Architectural Reflections of Urban Change in Beyoglu: The Apartments of the Georgiades Brothers, 1893-1932

Öz

Beyoğlu became a center of modernization and changing lifestyles in the late 19th and early 20th-centuries, emerging as a prominent district with architectural changes in apartment design. This study examines six apartment buildings, dated 1893-1932, in Beyoğlu, designed jointly or individually by the Greek architects Dimitrios and Stefanos Georgiades, whose works have only been briefly mentioned in the literature. The architects’ works are analyzed chronologically together for the first time here. The study aims to interpret the Georgiades’ architectural production, situating them within the apartment-building process that took shape in Beyoğlu and within the architectural developments of the period. Since there is only limited documentation about these buildings while their original qualities continue to decline, this study also aims to establish a record. Archival documents, historical and on-site photographs, and drawings of facade elements were evaluated comparatively. New data on their patrons, construction dates, and urban locations were obtained from sources such as the Annuaire Oriental and old maps. The Georgiades Brothers’ works were examined for their reflections of the period’s social and cultural character, the evolution of apartment architecture, and technological advancements. These buildings constitute significant architectural heritage, representing characteristic interpretations of Art Nouveau and the Vienna Secession in Istanbul.

Anahtar Kelimeler

• Dimitrios Georgiades
• Stefanos Georgiades
• Beyoğlu
• Art Nouveau
• Apartment architecture

Beyoğlu’nda Kentsel Değişimin Mimari Yansımaları: Georgiades Kardeşler’in Apartmanları, 1893-1932

Öz

Beyoğlu, 19. yüzyıl sonuyla 20. yüzyıl başında modernleşmenin ve değişen yaşam biçimlerinin merkezi hâline gelmiş ve dönemin mimari yeniliklerinin apartman tasarımlarında uygulanmasıyla öne çıkmıştır. Bu çalışmada, literatürde sınırlı biçimde yer bulan Rum mimarlar Dimitrios ve Stefanos Georgiades’in Beyoğlu’nda 1893-1932 arasında birlikte veya tekil olarak gerçekleştirdikleri altı apartmana odaklanılmıştır. Mimarların eserleri, ilk kez bu makalede bir araya getirilerek kronolojik olarak incelenmektedir. Bu altı apartmanın Beyoğlu’nda şekillenen apartmanlaşma süreci ve dönemin mimarlık ortamındaki gelişmeler içinde Georgiades Kardeşler’in mimari üretiminin yorumlanması amaçlanmaktadır. Özgün mimari nitelikleri yitirilmekte olan bu apartmanların literatürde kısıtlı yer bulması nedeniyle burada sunulan çalışma yoluyla geleceğe aktarılacak bir veri oluşturulması da amaçlamaktadır. Yapılarla ilgili arşiv belgelerinde ulaşılabilen kaynaklar ve eski fotoğraflar toplanmış, saha araştırmasında fotoğraflar çekilmiş ve lazermetre ölçümleriyle cephe unsurları çizilmiştir. Elde edilen bulgular, karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Ayrıca Annuaire Oriental kayıtları, Goad vb. haritalar kullanılarak yapıların banileri, inşa tarihleri ve kentsel konumları üzerine yeni verilere ulaşılmıştır. Georgiades Kardeşler’in Beyoğlu’ndaki mimari üretiminin dönemin sosyal, kültürel dokusunu, apartman mimarisinin değişimini ve teknolojik gelişmeleri yansıtan nitelikleri incelenmiştir. Bu yapıların İstanbul’daki art nouveau ve Viyana secessionun özgün yansımalarını temsil eden önemli mimari miraslar olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dimitrios Georgiades
• Stefanos Georgiades
• Beyoğlu
• Art Nouveau
• Apartman mimarisi

Teşekkür

Araştırma kapsamında arşivlerinden yararlanılmasına izin veren, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı Koruma Uygulama ve Denetim Müdürlüğüne, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne teşekkürlerimizi sunarız.

