Okul Öncesi Öğrenme Alanlarının Mekânsal Organizasyonu: Kars İlindeki Bağımsız Anaokullarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Kars ili Merkez ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı altı bağımsız anaokulunda yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma alanını, 3-5 yaş gruplarına hizmet veren ve farklı fiziksel özellikler gösteren sınıf yapılarının bulunduğu bu kurumlar oluşturmaktadır. Araştırmada amaçlı örnekleme yerine evrenin tamamına ulaşılarak veri bütünlüğü sağlanmış, toplam 28 okul öncesi öğretmen ve sınıf ortamlarında gerçekleştirilen sistematik gözlemler araştırmaya dâhil edilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımına dayanan çalışmada durum çalışması deseni kullanılmış ve öğrenme alanlarının mekânsal özellikleri doğal bağlamı içinde incelenmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler ve doğrudan gözlemler yoluyla toplanmış, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, öğrenme merkezlerinin türleri ve yerleşimlerinde benzerlikler bulunduğunu ancak mekânsal organizasyon, donatı kullanımı, görsel düzenleme ve oturma biçimleri açısından farklılıklar olduğunu göstermektedir. Mekânsal esneklik, erişilebilirlik, sirkülasyon ve görsel bütünlük açısından tasarım sorunları tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda öğrenme merkezlerinin konumlandırılması, donatı yerleşimi ve mekânsal esneklik ilkelerine dayalı bir mekânsal organizasyon ve tasarım modeli önerisi geliştirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, okul öncesi eğitim mekânlarında iç mekân tasarımının yalnızca donatıya indirgenemeyeceğini ve mekânsal organizasyonu merkeze alan bütüncül bir yaklaşım gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Okul Öncesi Eğitim
• Öğrenme Merkezi
• Mekan Tasarımı
• Mekânsal Organizasyon

Etik Beyan

Bu araştırma, Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu’nun 13.06.2023 tarihli ve E-35853172-100-00002910571 sayılı izin kararı ile gerçekleştirilmiştir.

Spatial Organization of Preschool Learning Environments: An Examination of Independent Preschools in Kars Province

Öz

This study was conducted in six independent preschools affiliated with the Ministry of National Education in the central district of Kars. The study area includes institutions serving children aged 3–5 with different classroom characteristics. Instead of purposive sampling, the whole population was included, consisting of 28 preschool teachers, and systematic classroom observations. The study adopts a qualitative case study design, examining spatial features of learning environments in their natural context. Data were collected through semi-structured interviews and direct observations and analyzed using content analysis. Findings indicate similarities in learning center types and basic layouts, while differences emerge in spatial organization, furniture use, visual arrangement, and seating patterns. Issues were identified regarding spatial flexibility, accessibility, circulation, and visual coherence. A spatial organization and design model was developed based on the positioning of learning centers, furniture arrangement, and spatial flexibility principles. In conclusion, the study emphasizes a holistic approach centered on spatial organization in early childhood environments.

Anahtar Kelimeler

• Preschool Education
• Learning Center
• Spatial Design
• Spatial Organization

Etik Beyan

This research was carried out with the permission decision of the Hacettepe University Rectorate Scientific Research and Publication Ethics Commission dated 13.06.2023 and numbered E-35853172-100-00002910571.

Kaynakça

1. Acer, D. (2010). Okul öncesi eğitim kurumlarının fiziksel ve eğitsel ortamları. G. Haktanır içinde, Okul Öncesi Eğitime Giriş (s. 235-262). Ankara: Anı Yayıncılık.
2. Baran, M., Yılmaz, A. ve Yıldırım, M. (2007). Okul öncesi eğitimin önemi ve okul öncesi eğitim yapılarındaki kullanıcı gereksinimleri: Diyarbakır huzurevleri anaokulu örneği. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 8, 27-44. https://izlik.org/JA23MR53EA
3. Barrett, P., Davies, F., Zhang, Y. ve Barrett, L. (2015). The impact of classroom design on pupils' learning: Final results of a holistic, multi-level analysis. Building and Environment, 89, 118-133. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2015.02.013
4. Ceppi, G. ve Zini, M. (1998). Children, spaces, relations: Metaproject for an environment for young children. Reggio Children Domus Academy Research Center. https://eric.ed.gov/?id=ED472379
5. Davey, L. (1991). The Application of Case Study Evaluations. ERIC Clearinghouse on Tests, Measurement, and Evaluation. https://eric.ed.gov/?id=ED338706
6. Day, C. ve Midbjer, A. (2007). Environment and children: Passive lessons from the everyday environment. Architectural Press. https://doi.org/10.4324/9780080550978
7. Dudek, M. (2014). Kindergarten architecture. (2. baskı) Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315025063
8. Edwards, C., Gandini, L. ve Forman, G. (Ed.). (1998). The hundred languages of children The Reggio Emilia approach—Advanced Reflections. (2. baskı). Ablex Publishing Corporation.

