Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Türkiye-Arnavutluk İlişkilerinde Stratejik Dönüşüm (1980-2010)

Öz

Arnavutluk’la Türkiye arasındaki ilişkiler Osmanlı Devleti’nden günümüze dek sürekliliğini korumuştur. 1912’de Osmanlı Devleti’nden ayrılarak bağımsızlığını ilan eden Arnavutluk, Osmanlı’nın dağılmasıyla beraber ilişkilerini Türkiye Cumhuriyeti ile devam ettirmiştir. Türkiye’nin Arnavutluk’la olan ilişkileri 1928’de Kral Zogu ve II. Dünya Savaşı’ndan sonra da Enver Hoca dönemlerinde zaman zaman gerilmiştir. Arnavutluk yönetim şeklinin sebep olduğu bu gerginlik, ilişkileri bir müddet en alt seviyeye çekmesine rağmen iki ülke arasındaki bağlantı hiçbir zaman kopmamıştır. Türkiye için Arnavutluk’un siyasi, ekonomik, askeri, kültürel ve stratejik olarak çok önemli olması Türkiye’yi bu bölgede tutan en önemli unsur olmuştur. Dolayısıyla ikili ilişkiler mümkün olduğunca canlı tutulmuş ve özellikle 1990 yılından itibaren artarak devam etmiştir. Bu çalışmada Arnavutluk’a kültürel ve sınaî desteklerle birlikte askeri destek de sağlayan Türkiye’nin, bölgenin güvenliğini ve gelişimini sağlamak adına uyguladığı politikalar incelenmiştir. Realizm, bölgesel güvenlik ve yumuşak güç unsurları temele alınarak oluşturulan bu çalışmayla, Türkiye’nin Balkanlar ve özelinde Arnavutluk’la olan ilişkilerinin insani ve stratejik çıkarlar çerçevesinde şekillendiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye-Arnavutluk İlişkileri
• Soğuk Savaş
• Bölgesel Güvenlik
• Yumuşak Güç

Strategic Transformation in Türkiye–Albania Relations in the Post–Cold War Period (1980–2010)

Öz

Relations between Albania and Türkiye have maintained their continuity from the Ottoman Empire to the present day. Having declared its independence from the Ottoman Empire in 1912, Albania continued its relations with the Republic of Türkiye, following the collapse of the Empire. These relations experienced periodic tensions during the region of King Zogu in 1928 and the era of Enver Hoxha following World War II. Although these tensions, stemming from Albania’s form of government, occasionally between the two countries was never severed. The political, economic, military, cultural and strategic importance of Albania has been the primary factor sustaining Türkiye’s presence in the region. Consequently, bilateral relations have been kept as vibrant as possible and have continued to strengthen, particularly since 1990. This study examines the policies implemented by Türkiye -which provides military as well as cultural and industrial support to Albania- to ensure regional security and development. Drawing on the principles of realism, regional security and soft power, this research demonstrates that Türkiye’s relations with the Balkans, and specifically with Albania, are shaped within the framework of humanitarian and strategic interests.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye-Albania Relations
• Cold War
• Regional Security
• Soft Power

Kaynakça

1. Absarılıoğlu S. 2022. "Türkiye'nin Arnavutluk Politikası." AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(33), 19-30. DOI: 10.33692/avrasyad.1220298
2. Aksu M. 2021. İnsani Gelişmişlik Seviyesi İle Hibrit Rejimler Arasındaki İlişki. İnsani Gelişmişlik Seviyesi İle Hibrit Rejimler Arasındaki İlişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.
3. Akşin S. 2017. Kısa Türkiye Tarihi. İstanbul.
4. Akyol G. 2007. Balkan Politikasında Arnavutluk (1912 Sonrası). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
5. Alija S. & Emin S. 2020. 'Arnavutluk Meclisi, Türkiye ile askeri iş birliği anlaşmasını onayladı.' [Çevrimiçi] Kaynak: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arnavutluk-meclisi-turkiye-ile-askeri-is-birligi-anlasmasini-onayladi/1920262 [Erişim tarihi: 20 Ağustos 2024].
6. Armaoğlu F. 2019a. 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914-1995). İstanbul.
7. Armaoğlu F. 2019b. 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914). İstanbul.
8. Arnavutluk Pazar Bilgileri. 2020. T.C. Ticaret Bakanlığı Dış Temsilcilikler ve Uluslararası Etkinlikler Genel Müdürlüğü.