Kaynakça

1. Adıgüzel, H. (2006). 19-20. yüzyıl İstanbul mimarlığında Art Nouveau üsluplu çiniler (Tez No: 204437) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Akdağ, M. (1974). Türkiye’nin batılılaşmasını zorunlu kılan tarihsel koşullar. Cumhuriyetin 50. Yıl Dönümü Anma Kitabı içinde (ss. 391-399). Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayını.
3. Akın, N. (2011). 19. yüzyılın ikinci yarısında Galata ve Pera. Literatür Yayıncılık.
4. Akıncı, T. (2021). Galata. Remzi Kitabevi.
5. Akpolat, M. S. (1991). Fransız kökenli Levanten mimar Alexandre Vallaury (Tez No: 19183) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
6. Aktemur, A. M. (2006). Karaköy’de batı üslubunda yaptırılmış sivil mimari örnekleri (Tez No: 186621) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. Annuaire Commercial Turc-Türk Ticaret Salnamesi. (1924-1925). SALT Research. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2921
8. Annuaire Oriental, Commerce de Industrie Administration, Magistrature de l'Empire Ottoman. (1912). SALT Research. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2906

9. Annuaire Oriental, Commerce, Industrie, Administration, Magistrature de l'Orient. (1913). SALT Research. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2878
10. Annuaire Oriental, du Commerce de l'Industrie de l'Administration et de la Magistrature. (1905). SALT Research. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2918
11. Annuaire Oriental, du Commerce de l'Industrie de l'Administration et de la Magistrature. (1908). SALT Research. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/213928
12. Annuaire Oriental, Oriental Directory, Commerce, Industrie Administration Magistrature. (1921). SALT Research. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2900
13. Arpacı, K. (2024). İstanbul mimarisinde sanatkâr imzaları. İBB Yayınları.
14. Aykut, P. (1992). İstanbul Art Nouveau mimarisinde dekoratif amaçlı demir kullanımı (Tez No: 21759) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Aylanç, E. (2018). Beyoğlu Kumbaracı Yokuşu Sokağı’nın korunması için öneri kentsel tasarım rehberi (Tez No: 32166) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
16. Barillari, D. ve Godoli, E. (1997). İstanbul 1900 Art Nouveau mimarisi ve iç mekânları. YEM Yayınları.
17. Barillari, D. (2010). Modern kozmopolit mimariler: Raimondo D’Aronco’nun İstanbul’daki eserleri. “Osmanlı Mimarı” D’Aronco İstanbul Projeleri 1898-1909, Restorasyonlar, Projeler, Kitaplar içinde. (ss. 32-123). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü.
18. Batur, A. (1993). Art Nouveau. Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi içinde (Cilt 1, ss. 327-333). İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.
19. Batur, A. (1995). Art Nouveau mimarlığı ve İstanbul. Yapı, (161), 44-63.
20. Batur, A. (2003). Bankalar caddesi gelişirken 20. yüzyıl başında bir yeni: İstanbul’da Art Nouveau. Etkinlikler Osmanlı Bankası Müzesinde Mimarlık Sohbetleri. https://archives.saltresearch.org/bitstream/123456789/139216/1/ECOBARCE036.pdf
21. Bayram, Ş. (2004). Kapı / giriş mekânı, anlam ve tasarımı için tipolojik araştırma 19. yüzyıl Beyoğlu (Pera) örneği (Tez No: 152227) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. BNF Gallica. (2017a). Goad Planı, 1905 44: Constantinople vol. II Pera/ Chas. E. Goad. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb445883934