9. Flyvbjerg, B. (2011). Case study. N. K. Denzin ve Y. S. Lincoln (Ed.), The SAGE handbook of qualitative research içinde (4. bs., ss. 301-316). SAGE Publications.
10. Izadpanah, S., Günce, K. ve Şekerci, Y. (2022). Okul öncesi eğitim için etkili mekân tasarımı. S. Şensoy (Ed.) içinde, Eğitim Yapıları ve Tasarımı (4. Baskı, ss. 551-582). Pegem Akademi Yayıncılık.
11. Koçak, A. ve Arun, Ö. (2013). İçerik analizi çalışmalarında örneklem sorunu. Selçuk İletişim, 4(3), 21-28. https://doi.org/10.18094/si.51496
12. Maxwell, L. E. (2007). Competency in child care settings. Environment and Behavior, 39(2), 229-245. https://doi.org/10.1177/0013916506289976
13. Millî Eğitim Bakanlığı. (2013). Okul öncesi eğitimi programı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20195712275243-okuloncesi_egitimprogrami.pdf
14. Montessori, M. (1989). The absorbent mind. Delta.
15. Moore, G. T. (1986). Effects of the spatial definition of behavior settings on children's behavior: A quasi-experimental field study. Journal of Environmental Psychology, 6(3), 205-231. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(86)80023-8
16. NguyenThiTam, A., Joneurairatan, E. ve Sirivesmas, V. (2024). Improving interior learning spaces in preschool through 7 spatial layers: a case study of the creative kid preschool in HCMC, Vietnam. Sarasatr: Journal of Architecture and Design, 7(4), 907-923. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/sarasatr/article/view/274742
17. Obaki, S. O. (2017). Impact of classroom environment on children's social behaviour. International Journal of Education and Practice, 5(1), 1-7. https://doi.org/10.18488/journal.61/2017.5.1/61.1.1.7
18. Olds, A. R. (1987). Designing settings for infants and toddlers. C. S. Weinstein and T. G. David (Ed.), Spaces for Children: The Built Environment and Child Developmen içinde. Springer, Boston. https://doi.org/10.1007/978-1-4684-5227-3_6
19. Sevinçli, N. ve Şahin, B. E. (2024). Rethinking the designs of private spaces in kindergartens through the views of children. Childhood, 31(2), 152-175. https://doi.org/10.1177/09075682241246117
20. Subaşı, M. ve Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426. https://izlik.org/JA84JY63PW
21. Şahin, E., Polat, S., Zülfikar, B. ve Akar, H. (2025). Exploring spatial expectations in a natural playground designed by children for kindergartens. Buildings, 15(24), 4542. https://doi.org/10.3390/buildings15244542
22. Şen, S. (2010). Okul öncesi dönem çocuklarının temel özellikleri ve gereksinimleri. G. Haktanır (Ed.), Okul Öncesi Eğitime Giriş içinde (ss. 79-130). Anı Yayıncılık.
23. Şenel Özayten, İ. (2023). Three examples of artist residence programs in the context of nature-culture continuity of today: Jatiwangi Art Factory in Indonesia, Heartbreaker in Czechia, and Nau Coclea in Spain. Marmara Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(1), 154-176. https://izlik.org/JA46UX48TN
24. Turan, E. Ö. ve Turan, M. (1998). Okul öncesi eğitim kurumlarının fiziksel koşullarının ergonomik yönden değerlendirilmesi. Altıncı Ergonomi Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 565-575). Milli Prodüktivite Merkezi.
25. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 9. baskı). Seçkin Yayıncılık.
26. Yıldırım, K. (2010). Nitel araştırmalarda niteliği artırma. İlköğretim Online, 9(1), 79-92. https://izlik.org/JA67AK52ZH