampulla”. The Annual of the British School at Athens 66, 243-248.
• Hayes J. W. 1972. Late Roman Pottery. London.
• Hayes J. W. 1985. “Sigillata orientale – Eastern Sigillata A”. Ed. G. Pugliese Carratelli, Atlante delle forme ceramichea II. Ceramiche Fine Romana nel Bacino Mediterraneo Enciclopedia dell’Arte Antica Classica e Orientale, Istitutio della Enciclopedia Italiana Fondata Da Giovanni Treccani, Rome, 1-95.
• Hayes J. W. 1992. Excavations at Saraçhane in İstanbul II. The Pottery. Princeton University Press, Oxford.
• Hayes J. W. 2008. The Athenian Agora XXXII: Roman Pottery fine-ware imports. The American School of Classical Studies at Athens, Princeton-New Jersey.
• Jackson M. & Zelle M. & Vandeput L. & Köse V. 2012. “Primary evidence for Late Roman D Ware production in southern Asia Minor: a challenge to ‘Cypriot Red Slip Ware”. AnatSt 62, 89-114.
• Johnson B. L. 1988. “The Pottery”. Ed. G. D. Weinberg, Excavations at Jalame, University of Missouri Press, Columbia, 137- 226.
• Johnson B. L. 2008a. Ascalon 2: Imported Pottery of the Roman and Late Roman Periods. Eisenbrauns, Indiana.
• Johnson B. L. 2008b. “The Pottery”. Ed. J. Patrich, Archaeological Excavation at Caesarea Maritima Areas CC, KK, NN. Final report, Vol. I.: The Objects, Jerusalem, 14- 206.
• Kaya İ. 2007. Demre Aziz Nikolaos Kilisesi Kazılarında Ele Geçen Terra Sigillata ve Red Slip (Kırmızı Astarlı) Seramikler (1998-2004). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi. Ankara.
• Kenkel F. 2007. “The Cypriot Red Slip Ware and its derivatives from Pednelissos in Pisidia”. Eds. B. Böhlendorf-Arslan & A. O. Uysal & J. Witte-Orr, Çanak: Late Antique and Medieval pottery and tiles in Mediterranean Archaeological Contexts, Byzas 7, İstanbul, 131-146.
• Kızılarslanoğlu A. H. 2019. “Kilikia Bölgesi Roma Dönemi Üretimi: Pompei V Amphorası ve Elaiussa Sebaste Buluntuları”. SRMKA 1, 54-71.
• Kızılarslanoğlu A. H. 2023. “Antiochia ad Cragum, Pinched Handle / Zemer 41 / Agora M239 Amphora Üretimi: Tipolojik Özellikleri ve Varyasyonları”. Ed. M. Bulut, Sosyal Bilimlerde Güncel Tartışmalar 14, Bidge Yayınları, Ankara, 1675-1705.
• Korkut T. 2007b. “Roma Dönemi Patarası Yemek Pişirme Kapları: Tavalar”. IV. SERES: Uluslarasası katılımlı seramik, cam, sır ve emaye semineri, Eskişehir, 2007, 431-449.
• Korkut T. 2007c. “Spätantike und frühbyzantinische Keramik aus Patara”. Eds. B. Böhlendorf-Arslan, A. O. Uysal & J. Witt-Or, I. International Ceramic Congress. Byzas 7. Çanakkale 28-30 Mayıs 2005. İstanbul, 147-168.
• Köse V. 2017. “Nehirler, Kıyılar, Limanlar ve Kentler”. Anadolu 43, 179-210.
• Lemaître S., Waksman S. Y., Arqué M. C., Pellegrino E., Rocheron C. & Yener-Marksteiner B. 2013. “Identités régionales et spécificités locales en Lycie antique: l’apport des céramiques culinaires”. Eds. P. Brun, L. Cavalier, K. Konuk & F. Prost, Euploia. La Lycie et la Carie antiques, Mémoires 34, 189-212.
• Lohner-Urban U. 2020. “Bogenarchitektur als intendierter Eyecatcher im Stadtbild von Side.” Eds. L. Berger, L. Huber, F. Lang & J. Weilhartner, Akten des 17. Österreichischen Archäologentages, am Fachbereich Altertumswissenschaften, Klassische und Frühägäische Archäologie der Universität Salzburg, 26.–28. Februar 2018. Salzburg, 305–316.
• Lüdorf G. 2006, Römische und frühbyzantinische Gebrauchskeramik im westlichen Kleinasien: Typologie und Chronologie. Internationale Archäologie 96, Rahden.
• Mansel A. M. 1978. Side 1947-1966 Yılları Kazıları ve Araştırmalarının Sonuçları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
• Marksteiner Th., Lemaître & Yener-Marksteiner B. 2007. “Die Grabungen am Südtor von Limyra”. JÖAIW 76, 171-237.
• Marksteiner Th. & Yener-Marksteiner B. 2009. “Die Grabungen in Sondage 30/36/37 in der Weststadt von Limyra: Der archäologische Befund und die Keramik”. JÖAIW 78, 221-252.
• Meyza H. 2007. Nea Paphos V. Varsovie: Nea Paphos V, Cypriot Red Slip Ware: Studies on a Late Roman Levantine Fine Ware, Centre d’Archéologie Méditerranéenne de l’Académie Polonaise des Sciences, Warsaw 2007.
• Oransay B. S. A. 2001. “Antik Çağda Anadolu'da Kurşun Sırlı Seramikler”. 1. Uluslararası Pişmiş Toprak Sempozyumu, Eskişehir Tepebaşı Belediyesi Yayınları, Eskişehir, 47-55.