23. BNF Gallica. (2017b). Pervititch Haritası, 1945, 57a İstanbul: Beyoğlu kazası Merkez nahiyesi: mahalleleri Çükur, Hüseyin ağa, Şehit Muhtar bey / J. Pervitiç. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb44588425x
24. BNF Gallica. (2017c). 25: Constantinople vol. II Pera et Galata / Chas. E. Goad. https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb445883489
25. BNF Gallica. (2017d). Pervititch Haritası 1932, 51 Beyoğlu: Şişhane Karakol. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb44588409p
26. BNF Gallica. (2017e). Pervititch Haritası, 1932, 38/50 Beyoğlu: Metro Han Kumbaracı. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb44588406n
27. BNF Gallica. (2017f). Pervititch Haritası, 1932, 36 Beyoğlu: Sefaretler https://bibliotheque-numerique.icp.fr/idurl/1/8179
28. Can, C. (2023). İstanbul’un yabancı ve Levanten mimarları. Arketon.
29. Caner Cangül Dijital Arşivi. (t.y.) Pervititch Haritaları-Beyoğlu. 20 Eylül 2024 tarihinde https://photos.google.com/share/AF1QipOSSo9R6AK5F38UyuwotM199ewvWyrc2kB8DclzWyYgOGvW4VhiYzJVXJwrtHapWg?key=NkZKWmNRTml6MkdrQ2VqT1JwTGI4eXZPdUp6OG5B adresinden alındı.
30. Cezar, M. (1991). XIX. yüzyıl Beyoğlusu. Akbank Yayınları.
31. Colonas, V. (2005). Greek architects in the Ottoman Empire. Olkos Publishers.
32. Çakır, C. ve Akkuş, Y. (2015). Osmanlı İstanbul’unda ticaret. Ç. Yılmaz (Ed.), Antik çağdan XXI. yüzyıla büyük İstanbul tarihi içinde (Cilt 6) (ss. 154-160). İBB Kültür AŞ., Türkiye Diyanet Vakfı İSAM.
33. Çelik, Z. (2016). 19. yüzyılda Osmanlı başkenti değişen İstanbul. (S. Deringil, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
34. Çilenis, S. (2001). Oi Éllines architéktones tis Konstantinoúpolis to próto misó tou 20oú aióna. Praktika eklaikevmenon omilion me thema Ta epagelmata ton Romion stin Poli içinde (ss. 64-129). Syndesmos ton en Athinais Megaloscholiton.
35. D’Ostoya, G. (1858-1860). Plan général de Galata, Péra et Pancalti [Harita]. Salt Araştırma. (Env. Num. APLOS01). https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/118023
36. Dökmeci, V. ve Çıracı, H. (1990). Tarihsel gelişim sürecinde Beyoğlu. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu.
37. Durudoğan Akbaş, S. (2005). Tanzimatla gelen batılılaşmanın Pera/Beyoğlu mimarisine etkileri. A. Ağır, D. Mazlum ve G. Cephanecigil (Ed.), Afife Batur’a Armağan, Mimarlık ve Sanat Tarihi Yazıları içinde (ss. 125-132). Literatür Yayıncılık
38. Ergin, O. N. (1995). Mecelle-i Umûr-i Belediyye (Cilt 3). İstanbul Büyükşehir Belediyesi.
39. Eyice, S. (1969). Galata ve kulesi; Galata and its tower. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu.
40. Fisunoğlu, D. (2019). Beyoğlu ilçesi İstiklal, Yeni Çarşı, Boğazkesen, Defterdar ve Sıraselviler Caddelerinin sınırladığı alan içindeki tarihi yapıların cephe analizi (Tez No: 603458) [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
41. Geretsegger, H. ve Peintner, M. (1978). Otto Wagner 1841-1918: Unbegrenzte groszstadt beginn der modernen architektur. Residenz Verlag.
42. Google Earth. (t.y.). [Beyoğlu, İstanbul, Türkiye] 02 Mart 2025 tarihinde https://earth.google.com/web/@41.03084911,28.97826185,30.18890965a,4239.67540053d,35y,0.09403325h,8.02271683t,0.00009243r/data=CgRCAggBOgMKATBCAggASg0I____________ARAA?utm_source=earth7&utm_campaign=vine&hl=tr adresinden alındı.
43. Gümüş, M.D. (2023). İstanbul’un Art Nouveau mimarisine bir bakış: yapılar, mimarlar ve baniler. M.D. Gümüş (Ed.), İstanbul Art Nouveau’su içinde (ss. 25-116). Albaraka Yayınları.
