The Historical Development Process and Methodological Characteristics of the Concepts of “Ra’y” and “Ahl al-Ra’y” in Islamic Legal Thought

Öz

This article provides a deep historical and methodological analysis of the key concepts of “Ra’y” and “Ahl al-Ra’y” within the history of Islamic legal thought. The primary goal of this research is to move beyond the narrow and negative interpretations of these terms–such as “personal whim” or “contradiction to primary religious texts” – and reveal their true methodological significance. The study also aims to investigate the place of the term “ra’y” in Islamic legal thinking, analyze the historical development of the Iraqi (Kufan) school known as “Ahl al-Ra’y,” and examine its role in the formation process of the Hanafi madhhab. The research problem lies in clarifying the reasons and contexts behind why ra’y was used, not in opposition to the Nass (texts of the Qur’an and Sunnah), but as a supplementary legal source that evolved from an early juristic practice into a systematic methodology within the Hanafi school, which subsequently led to criticism from the Ahl al-Hadith. The analysis concludes that the Ahl al-Ra’y school emerged out of necessity in the socially and economically complex society of Iraq, operating on a systematic and methodological basis. Furthermore, this research demonstrates that the objective of the Ahl al-Ra’y, particularly the Hanafi jurists, was to ensure legal justice and flexibility by adapting the provisions of the Shari’ah to evolving social conditions and new contemporary issues.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Ra’y
• Ahl al-Ra’y
• Ahl al-Hadith
• Hanafi Madhhab

Etik Beyan

Ethical principles were followed during the preparation of this study. Article does not require an Ethics Committee Approval.

Ислам укуктук ой жүгүртүүсүндө “раьй” жана “ахл аль-раьй” түшүнүктөрүнүн тарыхый өнүгүү процесси жана методологиялык өзгөчөлүктөрү

Öz

Бул макалада Ислам укуктук ой жүгүртүүсүндөгү негизги түшүнүктөрдүн катарына кирген “раьй” жана “ахл аль-раьй” терминдери тарыхый-усулдук контекстте талдоого алынат. Изилдөөнүн негизги максатын бул терминдерди “жеке каалоо” же “диндин негизги тексттерине каршы чыгуу” сыяктуу тар жана негативдүү чечмелөөлөрдөн арылтып, анын чыныгы методологиялык маанисин ачып берүү түзөт. Ошондой эле “раьй” термининин Ислам укуктук ой жүгүртүүсүндөгү ордун жана “ахл аль-раьй” деген атка конгон Ирак (Куфа) мектебинин тарыхый өнүгүү жолун жана мунун негизинде ханафий мазхабынын калыптануу процессин изилдөөнү да максат кылат. Изилдөөнүн проблемасы раьйдын Куран менен Сүннөттүн тексттерине каршы эмес, кошумча укуктук булак катары колдонулушунун алгачкы доордон баштап, ханафий мазхабында системалуу усулга айланышынын жана ахл аль-хадис тарабынан сынга алынышынын себептерин жана контексттерин тактоодон турат. Изилдөөнүн натыйжасында, ахл аль-раьй Иракта социалдык жана экономикалык жактан татаалдашкан коомдо зарылчылыктан улам пайда болгон, системалуу жана усулдук негизде иш алып барган укуктук-философиялык мектеп болгон деген жыйынтык чыгарылат. Ошондой эле бул изилдөө ахл аль-раьйдын, өзгөчө ханафий укук таанучулардын максаты шариаттын жоболорун коомдук шарттарга жана жаңы көйгөйлөргө ылайыкташтыруу аркылуу укуктук адилеттүүлүктү жана ийкемдүүлүктү камсыздоо болгонун көрсөтөт.

Anahtar Kelimeler

• Ислам укугу
• ахл аль-раьй
• ахл аль-хадис
• раьй
• ханафий мазхабы.

Etik Beyan

Бул изилдөөнү даярдоо процессинде этикалык принциптер сакталган. Бул үчүн этика комитетинин сертификаты талап кылынбайт.

