Mürselât Sûresi’nde وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ Âyeti: Semantik ve Belâgî Bir İnceleme

Öz

Kur’ân-ı Kerîm’deki bazı âyet tekrarları, yalnızca vurgu amacı taşıyan lafzî yinelemeler değil, anlamı derinleştiren ve ilâhî hitabın etkisini artıran önemli belâgî unsurlardır. Bu çalışma, Mürselât Sûresinde on kez tekrar edilen “وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ” ifadesinin semantik ve işlevsel boyutlarını bağlam merkezli bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi benimsenerek klasik belâgat ilimleri olan meʿânî, beyân ve bedîʿ çerçevesinde her bir tekrarın, yer aldığı âyet gruplarıyla kurduğu anlam ilişkisi analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, söz konusu tekrarların yalnızca tehdit ve tekit işlevi görmediğini; aksine her birinin, kıyamet sahnelerinin farklı yönlerini vurgulayarak özgün anlam katmanları oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda tekrarlar, ilâhî hitabın ritmini ve söylem bütünlüğünü güçlendirmekte; tehdidin dozunu kademeli biçimde artırarak muhatap üzerinde derin bir zihinsel, duygusal ve ahlâkî etki meydana getirmektedir. Ayrıca her tekrar, içinde bulunduğu bağlama göre yeni bir uyarı, hatırlatma veya yüzleştirme işlevi üstlenmektedir. Mürselât Sûresindeki bu ifade, sûrenin yapısını kuran çok katmanlı bir belâgî unsurdur.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belâgatı
• Kur’ân
• Mürselât Sûresi
• Âyet Tekrarı
• Belâgat
• Semantik Analiz

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde etik ilkelere uyulmuştur. Etik Kurul Belgesi gerektirmemektedir.

The Verse ‘Woe on That Day to the Deniers’ in Sūrat al-Mursalāt: A Semantic and Rhetorical Analysis

Öz

In the Qur’an, certain verse repetitions are not merely verbal reiterations for emphasis; rather, they are significant rhetorical elements that deepen meaning and enhance the impact of the divine address. This study aims to examine the semantic and functional dimensions of the expression “Waylun yawmaʾidhin lil-mukadhdhibīn” (“Woe, on that Day, to the deniers”), which is repeated ten times in Sūrat al-Mursalāt, through a context-centered approach. Adopting a qualitative research method, each occurrence of the repetition is analyzed within the framework of the classical sciences of rhetoric-maʿānī, bayān, and badīʿ-with particular attention to its relationship with the surrounding groups of verses. The findings reveal that these repetitions do not merely serve functions of threat and emphasis; rather, each one generates distinct layers of meaning by highlighting different aspects of the scenes of the Day of Judgment. In this context, the repetitions strengthen the rhythm and discursive coherence of the divine address, while progressively intensifying the tone of warning, thereby producing a profound intellectual, emotional, and moral impact on the addressee. Moreover, each repetition assumes a new function-such as warning, reminding, or confronting-depending on its contextual placement. Thus, this recurring expression in Sūrat al-Mursalāt emerges as a multilayered rhetorical device that plays a foundational role in structuring the sūrah.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Rhetoric
• the Qur’an
• Surah Al-Mursalat
• Verse Repetition
• Rhetoric
• Semantic Analysis

Etik Beyan

Ethical principles were followed during the preparation of this study. It does not require an Ethics Committee Certificate.

Kaynakça

1. Abdülazîz ‘Atîk, ‘İlmü’l-Me’ânî. Beyrut: Dâru’n-Nehdati’l-‘Arabiyye, 1985.
2. Ahmed Cevdet Paşa. Belâgat-i Osmaniye. İstanbul: y.y. 1882.
3. Ahmed Matlub, Mu‘cemu mustalehâtu’l-belâğa ve tetavûruhâ. Beyrut: Dâru’l-‘Arabiyeti li’l-Mevsû‘a, 2006.
4. Ali el-Cârim-Mustafa Emîn, el-Belâğatü’l-Vâzıha. Mısır: y.y. 1959.
5. Bedevî, Tabâne. Mu’cemü’l-belâğati’l-’arabiyye. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1997.
6. Bekrî Şeyh Emin, el-Beâğatü’l’’arabiyye fî sevbiha’l-cedîd ‘İlmü’l-Me’ânî. Beyrut: y.y. 2005.
7. Besyûnî, Abdulfettâh. ‘İlmü’l-me’ânî. Kahire: y.y. 2004.
8. Bilgegil, Kaya. Edebiyat Bilgi ve Teorileri. İstanbul: y.y. 1989.