44. Gümüş, M.D. ve Ilıcalı, Ö. C. (2023). Giriş. M.D. Gümüş (Ed.), İstanbul Art Nouveau’su içinde (ss. 11-24). Albaraka Yayınları.
45. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Kültürel Miras Koruma Müdürlüğü Arşivi. (2018). İsmail Paşa Apartmanı İç Mekân Fotoğrafları.
46. İşbilir, C. (2019). European trends in an Ottoman city: The domestic Art Nouveau buildings in Beyoğlu (Tez No: 610783) [Yüksek lisans tezi, Koç Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
47. Koçu, R. E. (1958). Ağa hamamı. İstanbul ansiklopedisi I içinde (ss. 241-243). İstanbul Ansiklopedisi ve Neşriyat Kollektif Şirketi.
48. Kolonas, V. (2011). Batılılaşma döneminde İstanbul’da iş hanları ve apartmanlar. H. Kuruyazıcı ve E. Şarlak (Yay. Haz.), Batılılaşan İstanbul’un Rum Mimarları içinde (ss. 94-103). Zoğrafyan Lisesi Mezunları Derneği. Kuban, D. (2007). Osmanlı mimarisi. YEM Yayınları.
49. Kula, S. (2024). Geç Osmanlı mimarlığında Alexandre Vallaury ve eklektizm. İBB Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü.
50. Kuleli, E. ve Pfeiffer-Taş, Ş. (2022). Emergence of the Istanbul Art Nouveau Style of Raimondo D’Aronco: The Transformation from the School of Industry to the Ministry of Forestry, Mining and Agriculture and The Janissary Museum. Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 9(23), 55-94.
51. Kuruyazıcı, H. (1999). İstanbul’un unutulmuş mimarları. İstanbul Dergisi, (28), 71-73.
52. Mantran, R. (2015). Historie d’Istanbul, İstanbul tarihi. (T. Tunçdoğan, Çev.). İletişim Yayınları.
53. Matrakçı Nasuh. (2014). Beyan-ı menazil-i sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han (Tıpkıbasım) (H. G. Yurdaydın, Çev. ve Yay. Haz). Türk Tarih Kurumu.
54. Orçun Kafesçioğlu, F. (2016). 19. yüzyılın ikinci yarısından günümüze Galata/Karaköy’de kent morfolojisi ve yapı türlerinin incelenmesi. İdealkent Kent Araştırmaları Dergisi, 7(18), 174-203.
55. Ortaylı, İ. (1977). İstanbul’un mekânsal yapısının tarihsel evrimine bir bakış. Amme İdaresi Dergisi, 10(2), 77-97.
56. Öğrenci, P. (2018). Mimar Constantine P. Pappa (1868-1931). G. Çelik (Yay. Haz.), Geç Osmanlı döneminde sanat mimarlık ve kültür karşılaşmaları içinde (ss. 205-220). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
57. Öncel, A. D. (2022a). Apartman, Galata’da yeni bir konut tipi. Kitap Yayınevi.
58. Öncel, A. D. (2022b). Beyoğlu’nda çok işlevli yarı kamusal/özel mekânların kentsel dokuya eklemlenmeleri üzerine tipomorfolojik bir okuma; pasajlar, geçitler, çıkmazlar, siteler. Megaron, 17(2), 313-340. https://doi.org/10.14744/megaron.2022.65390
59. Öner, E. (2008). İstanbul Şehremâneti’nin (Belediyesi) kuruluşu ve 1917 yılı bütçesi. T.C. Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Yayını.
60. Özil, A. (2011). İki okuma odası, bir narteks: Rum cemaat yapılarına tarihsel ve toplumsal bir bakış (1856-1914). H. Kuruyazıcı ve E. Şarlak (Yay. Haz.), Batılılaşan İstanbul’un Rum Mimarları içinde (ss. 28-37). Zoğrafyan Lisesi Mezunları Derneği.
61. Pfeiffer Taş, Ş. ve Köse, M. (2024). Charles Rennie Mackintosh ve Josef Hoffmann arasındaki tasarım etkileşimleri: Sanatsever evi ve Stoclet palas örneği. GRID-Mimarlık Planlama ve Tasarım Dergisi, 7(1), 125-153. https://doi.org/10.37246/grid.1209968
