‘Antropolojik Yer’ ile ‘Anonim Yok-Yerler’in Gayrettepe Metro İstasyonu Örneği Üzerinden Karşılıklı Mekânsal Okuması

Öz

Bu makalede, Marc Auge’nin ‘antropolojik yer’ ve ‘yok-yer’ kavramsal karşıtlıkları üzerinden yapılan karşılıklı mekânsal okumada, metroların kentle etkileşen ara mekânlar oluşu, sınırlarını birbirine eklemlediği yok-yerlere doğru genişlediği aralıklar ve bağlantı noktaları sorgulanmıştır. ‘Antropolojik yer’ ve ‘anonimleşen yok-yer’ kavramları literatür bağlamında tanımlanmasının ardından, dijitalleşmenin mesafeleri aşmasıyla ortaya çıkan zaman-mekân sıkışmasının ortaya çıkardığı mekân algısında bozulmanın ‘yer’ ve ‘yok-yer’ arakesitinde ürettiği ‘hipergerçek yer’ açıklanmıştır. Anonim bir ‘yok-yer’ olan metro istasyonlarının kente mekânsal uzanımlarının ‘yer’ ve ‘yok-yer’ arasında mekân algısındaki bozulmanın eşiği olarak ‘hipergerçek yer’i nasıl üretebileceği, çalışmada incelenmek üzere seçilen İstanbul Gayrettepe Metro İstasyonu üzerinden örneklenmiştir. Metro istasyonlarının hem ‘yok-yer’leri hem de ‘antropolojik yer’ olan kenti devingen kılarken, ‘yer’ ve ‘yok-yer’ karşıtlığının sınırlarını muğlaklaştırarak birbirinden ayrı tanımlanamayacak olan üçüncü bir yer olarak ‘hipergerçek yer’i açığa çıkardığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Yer
• Yok-Yer
• Hipergerçek yer
• Metro istasyonu
• İstanbul

The Comparative Spatial Reading of ‘Anthropological Place’ and ‘Anonymous Non-Places’ Through The Example of Gayrettepe Metro Station

Abstract

This paper explores the spatial intervals between metro systems, and the city is explored through a comparative spatial reading of Marc Auge’s conceptual oppositions of ‘anthropological place’ and ‘non-place’. It raises the question of whether metros, as thresholds between the ‘anthropological place’ of the city and ‘non-places’, can define a ‘hyperreal place’ by anonymizing the intervals through which they infiltrate the city. The study addresses how the distortion in spatial perception, caused by the spatio-temporal fix resulting from digitalization, produces a ‘hyperreal place’ at the intersection of ‘place’ and ‘non-place’. The study examines how metro stations, as ‘anonymous non-places’, can produce a ‘hyperreal place’ as a threshold of spatial perception distortion between ‘place’ and ‘non-place’, exemplified through the İstanbul Gayrettepe Metro Station selected for the study. As a result, metro stations make both ‘non-places’ and the city as ‘anthropological places’ dynamic. By blurring the boundaries between ‘place’ and ‘non-place’, they reveal a third space—a ‘hyperreal place’—that defies distinct separation from either.

Keywords

• Place
• Non- Place
• Hyperreal place
• Metro station
• Istanbul

Kaynakça

1. Ar, M. (2021). Mekân, yer ve yersizlik kavramları üzerine bir inceleme. Şehir ve Medeniyet Dergisi, 7(14), 8-25.
2. Auge, M. (2017). Yok-yerler üstmodernliğin antropolojisine giriş. Daimon Yayınları.
3. Baudrillard, J. (2017). Simülakrlar ve simülasyon. Doğu Batı Yayınları.
4. Deleuze, G., & Guattari, F. (1987). Thousand plateaux: capitalism and schizophrenia. Athlone Press.
5. Eco, U. (1986). Travels in hyperreality. Harcourt Brace Jovanovich Publishers.
6. Gürkaş. E. T., ve Barkul, Ö. (2012). Yer üzerine kavramsal bir okuma denemesi. Sigma Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 4(1), 1-11.
7. Harvey, D. (2019). Postmodernliğin durumu. Metis Yayınları.
8. Heidegger, M. (2018). Varlık ve zaman. ALFA Yayınları.

9. Ibelings, H. (2002). Supermodernism: architecture in the age of globalisation. NAI Publishers.
10. İBB. (2003). İBB Faaliyet Raporu. 16 Mayıs 2024 tarihinde https://uploads.ibb.istanbul/uploads/2023_Faaliyet_Raporu_1_fa79d76a01.pdf adresinden alınmıştır.
11. İBB. (t.y.). Yenikapı-Seyrantepe-Hacıosman Metro Hattı. 16 Mayıs 2024 tarihinde https://www.metro.istanbul/Hatlarimiz/HatDetay?hat=M2 adresinden alınmıştır.
12. Jameson, F. (1994). Postmodernizm ya da geç kapitalizmin kültürel mantığı. Kıyı Yayınları.
13. Koçyiğit, R. G. (2018). Mark Augé’de yok-yer (non-lieu) kavramı üzerine bir epistemik çözümleme. Megaron, 13(4), 536-544.
14. Lefebvre, H. (1996). The production of space. Blackwell.
15. Lefebvre, H. (2014). Kentsel devrim. Sel Yayıncılık.
16. Ötkünç, A. (2016). Prolog, Yok-yerler üstmodernliğin antropolojisine giriş. Daimon Yayınları.
17. Preston Gayrettepe Metro Otopark. (t.y.). Gayrettepe Metro Otopark. 16 Mayıs 2024 tarihinde https://www.gayrettepemetrootopark.com adresinden alınmıştır.
18. Relph, E. (2002). Place. In I. Douglas, R. Huggett & M. Robinson (Eds.), Companion encyclopedia of geography (pp. 906-924). Routledge.
19. Relph, E. (2008). Place and placelessness. SAGE Publications.
20. Soja, E. (1996). Thirdspace: journeys to Los Angeles and other real-and-imagined places. Blackwell.
21. Urry, J. (1999). Mekânları tüketmek. Ayrıntı Yayınları.
22. Wikipedia. (2017). Gayrettepe İstanbul Metrosu. 16 Mayıs 2024 tarihinde https://tr.wikipedia.org/wiki/Gayrettepe_(M11,_%C4%B0stanbul_Metrosu) adresinden alınmıştır.
23. Wikipedia. (2017). M11 İstanbul Metrosu. 16 Mayıs 2024 tarihinde https://tr.wikipedia.org/wiki/M11_(%C4%B0stanbul_metrosu) adresinden alınmıştır.