The Spatial Transformation of Ethnic Capital: Social Mobility Strategies of Balkan Migrants in the Process of Urbanization

Öz

This article examines how Balkan migrants who have lived in Buca district-İzmir for nearly a century have produced, transformed, and mobilized their ethnic capital within the process of urbanization. The study demonstrates that ethnic capital is not a fixed or unidirectional resource; rather, it is a dynamic structure that is reshaped, reproduced, and converted into different forms of capital depending on spatial, demographic, economic, and political conditions. The research findings show that the ethnic capital of Balkan migrants has operated in distinct ways across two historical periods: before and after urbanization. In the pre-urbanization period, when Balkan migrants lived in spatially homogeneous neighborhoods, ethnic capital functioned as a resource that generated trust, solidarity, and economic support through co-ethnicity, kinship, neighborhood ties, and mutual recognition. During this period, ethnic capital played a significant role in supporting upward social mobility, particularly in access to employment and housing. With the process of urbanization, changes in the spatial and demographic structure weakened these traditional forms of solidarity; however, ethnic capital was re-mobilized in new economic and local-political arenas. Apartmentization, property ownership, activities in the real estate and food sectors, and associational life emerged as key mechanisms through which ethnic capital was converted into economic and local-political advantages. By addressing both the constraining and empowering effects of ethnic capital in the context of urbanization, this study offers an original contribution to the literature on migration, urbanization, and social mobility.

Anahtar Kelimeler

• Urbanization
• Balkan Migrants
• Ethnicity
• Capital
• Space

Proje Numarası

Proje No: 6232 Proje Kodu : SDK-2023-6232

Etnik Sermayenin Mekânsal Dönüşümü: Balkan Göçmenlerinin Kentleşme Sürecinde Toplumsal Hareketlilik Stratejileri

Öz

Bu makale, İzmir’in Buca ilçesinde yaklaşık bir asırdır yaşayan Balkan göçmenlerinin etnik sermayelerini kentleşme süreci içerisinde nasıl ürettiklerini, dönüştürdüklerini ve farklı toplumsal alanlarda mobilize ettiklerini incelemektedir. Çalışma, etnik sermayenin sabit ve tek yönlü bir kaynak olmadığını; mekânsal, demografik, ekonomik ve siyasal koşullara bağlı olarak dönüşen, yeniden üretilen ve farklı sermaye türlerine çevrilebilen dinamik bir yapı olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma bulguları, Balkan göçmenlerinin etnik sermayelerinin kentleşme öncesi ve sonrası olmak üzere iki tarihsel dönemde farklı biçimlerde işlediğini göstermektedir. Kentleşme öncesi dönemde, mahallede homojen biçimde yaşayan Balkan göçmenleri için etnik sermaye; soydaşlık, akrabalık, komşuluk ve tanınırlık ilişkileri üzerinden güven, dayanışma ve ekonomik destek üreten bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu dönemde etnik sermaye, özellikle iş bulma ve barınma süreçlerinde dikey toplumsal hareketliliği desteklemiştir. Kentleşme süreciyle birlikte mekânsal ve demografik yapının değişmesi, bu geleneksel dayanışma biçimlerini zayıflatırken; etnik sermaye yeni ekonomik ve yerel-politik alanlarda yeniden mobilize edilmiştir. Apartmanlaşma, mülk sahipliği, emlak ve yemek sektörü ile dernekleşme faaliyetleri, etnik sermayenin ekonomik ve yerel-politik avantajlara dönüştüğü temel mekanizmalar olarak öne çıkmaktadır. Çalışma, etnik sermayenin kentleşme bağlamında hem sınırlayıcı hem de güçlendirici etkilerini birlikte ele alarak göç, kentleşme ve toplumsal hareketlilik literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentleşme
• Balkan Göçmenleri
• Etnisite
• Sermaye
• Mekan

Destekleyen Kurum

Akdeniz Üniversitesi

Proje Numarası

Proje No: 6232 Proje Kodu : SDK-2023-6232

Etik Beyan

Bu araştırma, nitel saha çalışması kapsamında gerçekleştirilmiş olup, araştırma sürecinde gönüllü katılım esas alınmıştır. Görüşmelere katılan tüm katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmış, katılımcıların kimlikleri gizli tutulmuş ve elde edilen veriler yalnızca bilimsel amaçlarla kullanılmıştır. Araştırma süreci, Akdeniz Üniversitesi'nin Etik Kurul Onayı ile bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür.

