Ön Üretimli Deprem Konutlarında Yapım Sistemi ve Malzeme Seçim Ölçütlerinin DEMATEL Analiz ile İncelenmesi

Öz

Depremler, kısa sürede çok sayıda konut üretimini gerektiren afetlerdir. Bu süreçte ön üretimli yapım sistemleri, geçici konut çözümlerini hızlı ve organize biçimde sağlayabilmektedir. Ancak bu yapılar, çoğunlukla standart üretim tekniklerine dayandığından bulundukları çevresel koşullara uyum, yerleşme dokusuyla bütünleşme ve kullanıcı gereksinimlerine yanıt verme açısından yetersiz kalmaktadır. Bu çalışmada, farklı dönem ve coğrafyalarda uygulanmış ön üretimli yapı örnekleri üzerinden, yapım sistemi ve malzeme seçim ölçütleri incelenmiş; karar verme sürecinde etki ağırlığı sınanmıştır. Yapı tasarımını etkileyen çok sayıda değişkenin birbirleriyle ilişkisel düzeyde analiz edilebilmesi amacıyla DEMATEL yöntemi kullanılmış ve kriterler arası etkileşimsel bağıntılar değerlendirilmiştir. Bu hedefle öncelikle uygulama örneklerine ilişkin tasarım verileri toplanmış, ardından yapım sistemi ve malzeme seçimini etkileyen etkenleri belirlemeye yönelik analiz süreci yürütülmüştür. DEMATEL tekniğiyle elde edilen bulgular doğrultusunda, afet sonrası barınma yapılarının sadece dayanıklılık ve hız gibi teknik ölçütlerin yanı sıra bağlama uyum, çevresel sürdürülebilirlik, yeniden kullanım potansiyeli gibi çok boyutlu ölçütlerin tasarım sürecinde etkin ağırlık oranları incelenmiştir. Böylece, afet sonrası yapı üretiminde bütüncül karar verme süreçlerine yönelik stratejik ilkeler ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ön Üretimli Yapım Teknikleri
• Afet Sonrası Barınma
• Yapı Sistemi ve Malzeme Seçim Ölçütleri
• Dematel Analiz

Analysis of Structural System and Material Selection Criteria in Prefabricated Earthquake Housing Using the DEMATEL Method

Öz

Earthquakes are disasters that require the rapid production of many housing units. In this process, prefabricated construction systems can provide efficient and organised temporary housing solutions. However, since these structures are often based on standardized production techniques, they tend to fall short in adapting to environmental conditions, integrating with settlements, and meeting user needs. This study examines construction methods and material selection criteria through prefabricated housing examples from different periods and regions, testing their relative impact in the decision-making process. The DEMATEL method was used to analyse the interrelationships among multiple design variables and evaluate interactional correlations between criteria. Design data from selected cases were compiled, followed by an analysis to identify factors influencing construction and material choices. According to the DEMATEL findings, post-disaster housing should be assessed not only through technical criteria such as durability and speed but also through multidimensional measures such as contextual adaptation, environmental sustainability, and reusability potential. Thus, strategic principles were developed to guide holistic decision-making in post-disaster construction.

Anahtar Kelimeler

• Prefabrication
• Post-Disaster Shelter
• Construction system and material selection criteria
• DEMATEL analysis