9. Arnavutluk-Tiran Program Koordinasyon Ofisi. [Çevrimiçi] Kaynak: https://tika.gov.tr/office/arnavutluk-tiran-program-koordinasyon-ofisi/ [Erişim tarihi: 25 Aralık 2024].
10. Aşan H. S. 2024. Türkiye-Arnavutluk İlişkileri (2009-2013) [Röportaj] Röportajı yapan: Rabia Yaman, 8 Haziran 2024.
11. Aydın A. F. & Progonati E. 2011. "Albanian Foreign Policy in the Post-Communist Era." UNISCI Discussion Papers, Issue 26, 257-280. DOI: 10.5209/rev_UNIS.2011.v26.37824
12. Beka X. & Hysa E. 2015. Relationship between Albania and Turkey after Free Trade Agreement. Tirana, Albania, Epoka University Preess, pp. 530-546.
13. Biçer E. & Doğru B. 2013. Türkiye ve Arnavutluk İlişkileri. [Çevrimiçi] Kaynak: https://www.tuicakademi.org/turkiye-ve-arnavutluk-iliskileri/ [Erişim tarihi 20 Temmuz 2024].
14. Bilge M. L. 1991. 'Arnavutluk.' Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 3, 83-390.
15. Bilgi Notları. 2016. [Çevrimiçi] Kaynak: https://tiran-be.mfa.gov.tr/Mission/InfoNotes [Erişim tarihi: 20 Ağustos 2024].
16. Bregu M. 2014. 'The Turkish-Albanian Relations In the Post-Cold War Era: Between National and Supranational Interests.' INTCESS14- International Conference on Education and Social Sciences. Istanbul, Turkey, 2-4 Şubat 2014. OCERINT, 1193-1200.
17. Bülbül K. 2021. Siyaset Bilimi Sözlüğü (2. b.). Ankara: Adres Yayınları.
18. Demirlika İ. 2001. Arnavutluk Kaynaklarında Atatürk ve Türk Devrimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
19. Demirtaş Coşkun B. 2010. "Kosova'nın Bağımsızlığı ve Türk Dış Politikası (1990-2008)." Uluslararası İlişkiler, 7(27), 51-86.
20. Eşki M. A. 2025. "Modern Türk Kimliğinin Entelektüel İnşası: Genç Kalemler." Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi, 8(2), 308-329.
21. Eşki M. A. 2025. "Osmanlı-Balkan Siyasal Kopuşunda Bir Dönüm Noktası Olarak Berlin Kongresi." Tarih ve Gelecek Dergisi, 11(3), 544-563.
22. Eşki M. A. & Biçici M. 2025. Köklerden Ulusa: Balkanlar'dan Anadolu'ya Türk Milliyetçiliği. Ankara: İksad Yayınevi.
23. Gökçe A. & Aksu M. 2019. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Çok Partili Sistemden İki Partili Siyasi Sisteme Geçiş Mi? 17. Uluslararası Kamu Yönetimi Formu (s. 599-611). Karaman: 17. Uluslararası Kamu Yönetimi Forumu.
24. Gönlübol M. & Kürkçüoğlu Ö. 2014. "1965-1973 Dönemi Türk Dış Politikası." Olaylarla Türk Dış Politikası (1919-1995). Ankara, 491-540.
25. Haytoğlu E. 2015a. 'Balkan Paktı Oluşum Sürecinde Arnavutluk Dış Politikası ve Türkiye İle İlişkileri (1930-1934).' I. Uluslararası Sosyal Bilimler Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı. Saraybosna, 4-5 Mayıs 2015, 195-218.
26. Haytoğlu E. 2015b. "İtalya'nın Balkan Paktı'na Bakışı ve Arnavutluk ile İlişkileri (1930-1934)." Yeni Türkiye, 21(69), 4988-4998.
27. Keskin M. 2013. Soğuk Savaş Sonrası Türkiye-Balkan İlişkileri Kapsamında Türk Dış Yatırımlarının İncelenmesi; Fırsatlar ve Tehditler. Uzmanlık Tezi. T.C. Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, Ankara.
28. Ketenci A. 2023. "Türkiye's Soft Power in the Balkans and Kosovo Case." Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 45(2), 263-277. DOI: 10.14780/muiibd.1337067
