Кыргыздын салттуу үй -бүлө түшүнүгү жана санариптик доор

Öz

Бул макалада мүнөздүү болгон салттуу үй-бүлө концепциясы менен азыркы санариптик доордун баалуулуктарынын ортосундагы айырмачылыктар жана алардын өз ара таасири талданат. Салттуу үй-бүлө – улууну урматтоо, ынтымак, ыймандуулук жана жамааттык жашоо принциптерине негизделет. Ал эми санариптик доор – ылдам маалымат, онлайн баарлашуу жана технологиялык көз карандуулук аркылуу жашоонун жаңы формасын сунуш кылууда. Изилдөөдө ушул эки дүйнөнүн кагылышы үй-бүлөлүк мамилелерге, ата-эне менен баланын ортосундагы байланыштарга, тарбия процессине кандайча таасир этери каралат. Санариптик технологиялар үй-бүлөлүк баарлашууну азайтып, социалдык алыстоону күчөтүшү мүмкүн, бирок ошол эле учурда билим алуу, байланыш жана өнүгүү үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү да жаратат. Салттуу маданият менен заманбап технологиянын ортосундагы тең салмактуулукту табуу — бүгүнкү кыргыз коомунун маанилүү максаттарынын бири болуп саналат. Бул изилдөөнүн максаты – салттуу баалуулуктарды жоготпой, аларды санариптик доорго ылайыкташтыруунун жолдоруна баа берүү. Кыргыз коому үчүн эң маанилүүсү — руханий жана маданий мурастарды сактоо менен бирге технологияны үй-бүлөнүн өнүгүшүнө кызмат кылдыруу. Санариптик доордун чакырыктарына карабастан, үй-бүлө коомдун өзөгү бойдон калышы керек.

Anahtar Kelimeler

• Кыргыз
• Салттуу Үй-Бүлө
• Санариптик Доор

The Traditional Family Concept of the Kyrgyz People in the Digital Age

Öz

This article examines the differences and interactions between the traditional family concept and the values of the contemporary digital era. The traditional family is founded on respect for elders, harmony, spirituality, and communal living. In contrast, the digital age introduces a new form of life characterized by rapid information exchange, online communication, and technological dependence. The study explores how the intersection of these two worlds affects family relationships, parent-child communication, and the upbringing process. Digital technologies may reduce face-to-face family interactions and increase social distance, yet they also create new opportunities for learning, connectivity, and personal development. Achieving a balance between traditional culture and modern technology is a crucial goal for contemporary Kyrgyz society. The purpose of this research is to evaluate ways to adapt traditional values to the digital era without losing their essence. For Kyrgyz society, it is essential to preserve spiritual and cultural heritage while integrating technology as a tool for family development. Despite the challenges posed by the digital era, the family must remain the cornerstone of society.

Anahtar Kelimeler

• Kyrgyz
• Traditional Family
• Digital Era

Kaynakça

1. 7-канал,”Балаңыз эртеден кечке смартфон менен алекпи? Санариптик аутизмге кабылган балдар көбөйүүдө”. 16-февраль 2023. Балаңыз эртеден кечке смартфон менен алекпи? Санариптик аутизмге кабылган балдар көбөйүүдө – 7-канал. Жаңылыктар - Кыргызстан
2. Aldaba.kg. “Кыргызстанда ажырашуулар көбөйүүдө”.16 июль 2024. https://www.aldaba.kg/news/3796/
3. Esen, Fatih Sinan. “Algoritmik Hegemonya ve Dijital Çağda Türk Aile Yapısı”. Kriter Dergi. 01 Şubat 2025. Algoritmik Hegemonya ve Dijital Çağda Türk Aile Yapısı, Dosya / Toplum Fatih Sinan Esen | Kriter Dergi
4. Nnamene, Evaristus Chuma. « Impact of Social Media on Family Values ». Social and Family Journal of Education and Global Studie No.1. Март, 2021. 392-б. https://www.sfjesgs.com/index.php/SFJESGS/article/view/159
5. Rawlinson, Kevin. “ How TikTok’s algorithm exploits the vulnerability of children”. The Guardian. 04-апрель 2023. https://www.theguardian.com/technology/2023/apr/04/how-tiktoks- algorithm-exploits-the- vulnerability-of-children
6. We Are Social UK, “Digital 2024: Your Ultimate Guide to the Evolving Digital World”. 2024. https://wearesocial.com/uk/blog/2024/01/digital- 2024
7. Кастельс, Мануэль. Власть коммуникации. кот. Н.М. Тылевич, А.А. Архипова. Москва: Издательский дом Высшей школы экономики, 2023. Гл. 1–2.
8. Рыскулова Г.У- Досалиева М.М, “Кыргыз Үй-Бүлөсүнүн Бала Тарбиялоодогу Баалуулуктары”, Известия ВУЗов Кыргызстана № 2, (2021), 273-275б. ИВК_2_2021г_272-276.pdf - Яндекс Документы

9. Рыскулова, Г. У. “Балдарды тарбиялоодогу макал-лакаптардын орду”. Известия ВУЗов Кыргызстана, №4, (2016), 146-б.
10. Үнал , Али. Үй-бүлө маселелери социологиянын күзгүсүндө. Бишкек: Maxprint, 2015.