Kaynakça

1. Al-Shatnawi, M. (2024). Advances in cold-climate-responsive building envelope design: A comprehensive review. Buildings, 14(11), 1–24. https://doi.org/10.3390/buildings14113486
2. Aras, A. ve Seymen, Z. (2024). An examination of housing designs to address post-earthquake shelter needs. Uluslararası Mühendislik, Tasarım ve Teknoloji Dergisi, 6(1), 1–15.
3. Arquitectura Viva. (2011). Container temporary housing, Onagawa. 20 Aralık 2025 tarihinde https://arquitecturaviva.com/works/viviendas-temporales-container-3 adresinden alındı.
4. Atabeyli Çağlık, E. ve Say Özer, Y. (2023). 1939 Erzincan depreminin mimari bellek üzerinden okunması: “Kurma evler örneği”. Journal of Academic Social Science Studies, 16(94), 273–292. http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.66598
5. Avlar, E., Limoncu, S. ve Tızman, D. (2023). Deprem sonrası geçici barınma birimi: CLT E-BOX. Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 38(1), 471-482. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1027894
6. Başgöze, A. (2020). Erzincan’da mevcut binaların bölgesel afet risk dağılımının belirlenmesi (Yayın No. 637983), [Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. BC Housing. (2014). Modular and prefabricated housing: Literature scan of ideas, innovations, and considerations to improve affordability, efficiency, and quality. BC Housing Manufactured Housing Association of BC; Real Estate Institute of BC. 20 Aralık 2025 tarihinde https://www.bchousing.org adresinden alındı.
8. Bodig, J. ve Jayne, B. A. (1982). Mechanics of wood and wood composites. Van Nostrand Reinhold.