62. SALT Arşiv, Eleonora Arhelaou Koleksiyonu. (1989). Faik Paşa Caddesi 28, 30, 32 ve 34 numaralı yapılar- Buildings number 28, 30, 32, 34 on Faik Paşa Street (Env. Num. ELARH0119). https://archives.saltresearch.org/bitstream/123456789/211076/36/ELARH011936.jpg
63. SALT Arşiv, Eleonora Arhelaou Koleksiyonu. (1995). Turnacıbaşı Caddesi 30 numaralı yapı- Building number 30 on Turnacıbaşı Street. (Env. Num. ELARH0043). https://archives.saltresearch.org/bitstream/123456789/211000/10/ELARH004318.jpg
64. Schild, M. (2005). Lazar Abuaf. Centropa. 18 Ocak 2025 tarihinde https://www.centropa.org/en/biography/lazar-abuaf adresinden alındı.
65. Selz, G. (1972). Introduction. P. Selz ve M. Constantine (Ed.), Art Nouveau: Art and Design at the Turn of the Century içinde (ss. 7-17). Museum of Modern Art.
66. Stearns, P. N. (2013). The industrial revolution in world history (4 bs.). Routledge.
67. Şenyurt, O. (2011). Temsiliyet ve kavram çatışmasında Osmanlı’da apartman, Sosyologca, 2, 197-220.
68. Şenyurt, O. (2012). İstanbul Rum cemaatinin Osmanlı mimarisindeki temsiliyeti. Doğu Kitabevi.
69. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü. (TKGM). (t.y.). 20 Temmuz 2025 tarihinde https://parselsorgu.tkgm.gov.tr/ adresinden alındı.
70. Temel, R. (2021). Otto Wagner’in Postsparkasse iç mekân tasarımının Viyana’da modernizm, sanat ve endüstri bağlamında incelenmesi (Tez No: 684040) [Yüksek lisans tezi, Atılım Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
71. Temel, R. ve Pfeiffer Taş, Ş. (2026). Otto Wagner’in Postsparkasse İç Mekân Tasarımının Viyana’da Modernizm, Sanat ve Endüstri Bağlamında İncelenmesi. Tasarım + Kuram, 22(45), 33-58. https://izlik.org/JA47PS26AX
72. Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Başkanlığı. (1978, Temmuz 14). 10538 sayılı karar.
73. Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu. (1992, Ağustos 27). 3983 sayılı karar.
74. Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu. (1993, Temmuz 7). 4720 sayılı karar.
75. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu. (2004, 29 Mart). 15907 sayılı karar.
76. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. (2005, Eylül 14). 1195 sayılı karar.
77. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. (2005, Eylül 21). 1281 sayılı karar.
78. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul I Numaralı Yenileme Alanları Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. (2013, Mayıs 15). 818 sayılı karar.
79. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. (2006, Haziran 30). 418 sayılı karar.
80. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. (2006, Kasım 29). 673 sayılı karar.
81. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. (2025, Mayıs 23). 15579 sayılı karar.
82. Tietze, A. (2016). Tarihi ve etimolojik Türkiye Türkçesi tarihî lûgati (Cilt 1, A-B). Türkiye Bilimler Akademisi.
83. Toprak, Z. (1989). Tanzimattan Cumhuriyet’e İstanbul’un yönetimi: Şehremaneti. Tombak, 28, 32-40.
84. Vodeb, V. (2019). Art Nouveau architecture in urban planning in the Danube Region. Urban Planning Institute of the Republic of Slovenia.
85. Warren, R. (2018). Art Nouveau and the classical tradition. Bloomsbury Publishing.
86. Wiener Neubauten im Style der Secession. (1904). (Cilt 2). Kunstverlag Anton Schroll & Co.
87. Yücel, A. (2021). İstanbul’da 19. yüzyılın kentsel konut biçimleri. Y. Sey (Ed.), Tarihten günümüze Anadolu’da konut ve yerleşme içinde (J. Alguadiş, Çev., ss. 298-312). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.