29. Koç N. 2015. "Balkan Antantı: Balkanlar'da İttifak Arayışları ve Türkiye." Yeni Türkiye, 21(70), 5844-5856.
30. Koç N. 2016. "İkinci Dünya Savaşı Öncesi Balkanlar'daki Politik Gelişmeler ve Türkiye." Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, (22), 39-59.
31. Kutlu C. N. 2017. "Cumhuriyet Dönemi Türkiye-Arnavutluk İlişkileri (1923-2017)." Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 15(29), 83-103.
32. Kuzucu K. 2012. "Layihalar Işığında Bağımsızlık Sürecinde Arnavutluk'un Sosyal ve Siyasal Durumu (1860-1908)." Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 12(2), 309-332.
33. Lami B. 2017. "Influence of Turkish Foreign Policy in Albania." European Journal of Multidisciplinary Studies, 2(1), 98-106. DOI: 10.26417/ejms.v4i1.p98-106
34. Likaj M. & Likaj B. 2022. "Prototype of Emigration and Integration in the Balkans: A Case Study on the Albanian Emigrants in Turkey." Journal of Balkan and Black Sea Studies, Issue 9, 105-119. DOI: 10.56679/balkar.1206733
35. Maden F. 2011. "Arnavutluk'un Bağımsızlık Süreci (1877-1913)." Avrasya Etüdleri, 39(1), 155-196.
36. Mert E. 2020. "Türkiye-Arnavutluk İlişkileri ve Ege Denizi Güvenliği." Ege Jeopolitiği Cilt 1. Ankara, 973-983.
37. Oğuz M. 2024. Türkiye-Arnavutluk İlişkileri (2000-2004). [Röportaj] Röportajı yapan: Rabia Yaman, 7 Haziran 2024.
38. Önal B. & Ultan M.Ö. 2012. "Balkan Paktı (1934) ve Dışarıdaki Yansımaları." Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(22), 65-84.
39. Özcan H. 2017. "TBMM Hükümeti ile Arnavutluk Hükümeti Arasında İmzalanan Gizli Anlaşmanın Sebep ve Sonuçları." İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 119-157. DOI: 10.17336/igusbd.287892
40. Özkan A. 2012a. Enver Hoca Dönemi Arnavutluk (1945-1985). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Fırat Üniversitesi, Elazığ.
41. Özkan A. 2012b. "Türk Gelenek ve Göreneklerinin Arnavutluk'ta Bazı Yansımaları." Türk Dünyası Araştırmaları, Sayı 201, 213-240.
42. Pamuk B. 2006. "Osmanlı Döneminde Arnavutluk." Balkanlar El Kitabı. Ankara.
43. Progonatı E. 2013. "Etnik Arnavutların Arnavutluk Dış Politikasında Etkisi." Karadeniz Araştırmaları, 37(37), 159-182. DOI: 10.12787/KARAM705
44. Shpuza G. 1990. "Atatürk ve Arnavutluk-Türkiye İlişkileri." Atatürk Yolu Dergisi, 2(6), 335-347. DOI: 10.1501/Tite_0000000001
45. Shpuza G. 1997. "1928-1930 Yıllarında Arnavut-Türk İlişkileri." Atatürk Yolu Dergisi, 5(19), 303-313. DOI: 10.1501/Tite_0000000038
46. Sükan Ö. 2001. 21'nci Tüzyıl Başlarında Balkanlar ve Türkiye. İstanbul.
47. Taşçıoğlu H. 2011. Arnavutluk Ülke Raporu, T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, Ankara.
48. T.C. Dışişleri Bakanlığı. Arnavutluk [Çevrimiçi] Kaynak: https://www.mfa.gov.tr/_turkiye-arnavutluk-siyasi-iliskileri.tr.mfa [Erişim tarihi: 22 Aralık 2024].
49. Temel Britannica 1992. 'Arnavutluk.' İstanbul.
50. Türkiye-Arnavutluk İş Konseyi. [Çevrimiçi] Kaynak: https://www.deik.org.tr/turkiye-avrupa-is-konseyleri-turkiye-arnavutluk-is-konseyi [Erişim tarihi: 25 Aralık 2024].