9. Celentano, G., Zea Escamilla, E., Göswein, V. ve Habert, G. (2019). A matter of speed: The impact of material choice in post-disaster reconstruction. International Journal of Disaster Risk Reduction, 34, 34–44. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2018.10.026
10. Chen, W., Li, W., Shao, L., Zhang, T. ve Wang, X. (2023). Large-scale group-hierarchical DEMATEL method for complex systems. PLOS ONE, 18(12) e0288326. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0288326
11. Davis, I. (1978). Shelter after disaster. Oxford Polytechnic Press.
12. Detroit, R. (2019). Disaster proof: The ephemeralization of prefabricated architecture for climate resilience (Yayın No. 32992), [Yüksek Lisans Tezi, University of Cincinnati, College of Design, Architecture, Art and Planning]. OhioLINK Electronic Theses and Dissertations Center.
13. El Hage, J., Shahrour, I., Hage Chehade, F. ve Abi Farraj, F. A. (2023). A comprehensive assessment of buildings for post-disaster sustainable reconstruction: A case study of Beirut Port. Sustainability, 15(18), 13433. https://doi.org/10.3390/su151813433
14. Erdik, M. (2001). Report on 1999 Kocaeli and Düzce (Turkey) earthquakes. Boğaziçi University, Kandilli Observatory and Earthquake Research Institute.
15. Escorcia Oyola, O., García Alvarado, R., Trebilcock Kelly, M., Celis, F., Echeverría, E. ve Sánchez, R. (2013). Validación del reacondicionamiento térmico de viviendas para la reconstrucción pos-terremoto 2010: Dichato, Chile. Revista de la Construcción, 12(2), 54–71. http://dx.doi.org/10.4067/S0718-915X2013000200005
16. Eser, L. (1982). Ön yapım endüstrileşmiş yapı. İTÜ Matbaası.
17. Felix, D., Branco, J. M. ve Feio, A. (2013). Temporary housing after disasters: A state of the art survey. Habitat International, 40, 136–141. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2013.03.006
18. Figueiredo, K., Pierott, R., Hammad, A. W. A. ve Haddad, A. (2021). Sustainable material choice for construction projects: A life cycle sustainability assessment framework based on BIM and fuzzy-AHP. Building and Environment, 196, 1–15. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.107805
19. Gabus, A. ve Fontela, E. (1972). World problems, an invitation to further thought within the framework of DEMATEL (Technical Report). Battelle Geneva Research Centre. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2013.03.006
20. Garay, R. M., Figueroa, W., Pfenniger, F., Tapia, R. ve Larenas, J. (2017). Project shelter, part 1: Fire resistance and thermal insulation. Revista de la Construcción, 16(2), 339–354. https://doi.org/10.7764/RDLC.16.2.339
21. Goldhill, S. ve Fitzgibbon, G. (2021). Climate, disaster and risk: Introduction. Journal of the British Academy, 9, 1–4. https://doi.org/10.5871/jba/009s8.001
22. Grudzińska, M., Stabryła, R., Siwek, K., Bartoszek, K. ve Wankiewicz, J. (2024). Perception of summer conditions in prefabricated multifamily buildings occupied by middle-aged and elderly people based on monitoring of dwellings in warm-summer humid continental climate. Applied Sciences, 14(24), 11505. https://doi.org/10.3390/app142411505
23. Guaygua, B., Sánchez-Garrido, A. J. ve Yepes, V. (2024). Life cycle assessment of seismic resistant prefabricated modular buildings. Heliyon, 10(20), e39458. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e39458
24. Güler, E., Avcı, S. ve Aladağ, Z. (2022). Dematel–SWARA yöntemleri ile geçici barınma alanlarının seçimine etki eden kriterlerin değerlendirilmesi. Uluslararası Batı Karadeniz Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 4(2), 57–74.
25. Gürtes Yapı. (2023, Temmuz 1). Modüler konteyner parçaları ve elemanları. Gürtes Yapı. 20 Aralık 2025 tarihinde https://gurtes.com.tr/moduler-konteyner-parca-ve-elemanlari/ adresinden alındı.
26. Haçin, İ. (2014). 1939 Erzincan Büyük Depremi. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 30(88), 37-70.
27. Hikone, S. ve Tokubuchi, M. (2014). Temporary multi-storey container house after earthquake and tsunami disaster on March 11, 2011. Proceedings of the IABSE Symposium, Madrid 2014, 102(20), 1699–1706. https://doi.org/10.2749/222137814814067950
28. Hosseini, S. M. A., de la Fuente, A. ve Pons, O. (2016). Multi-criteria decision-making method for assessing the sustainability of post-disaster temporary housing unit technologies: A case study in Bam, 2003. Sustainable Cities and Society, 20, 38–51. https://doi.org/10.1061/(ASCE)CO.1943-7862.0001
29. IBA Hamburg GmbH. (2013). Smart Price House: Case Study Hamburg. International Building Exhibition Hamburg.
30. Ishirugi, P. G. T. (2023). Analysis of modular construction techniques: Advantages and disadvantages [Yüksek lisans tezi, University of Porto]. University of Porto Open Repository.
31. Johnson, C. (2007). Impacts of prefabricated temporary housing after disasters: 1999 earthquakes in Turkey. Habitat International, 31(1), 36–52.