9. Boynukalın, Ertuğrul. “Yemîn”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2013. 43/417-420.
10. Bulut, Ali. Belâgat Meânî Beyân Bedî’. İstanbul: İFAV Yayınları, 2015.
11. Bulut, Ali. Belâgat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: İFAV Yayınları, 2015.
12. Câhız, Ebû Osman ‘Amr. el-Beyân ve’t-Tebyîn. 3 Cilt. Beyrut: y.y. 1958.
13. Cerrahoğlu, İsmail. Tefsîr Usûlü. Ankara: Elif Ofset, 1979.
14. Cürcânî, Abdülkâhir. Delâilü’l-İ’câz. Kâhire: Matbaatü’l-Medenî, 1992.
15. Cürcânî, Ali b. Muhammed. et-Ta’rîfât. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1992.
16. Çetin, Abdurrahman- Topuzoğlu, Tevfik Rüştü. “Fasıla”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1995), 12/209-210.
17. Çinkılıç, Recep. “Ebû Nuvâs ve zühdiyyât şiirlerinde tekrar sanatı”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (35), 1122-1138. https://doi.org/10.29000/rumelide.1342272
18. Durmuş, İsmail. ‘Tekit”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2011. 40/365-367.
19. Durmuş, İsmail. “Me’ânî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2003. 28/206/207.
20. Ebû’l-Bekâ, Eyyûb b. Musa el-Hüseyni. el-Külliyyât. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1993.
21. Ezherî, Ebu Mansûr Muhammed. Tehzîbu’l-Lüğa. Kahire: Dâru’l-kâtib el-azamî, ts. “vyl” md.
22. Fazl Hasan Abbâs. el-Belâğa fünûnühâ ve efnânühâ ‘İlmü’l-Me’ânî. Amman: y.y. 2004.
23. Ferrâ, Yahyâ b. Ziyâd. Me’ani’l-Kur’ân. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 2011.
24. Firûzâbâdî, Mecdüddîn b. Yakub, el-Kâmusu’l-muhît. Beyrut: Mektebetü tahkîki’t-türâs fî müesseseti er-Risâle, 1987. “vyl”, md. 4/35;
25. Gelenbevî, İsmail b. Mustafa. Fennî Mantık. Çev. Abdünnâfi Efendi. İstanbul: y.y. 1879.
26. Güneş, Bahadır. “Borçalılı Valeh Hacılar’ın Şiirlerinde Yinelemeler”. Karadeniz Araştırmaları 29 (Bahar 2011): 147- 156.
27. Hacımüftüoğlu, Nasrullah. “Bedî’”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1992. 5/320- 322.
28. Hacımüftüoğlu, Nasrullah. “Beyân”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1992. 6/22- 23.
29. Hâşimi, Seyyid Ahmed. Cevâhirü’l-Belâğa fî’l-Me’ânî ve’l-Beyân ve’l-Bedî’. Beyrut: Mektebetü’l-‘Asriye, 1999.
30. İbn Fâris, Ebû’-Hüseyin ez-Zekeriyyâ. Mu’cemü’l-Mekâyîs fî’l-Luğa. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1998.
31. İbn Hâcib, Ebû Amr. el-Kâfiye fi ilmi’n-nahv. Kahire: Mektebetü’l-âdâb, 2010.
32. İbn Kesîr, Ebû’l-Fidâ İsmail. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-‘Azîm. Beyrut: y.y. 1966.
33. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl. Lisânu’l-Arab. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Sadr, 1994.
34. İbn Reşîk el-Kayrevânî, el-‘Umde. Nşr. M. Muhyiddin Abdülhamîd. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1988.
35. İn’âm Fevvâl ‘Akkâvî. el-Mu’cemü’l-mufassal fî ‘Ulûmi’l-belâğa. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye 1992.
36. İn’âm Fevvâl Akkâvî, el-Mu’cemü’l-mufassal fî ‘ulûmi’l-belâğâti ve’l-Bedî‘ ve’l-Me’ânî. Beyrut: y.y. 1996.
37. Kadrî Mayû, el-Mu’în fî’l-belâğa. Beyrut: y.y. 2000.
38. Kazvînî, Hatîb, el-îzâh fî ‘Ulûmi’l-belâğa. 2 Cilt. Beyrut: y.y. 1980.
39. Kılıç, Hulusi. “Belâgat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1992. 5/ 384-387.
40. Kudâme b. Ca‘fer, Naḳdü’ş-şi‘r. Nşr. Muhammed Abdülmün‘im Hafâcî. Kahire: y.y. 1980.
41. Mecdi Vehbe-Kâmil el-Mühendis, Mu’cemü’l-mustalahâti’l-’arabiyye. Beyrut: Mektebetü Lübnân en-Nâşirûn, 1984.
42. Mehmet Rıfat, Mecâmi’ûl-edeb İlm-i Me’ânî. İstanbul: Dersaadet, 1890.
43. Memenenlizâde, Mehmet Tahir, Osmanlı Edebiyatı -Belâgât, Haz. M. Fatih Köksal ve Vedat Ali Tok. Ankara: Kurgan Edebiyat, ts.
44. Merâğî, Ahmed Mustafa. ‘Ulûmu’l-belâğa. Beyrut: y.y. 1984.
45. Meydânî, Abdurrahman Hasan Habenneke el-Belâğatü’l-‘arabiyye. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1996.
46. Muhammed b. Ali et-Tehanevi, Keşşâfü Istılâhati’l-Fünûn. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-‘ilmiyye, 1999.
47. Muhammed said İsbir-Bilâl Cüneydî, eş-Şâmil. Beyrut: y.y. 1998.
48. Nâyif, Ma’rûf. el-Mu’cezü’l-kâfî fî ‘uluûmi’l-belâğa ve’l-‘arûz. Beyrut: y.y. 1997.
49. Râgıb el-İsfahânî, el- Müfredât fî Garîbi’l- Kur’ân. Mısır: Mektebetü’l-Meymeniyye, ts.
50. Saraç, M. A. Yekta. Klâsik Edebiyat Bilgisi Belâgat. 8. Baskı. İstanbul: Gökkubbe, 2010.
51. Sekkâkî, Miftâhü’l-‘Ulûm. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1987.
52. Suyûtî, Celâlüddîn. Mu’terakü’l-akrân. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-‘ilmiyye, 1988.
53. Süleyman Paşa, Mebâni’l-İnşâ. 2 Cilt. İstanbul: y.y. 1871.
54. Yazıcı, Ahmet - Kara, Mustafa. “Murselat Sûresinde Tekrar Eden Âyetler Üzerinde Bağlam Etkisi”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8/1 (01 Temmuz 2015): 177-195. https://doi.org/10.17218/husbed.74099.