Kaynakça

1. Apaydın, H. Yunus. “Re’y”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 35/37-40. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
2. Bedir, Murteza. Fıkıh Mezhep Sünnet: Hanefi Fıkıh Teorisinde Peygamber’in Otoritesi. İstanbul: Değerler Eğitim Merkezi [Dem], 2017.
3. Karaman, Hayreddin. İslam Hukuk Tarihi. İstanbul: İrfan Yayınevi, 1975.
4. Kılıçer, M. Esat. “Ehl-i Re’y”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 10/520-524. Ankara: TDV Yayınları, 1994.
5. Öğüt, Salim. “Ehl-i Hadis (Fıkıh)”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 10/508-512. Ankara: TDV Yayınları, 1994.
6. Özen, Şükrü. “Nehaî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 32/537. İstanbul: TDV Yayınları, 2006, 32/537.
7. Şehristânî, Muhammed b. Abdülkerim. İslam Mezhepleri (el-Milel ve’n-Nihal). çev. Mustafa Öz. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
8. Ахмед Амин. Духа аль-Ислам. 3 том. Бейрут: Дар аль-кутуб аль-арабий.

9. Багдадий, Хатийб. Тариху Багдад. 14 том. Каир: аль-Мактаба ас-салафиййа, 1349/1931.
10. Баззазий, Мухаммед ибн Мухаммед. Манакибу Абу Ханифа. Бейрут, 1401/1981.
11. Ибн Абдулбар, Йусуф ибн Абдуллах. Жаамиъу байан аль-илм. 2 том. Бейрут: Дар аль-кутуб аль-илмиййа.
12. Ибн Акил, Абу аль-Вафаа. аль-Вазих фи усул аль-фикх. басм.даяр. Абдуллах Абдулмухсин ат-Туркий. Бейрут, 1420/1999.
13. Ибн аль-Жавзий, Жамалуддин Абу аль-Фараж. Сыфат аль-сафва. басм.даяр. Халид Мустафа аль-Тартусий. Бейрут: Дар аль- китаб аль-Арабий, 2012.
14. Ибн Каййим аль-Жавзиййа. Иълам аль-мувакиъийн. 3 том. Каир, 1325.
15. Ибн Кутайба, Абдуллах ибн Муслим. аль-Маъаариф. басм.даяр. Сарват Уккаша. Каир: Дар аль-маъаариф, 1960.
16. Ибн Кутайба, Абдуллах ибн Муслим. Таьвилу мухталиф аль-хадис. басм.даяр. Мухаммед Мухйиддин аль-Асфар. Бейрут: аль- Мактаба аль-Исламий, 1419/1999.
17. Ибн Манзур, Мухаммед ибн Мукаррам. Лисан аль-Араб. 18 том. Кум: Нашру Адаб аль-хавза, 1405.
18. Ибн Саъд, Абу Абдуллах Мухаммед. ат-Табакат аль-кубра. басм.даяр. Ихсан Аббас. 9 том. Бейрут, 1388/1968.
19. Ибн Фурак, Мухаммед ибн Хасан. аль-Худуд фи аль-усул. басм.даяр. Мухаммед ас-Сулайманий. Бейрут, 1999.
20. Ибн Хазм, Али ибн Ахмед. аль-Ихкам. басм.даяр. Ахмед М. Шакир. 8 том. Бейрут, 1403/1983.
21. Ибн Хишам, Жамалуддин Абдулмалик. аль-Сийра аль-набавиййа. басм.даяр. Таха Абдуррауф Саъд. 4 том. Бейрут, 1411.
22. Кавсарий, Мухаммед Захид. Фикху ахли аль-Ирак ва хадисухум. басм. даяр. Абдулфаттах Абу Гудда. Бейрут, 1390/1970.
23. Калъажий, Мухаммед Раввас. Мавсуъату фикх Абдиллах ибн Масъуд. Каир: Матбаъа аль-Майданий, 1984.
24. Кархий, Убайдуллах ибн Хусейин. аль-Рисаала (Таьсис аль-назар менен бирге). басм.даяр. Мустафа Мухаммед аль-Кубаний аль-Димашкий. Бейрут: Дар Ибн Зейдун.
25. Кафавий, Абу аль-Бакаа. аль-Куллийат. Стамбул, 1287.
26. Макдисий, Мухаммед ибн Ахмед. Ахсан аль-такасим. басм.даяр. Михаэл Ян де Гуе. Лейден, 1877.
27. Фирузабадий, Мухаммед ибн Якуб. аль-Камус аль-мухийт. Каир: Дар аль-хадис, 2008.
28. Хулий, Амин. Малик ибн Анас. 3 том. Каир, 1951.