32. Kalkan, M., Kaçar, A. D. ve Alptekin, O. (2020). Ülkelerin deprem sonrası yeniden yapılaşma süreçlerinin karşılaştırılması: Çin, Şili ve Türkiye örnekleri. Tasarım Kuram, 16(31), 152-169. https://doi.org/10.14744/tasarimkuram.2020.41275
33. Kelman, I. ve Stough, L. M. (2015). Disability and disaster. Palgrave Macmillan.
34. Kısa Ovalı, P. (2019). Biyoklimatik tasarım matrisi (Türkiye). Trakya Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 20(2), 51-66.
35. Kızılelma, S. ve Görgülü, T. (2021). Afetler sonrası mimarlıkta yeni normal. Kent Akademisi, 14(4), 911-949. https://doi.org/10.35674/kent.1009252
36. Knaack, U., Chung-Klatte, S. ve Hasselbach, R. (2012). Prefabricated Systems: Principles of Construction. Birkhäuser. https://doi.org/10.1515/9783034611404
37. Koyunoğlu, H. (1977). Erzincan’da deprem sonu yapılan evlerin inşaat sistemleri hakkında açıklamalar. Mimarlık Dergisi, 4(153), 21-23.
38. Köppen, W. (2011). The thermal zones of the Earth according to the duration of hot, moderate and cold periods and to the impact of heat on the organic world (E. Volken & S. Brönnimann, Çev. ve Ed.). Meteorologische Zeitschrift, 20(3), 351–360. https://doi.org/10.1127/0941-2948/2011/105 (Orijinal eserin yayın tarihi 1884)
39. Kurnalı, M. (2015). İç mekanda prefabrikasyon ve günümüz prefabrik iç mekân ürünlerine yönelik bir inceleme (Yayın No. 407377) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
40. Limoncu, S. ve Bayülgen, C. (2005). Türkiye’de afet sonrası yaşanan barınma sorunları. Megaron, 1(1), 18-27.
41. Limoncu, S. ve Çelebioğlu, B. (2006). Post-disaster sustainable housing system in Turkey. Proceedings of I-Rec 2006 International Conference on Post-Disaster Reconstruction.
42. Nazarian, T., Movahedi, A. ve Shahabi, S. (2024). Investigating the construction of a post-earthquake shelter using the Super Adobe method in Herat, Afghanistan. Urban Planning and Construction, 2, 25–37. https://doi.org/10.55121/upc.v2i2.151
43. Nijman, J., Shin, M. ve Muller, P. O. (2020). Geography: Realms, regions, and concepts (18. baskı). Wiley.
44. Nuris Prefabrik. (2020). Elazığ Deprem Konteyner Kent Projesi. 20 Aralık 2025 tarihinde https://nurisprefabrik.com.tr/elazig-deprem-konteyner-kent/ adresinden alındı.
45. Nyimbili, P. H., Erden, T. ve Mwanaumo, E. M. (2023). A DEMATEL-based approach of multi-criteria evaluation for urban fire and emergency facilities. Frontiers in Environmental Economics, 2(1), 1–16. https://doi.org/10.3389/frevc.2023.1198541
46. Oyguç, R. A. (2022). 24 Ocak 2020 Elazığ depreminde hasar gören yapıların sismik davranışlarının incelenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 11(1), 140–155. https://doi.org/10.17798/bitlisfen.1000615
47. Özdamar Seitablaiev, M. ve Umaroğulları, F. (2020). Dünya’da ve Türkiye’de betonarme prefabrikasyon. Journal of Architectural Sciences and Applications, 5(2), 309–320.
48. Özel Can, S. (2020). Erzincan’da 1939 depremi sonrasında kurma evler örneği: Modern mirasın sürdürülebilir bir model olarak değerlendirilmesi (Yayın No. 665167) [Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
49. Ryder, B. (2013). Piecemeal potential: The sky could be the limit for prefabricated modular towers. Architect Magazine. 20 Aralık 2025 tarihinde https://www.architectmagazine.com/design/buildings/piecemeal-potential_o adresinden alındı.
50. Seker, S. ve Zavadskas, E. K. (2017). Application of fuzzy DEMATEL method for analyzing occupational risks on construction sites. Sustainability, 9(11), 2083. https://doi.org/10.3390/su9112083
51. Shigeru Ban Architects. (2025, 15 Mart). Community center, Onagawa. 20 Aralık 2025 tarihinde https://shigerubanarchitects.com/works/cultural/community-center-onagawa/ adresinden alındı.
52. Si, S.-L., You, X.-Y., Liu, H.-C. ve Zhang, P. (2018). DEMATEL technique: A systematic review of the state-ofthe-art literature on methodologies and applications. Mathematical Problems in Engineering, 2018, 1–33. https://doi.org/10.1155/2018/6924546
53. Sucuoğlu, H. (1999). Depreme dayanıklı yapı tasarımı. Bilim ve Teknik, 384, 58–62.
54. T.C. İletişim Başkanlığı. (2020, 5 Şubat). Elazığ’da konteyner kent kurulum çalışmaları sürüyor. 20 Aralık 2025 tarihinde https://www.iletisim.gov.tr/turkce/yerel_basin/detay/elazigda-konteyner-kent-kurulumcalismalari-suruyor adresinden alındı.
55. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2023). Sanayicinin konteyner mesaisi devam ediyor. 20 Aralık 2025 tarihinde https://www.sanayi.gov.tr/medya/haber/sanayicinin-konteyner-mesaisi1 adresinden alındı.
56. Tauber, G. (2014). Architects and post-disaster housing: A comparative study in South India. Transcript Verlag. https://doi.org/10.14361/transcript.9783839426333
57. Wagemann, E. (2017). Need for adaptation: Transformation of temporary houses. Disasters, 41(4), 828–851. https://doi.org/10.1111/disa.12228
58. Walker V., R., Wagemann F., E., Garay Moena, R. M., Tapia Zarricueta, R. ve Domínguez G., M. (2018). Habitabilidad transitoria en desastres en Chile: Experiencia en el período 2014–2017. ONEMI. https://repositorio.uchile.cl/handle/2250/151726