Teşekkür

Bu çalışma, DK-2023-6232 proje kodlu ve “Balkan Göçmenlerinde Kent Kimliği, Aidiyet ve Kentlileşme Süreçleri: Buca Örneği” başlıklı araştırma projesi kapsamında yürütülmüş olup (Proje ID: 6232, Başlangıç Tarihi: 10.01.2023), projeye sağladıkları destek için Akdeniz Üniversitesi'ne ve Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi’ne teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Alver K. 2010. Mahalle: Mekan ve Hayatın Esrarlı Birlikteliği. İdealkent, 2, 116-139.
2. Arslan S. 2023. Balkan ve Rumeli Türkleri Dernekleri: “Evden Uzakta Evde”. U. Sunata (Dü.) içinde, Türkiye'de Balkanlar. İstanbul: İletişim Yayıncılık. 227-256.
3. Atilla N. 2011. Bir Göç Kasabası Gaziemir. İstanbul: Heyamola Yayınları.
4. Bolca İ. 2021, 06 25. Buca'nın İlkleri. Bucakent Gazetesi, 4.
5. Bora T. & Şen B. 2023. Saklı Bir Ayrışma Ekseni: Rumelililer-Anadolulular. U. Sunata (Dü.) içinde, Türkiye'de Balkanlar. İstanbul: İletişim Yayınları. 257-281.
6. Borjas G. 1992. Ethnic Capital and Intergenerational Mobility. The Quarterly Journal of Economics, 107(1), 123-150. doi:10.2307/2118325
7. Çavuşoğlu H. 2007. “Yugoslavya-Makedonya” Topraklarından Türkiye’ye Göçler ve Nedenleri. Bilig, 41(1), 123-154.
8. Danış A. & Parla A. 2009. Nafile soydaşlık: Irak ve Bulgaristan Türkleri örneğinde göçmen, dernek ve devlet. Toplum ve Bilim 114, 131-158.