• Oransay B. S. A. & Şen D. 2024. “The Hellenistic and Roman Pottery Repertoire of Pamphylia and its place in the Eastern Mediterranean Trade”, Eds. A. Özdizbay & İ. Dağlı, Pamphylia: Bereketli Ovada Halkların Ahengi. Yapı Kredi Kültür Yayınları, İstanbul, 192-205.
• Özcan F. Ç. 2023. “Side’den Bir Grup KiLykia Tip 1 (Agora G199/Zemer 41) Amphora”. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 8/2, 1667-1692.
• Özden-Gerçeker G. S. 2020. “2019 Yılı Syedra-Büyük Hamam Kazı Çalışmalarında Bulunan Geç Roma D Seramikleri”. SRMKA 2, 103-135.
• Özdemir B. Ş. 2009. Patara Roma Dönemi Günlük Kullanım Seramikleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
• Pellegrino E. 2004. “Note sur un dépotoir de céramique du IIIe siècle apr. J.-C. et la datation de la résidence du Nord-Est de l'acropole lycienne de Xanthos”. Anatolia Antiqua XII, 123- 143.
• Pellegrino E. 2007a. “Présentation des céramiques à pâte rouge orangé sableuses de Xanthos. Une production de céramique culinaire locale sur le long terme”. Ed. S. Lemaître, Céramiques antiques en Lycie (VIIe s.a.C –VIIe s. P.C.) Les produits et les marches. Actes de la table-ronde de Poitiers, 21-22 mars 2003, Ausonius Études 16, Edition, Bordeaux, 225-259.
• Pellegrino E. 2007b. “Les céramiques de la maison du nord-est de l’acropole lycienne de Xanthos: un ensemble original de la fin du VIe – début du VIIe siècle apr. J.-C”. Eds. M. Bonifay & C. Tréglia, LRCW 2, BAR International Series 1662, Archaeopress, Oxford, 659-670.
• Pieri D. 2005. Le commerce du vin oriental à l’époque Byzantine (Ve-VIIe siècle): le témoignage des amphores en Gaule. Beyrouth: Ifpo.
• Poblome J. 1999. Sagalassos Red Slip Ware: Typology and Chronology, Studies in Eastern Mediterranean Archaeology 2, Leuven: Brepols.
• Rauh N. K. & Slane K. W. 2000. “Possible amphora kiln sites in W Rough Cilicia”. JRA 13, 319-330.
• Reynolds P. 2011a. “A note on the developpement of Cypriot Late Roman D forms 2 and 9”, Eds. M. A. Cau & P. Reynolds & M. Bonifay, LRFW 1, 57-66.
• Reynolds P. 2011b. “Fine wares from Beirut contexts, c. 450 to the early 7th century”, Eds. M. A. Cau & P. Reynolds & M. Bonifay, LRFW 1, 207-230.
• Robinson H. S. 1959. “Pottery of the Roman Period: Chronology”. Agora V, 1-149.
• Soykal-Alanyalı F. 2024. “Side’nin Erken Dönemleri”. Eds. A. Özdizbay – İ. Dağlı, Bereketli Ovada Halkların Ahengi. Pamphylia, İstanbul, 424-441.
• Şen D. 2017. La céramique protobyzantine de Lycie: Étude du mobilier des «Bains Portuaires» (Hurmalık Hammam) de Patara. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Université Paris 1- Panthéon Sorbonne, Paris.
• Şen D. 2025. “Side Antik Kentinin Geç Antik Dönem Seramik Repertuvarına Dair İlk Gözlemler”. Eds. H. S. Alanyalı & S. Akca, Side Antik Kenti Araştırmaları 2: 2009-2019 Yılları Arasındaki Araştırmalar. İstanbul: Ege Yayınları, 185-237.
• Şenol A. K. & Cankardeş-Şenol G. 2003. “Commercial Ties of Cilicia by Means of Hellenistic and Roman Amphorae”. Olba VII, 119-144.
• Şenol A. K. 2009. Arslan Eyce Taşucu Amphora Müzesinde Bulunan Ticari Amphoralar ve Akdeniz'de Ticaretin İzleri. Taşeli Matbaacılık, Mersin.
• Tekocak M. 2006. Kelenderis Roma Çağı Seramiği. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Tekocak M. 2007. “Kelenderis Aşağı Şehir Sondajında Bulunan Kıbrıs Kırmızı Astarlı (Geç Roma D) Kapları”. İDOL 33, 6-25.
• Tekocak M. 2010. “The Cooking Wares From Kelenderis”. Eds. S. Menchelli & S. Santoro & M. Pasquinucci & G. Guiducci, LRCW 3-II, BAR International Series 2185.II, Oxford, 827-837.
• Turnovsky P. 2005. “The morphological repertory of Late Roman / Early Byzantine Coarse Wares in Ephesos.” Eds. J. M. G. Esparraguera, J. B. Garriogós & M. A. C. Onteriveros, Late Roman Coarse Wares I (LRCW I) (BAR IntSer 1340). Oxford, 635–646.
• Uysal-Tezer C. 2024, “Side Liman Gümrük Yapısı KiLykia Tip 1 Amphorası Tipo-Kronolojik Değişimi”. SRMKA 6, 252-274.
• Waksman S. Y. & Lemaître S. 2010. “Céramiques culinaires de Lycie (Turquie) aux époques romaine et protobyzantine: approches archéologiques et archéométriques”. Eds. S. Menchelli & S. Santoro & M. Pasquinucci & G. Guiducci, LRCW 3-II, BAR International Series 2185.II, Oxford, 781-790.
• Williams C. 1989. Anemurium The Roman and Early Byzantine Pottery. Pontifical Institute of Mediaeval Studies, Toronto.