Soyot Türkçesi: Fonetik ve Morfolojik Bir İnceleme

Öz

• Soyot Türkçesinin fonetik ve morfolojik yapısı birincil kaynaklar üzerinden analiz edilmiştir. • Dilde kısa, uzun ve faringal ünlülerden oluşan özgün bir üçlü ses sistemi saptanmıştır. • Zamirlerdeki ikilik yapısı ve fiillerdeki kaygı kipi dilin arkaik yönünü kanıtlar. • Moğolca ve Rusça etkisine rağmen dilin Türkçeye özgü yapısal çekirdeği korunmuştur • Çalışma, yok olma tehlikesi altındaki Soyotçanın belgelenmesine akademik katkı sağlar.

Anahtar Kelimeler

• Soyot Türkçesi
• Sayan Grubu Türk Lehçeleri
• V.İ. Rassadin
• Faringal Ünlüler
• Tehlikedeki Diller
• Morfolojik Yapı

Destekleyen Kurum

Destekleyici herhangi bir kurum veya kuruluş yoktur.

Etik Beyan

Etik kurul kararına ihtiyaç duymamaktadır.

Soyot Turkic: A Phonetic and Morphological Analysis

Öz

• Phonetic and morphological structures of Soyot Turkic are analyzed via primary sources. • A unique triple vowel system of short, long, and pharyngeal vowels is identified. • Dual pronouns and the apprehensive mood demonstrate the language's archaic nature. • Despite external influences, the core Turkic structural essence remains preserved. • This study provides academic documentation for the endangered Soyot Turkic language.

Anahtar Kelimeler

• Soyot Turkic
• Sayan Group Turkic Dialeckts
• V.İ. Rassadin
• Pharyngeal Vowel
• Endangered Languages
• Morphological Structure

Kaynakça

1. Akar A. 2012. Türk Dili Tarihi. Ankara.
2. Akar A. 2022. Kül Tigin Yazıtı. İstanbul.
3. Akar A. 2024. Bilge Kağan Yazıtı. İstanbul.
4. Akbaş A. 2024, “Sibirya’daki Türk Kökenli Halkların ve Diğer Küçük Grupların Sosyolojisi.” ANASAY 8/27, 165–187. DOI: 10.33404/anasay.1395463
5. Arıkoğlu E. & Tosun İ. 2024. Tuvaca-Türkçe Sözlük. Ankara.
6. Arslan E. & Arslan Ö. 2021, “Kuzeydoğu Türk Lehçelerinin İstatistiksel Bir Karşılaştırması.” Uluslararası Disiplinler Arası Dil Araştırmaları (DADA) Dergisi 3, 79–94.
7. Arslan M. 2013, “Türkiye’nin Rusya ile Ekonomik İlişkileri ve Bu İlişkilerin Rusya Federasyonu’nda Yaşayan Türklere Yansımaları.” İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi 26, 46–75.
8. Atalay B. 2021. Kâşgarlı Mahmut Divanü Lûgat-it Türk. Ankara.

9. Ayazlı Ö. 2016. Eski Uygurca Din Dışı Metinlerin Karşılaştırmalı Sözlüğü. Ankara.
10. Balayeva R. Q. 2022, “Rusya’da Yaşayan Türkçe Konuşan Halklar Üzerine Bilimsel Çalışma.” Avrasya Dosyası Dergisi 13/2, 120–136.
11. Baskakov N. A. 1981. Altayskaya Sem’ya i ee İzuçeniye. Moskva.
12. Gündoğdu-Koçoğlu V. 2010, “Tuva Türkçesindeki Uzun Ünlüler.” Türk Dünyası İnceleme Dergisi 10/1, 73–80.
13. Heyet C. 2008. Türk Dilinin ve Lehçelerinin Tarihi Seyri. Çev. M. Öztürk. Ankara.
14. Ilgın A. 2012, “Tofa (Karagas) Türkleri ve Dilleri.” Tehlikedeki Diller Dergisi (TDD) Kış, 103–112.
15. Ilgın A. 2015. Tarihi Karşılaştırmalı Tofa (Karagas) Türkçesi – Biçim Bilgisi. Ankara.
16. Jukovskaya N. L. 1994. Respublika Buryatiya: Etnoreligioznaya Situatsiya (1991–1993 g.g.) (Issledovaniya po Prikladnoy i Neotlozhnoy Etnologii 56).
17. Karadağ S. 2018, “Sibirya Türk Destanlarında Şamanizm.” The Journal of Academic Social Science Studies (JASSS) 73, 449–464. DOI: 10.9761/JASSS7860
18. Killi G. 2004, “Hakas Türkçesindeki Ünlü Uzunlukları ve Oluşma Şartları Üzerine.” Modern Türklük Araştırmaları Dergisi 1/1, 42–54.
19. Monguş M. V. 2012, “Tofaları i Soyoty: İstoriko-etniçeskiy Očerk.” Novıye İssledovaniya Tuvı 2, 62–78. Kaynak: http://www.tuva.asia
20. Paçacıoğlu B. 2006. VIII–XVI. Yüzyıllar Arasında Türkçenin Sözcük Dağarcığı. Ankara.
21. Rassadin V. İ. 2003. Soyotsko-Buryatsko-Russkiy Slovar. Ulan-Ude.
22. Rassadin V. İ. 2005. Slovar Tofalarsko-Russkiy i Russko-Tofalarskiy. Sank-Peterburg.
23. Rassadin V. İ. 2010. Soyotica. Ed. B. Kempf. Szeged.
24. Rassadin V. İ. 2012. Yazık Soyotov Buryatii. Elista.
25. Rassadin V. İ. 2020. Kartinnıy Slovar Soyotskogo Yazıka. Ulan-Ude.
26. Soboleva E. S. 2016, “Neotraditionalism in Contemporary Soyot and Buryat Cultures: The Okinsky District Case Study.” International Journal of Humanities and Cultural Studies 3/3, 258–264.
27. Şahin L. 2016, “Rusya Federasyonu’nun Etnik ve Dinsel Yapısı.” Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 3/2, 15–32. DOI: 10.16985/MTAD.2016227939
28. Tavkul U. 2003, “Türk Lehçelerinin Sınıflandırılmasında Bazı Kriterler.” Kırım Dergisi 12/45, 23–32.
29. Tekin T. 2010. Orhon Yazıtları. Ankara.
30. Türkmen İ. & Saylam Y. M. 2023, “Şamanizm’de Doğaya Yüklenen Anlam.” Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD) 7/1, 78–96.
31. Yıldırım G. 2019, “Tuva Türkçesinde Bulunan Gırtlaksı (Faringal) Ünlülerin Fonemik Özelliği Hakkında.” Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8/3, 1467–1478.