9. Doğanay F. 1997, “Türkiye’ye Göçmen Olarak Gelenlerin Yerleşimi”, Top- lum ve Göç II. Ulusal Sosyoloji Kongresi Bildiriler Kitabı, Sosyoloji Derne- ği-Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara, 194- 205.
10. Emin E. 2020, “Türkiye’de Balkan diasporası var mı?”. İNSAMER, 02.11.2020.
11. Erder S. 2018. Zorla Yerleştirmeden Yerinden Etmeye: Türkiye'de Değişen İskan Politikaları. İstanbul: İletişim Yayınları.
12. Gërxhani K. & Kosyakova Y. 2022. The effect of co-ethnic social capital on immigrants' labor market integration: a natural experiment. Comparative Migration Studies, 10(15), 1-20. doi:https://doi.org/10.1186/s40878-022-00289-x
13. Gordon M. 1964. Assimilation in American Life: The Role of Race, Religion, and National Origins. New York: Oxford University Press.
14. Göçmenoğlu T. 2005. Beşonsekiz Treni - Buca'nın yaşanmış güzel yıllarına dair. İzmir: Belsan Basın Yayın.
15. Göçmenoğlu T. 2019. Bir Kara Tren Efsanesi: Buca-Alsancak-Buca (Cilt 2). İstanbul: Heyamola Yayınları.
16. Gökdemir O. 2011. Ihlamur ve Fesleğen Kokulu Buca. İstanbul: Heyamola Yayınları.
17. Iqbal K. & Modood T. 2023. Students' educational drive and ethnic capital. Community Psychology, 51, 2083–2097.
18. İçduygu A., Erder S. & Gençkaya Ö. 2014. Türkiye’nin uluslararası göç politikaları, 1923–2023: Ulus-devlet oluşumundan ulus-ötesi dönüşümlere (MiReKoc Araştırma Raporu No. 1). Koç Üniversitesi Araştırma Merkezi.
19. İzmir Valiliği 2025, 11 11. Demografik Bilgiler. T.C. İzmir Valiliği Web Sitesi: https://www.izmir.gov.tr/demografik-bilgiler adresinden alındı
20. Karaçizmeli A. & Dedeoğlu A. 2023. Status Consumption and Negotiation of Tastes: Anchoring on Ethnic Capital. Ege Akademik Bakış, 23(3), 489-506.
21. Kazgan G. 1970. Milli Türk Devleti’nin Kuruluşu ve Göçler. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 30, 313-331.
22. Kim J. 2018. Ethnic capital, migration, and citizenship: a Bourdieusian perspective. Ethnic and Racial Studies, 42(3), 357-385. doi:10.1080/01419870.2019.1535131
23. Kolukırık S. 2006. Bulgaristan'dan Göç Eden Türk Göçmenlerin Dayanışma ve Örgütlenme Biçimleri: İzmir Örneği. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 30(1), 1-13.
24. Miaari S., Khattab N., Kraus V. & Yuval, P. 2021. Ethnic Capital and Class Reproduction: Comparing the Impact of Socio-Economic Status on Children’s Educational Attainment across Ethno-Religious Groups in Israel. International Journal of Sociology, 51(3), 171-196. doi:10.1080/00207659.2021.1919442
25. Mukherjee A. & Pattnaik B. 2021. Assimilation, Heterolocalism and Ethnic Capital: The Case of an Immigrant Indian Community in America. Sociological Bulletin, 70(1), 24-41. doi:10.1177/0038022920956737
26. Oğuz A. 2019. Osmanlı Devletinin Son Döneminde Anadolu’ya Gelen Muhacirler ve Muhacirlerin Göç Ettiği Bazı Şehirlerdeki İskan Politikaları. OPUS - Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi-International Journal of Society Researches, 13(19), 2709-2708.
27. Özlem K. 2011, 04 14. Balkan Göçmenleri ve Türkiye’deki Siyasi Seçimler. Türkiye: 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü. https://www.21yyte.org/tr/merkezler/bolgesel-arastirma-merkezleri/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/balkan-gocmenleri-ve-turkiyedeki-siyasi-secimler adresinden alındı
28. Patton M. 2002. Qualitative Research and Evaluation Methods (Cilt 3). California: Sage Publications.
29. Sunata U. 2023. Balkanlar'dan Geliyoruz! U. Sunata (Dü.) içinde, Türkiye'de Balkanlar (s. 13-20). İstanbul: İletişim Yayınları.
30. Tekeli İ. 1998. Türkiye'de Cumhuriyet Döneminde Kentsel Gelişme ve Kent Planlaması. 75 yılda değişen kent ve mimarlık (s. 106-134). içinde İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
31. Tekeli İ. 1999. 19.Yüzyılda İstanbul Metropol Alanının Dönüşümü. P. Dumont, ve F. Georgeon içinde, Modernleşme Sürecinde Osmanlı. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. 19-30
32. Türkiye İstatistik Kurumu 2023. Uluslararası Göç İstatistikleri (2016-2022).
33. Uğur M. & Kaya G. 2022. İzmir Buca’daki Tarihi Levanten Konutlarının Yeniden İşlevlendirilmesi ve Soylulaştırma. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AKSOS), 12, 176-215.
34. Ünal S. 2008. Sosyal Bütünleşme ve Kimlik Bağlamında Türkiye'deki Balkan Göçmenleri Üzerine Bir Değerlendirme (İzmir'den Bir Örneklem). Aydın: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
35. Ünal S. 2012. Sosyal-Mekansal-Siyasal Kümelenme Biçimi Olarak İzmir Kentinde Balkan (Rumeli) Kimliği. Çağdaş Yerel Yönetimler, 21(3), 49-77.
36. Üngör U. & Polatel, M. 2011. Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property. London: Bloomsbury.
37. Waldinger R. 1993. The Ethnic Enclave Debate Revisited. International Journal of Urban and Regional Researc, 17(3), 428–436.
38. Zhou M. 2005. Ethnicity as social capital: community‐based institutions and embedded networks of social relations. In G. Loury, T. Modood ve S. Teles (Eds.), Ethnicity, social mobility and public policy in the US and UK. Cambridge : Cambridge University Press.
39. Zhou M. & Lin M. 2005. Community Transformation and the Formation of Ethnic Capital: Immigrant Chinese Communities in the United States. Journal of Chinese Overseas, 1(2), 260-284. doi:10.1353/jco.2007.0027